Δρόμοι

Οι διεθνείς…

… σχέσεις μπορεί να είναι ή να μην είναι χαώδεις. H θεωρία των διεθνών
σχέσεων σίγουρα είναι. H παλιά θεωρία έλεγε πως ο κόσμος αποτελείται από
«κράτη» που υπάρχουν μέσα σε ένα περιβάλλον «διεθνούς αναρχίας». Υπήρχε
«αναρχία», επειδή δεν υπήρχε παγκόσμια κυβέρνηση. Είχαμε, πάντως, κάποιες
θεωρητικές αρχές: την αυτοκρατορία και την ισορροπία δυνάμεων. Συνυπήρχαν. Στα
τέλη του δέκατου ένατου αιώνα, η ισορροπία δυνάμεων στην Ευρώπη είχε γίνει
παγκόσμια ισορροπία, καθώς οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία έπαιρναν τη θέση τους ως
«μεγάλες δυνάμεις» στο πλευρό των μεγάλων αυτοκρατορικών κρατών της Ευρώπης.
Μετά το 1945 υπήρξε ένα διπολικό σύστημα ισορροπίας με επικεφαλής τις ΗΠΑ και
τη Σοβιετική Ένωση. Τουλάχιστον αυτά έλεγε η θεωρία, αν και δεν ταίριαζε πάντα
με την πραγματικότητα. Ύστερα χάθηκε ο σοβιετικός πόλος και όλα έγιναν θολά.

Το 1989…

… ο Φράνσις Φουκουγιάμα κήρυξε το «τέλος της Ιστορίας». Ο θρίαμβος της
δυτικής ιδέας των αγορών και της δημοκρατίας φιλοδοξούσε να μας βυθίσει όλους
σε μια πληκτική ευδαιμονία. Παράλληλα με αυτά ξεπήδησε η έννοια της
παγκοσμιοποίησης. H οικονομική αλληλεξάρτηση και το Ίντερνετ δημιουργούσαν μια
ενιαία παγκόσμια κοινότητα. Με όλα αυτά σκέφτονταν πολλοί πως είχαμε μπει σε
μια νέα και άνευ προηγουμένου ιστορική περίοδο, στην οποία η ειρήνη, η
ευημερία και η δικαιοσύνη θα μπορούσαν να διατηρηθούν χωρίς τις παλιές σχέσεις
ισχύος που τόσες πολλές φορές μας είχαν βυθίσει σε πολέμους και εξαθλίωση.
Υπήρχαν και διαφωνούντες. Ο Σάμιουελ Χάντινγκτον μιλούσε για την επερχόμενη
«σύγκρουση των πολιτισμών». Ο Τζον Γκρέι φανταζόταν πολέμους για τον έλεγχο
των σπάνιων πλουτοπαραγωγικών πόρων. Για τον Γκρέι, οι άνθρωποι δεν ήταν παρά
αγρίμια που πάλευαν μεταξύ τους. H τάξη έπρεπε να τους επιβληθεί απέξω. Το
όραμα του Διαφωτισμού δεν ήταν παρά μια αυταπάτη.

Οι διαφωνούντες…

… έχουν αποκτήσει τα τελευταία χρόνια κάμποσα βέλη στη φαρέτρα τους,
υποστηρίζει ο ιστορικός Ρόμπερτ Σκιντέλσκι στο περιοδικό «Νιου Στέιτσμαν». H
ιδέα του Φουκουγιάμα πως είχε φτάσει το τέλος της Ιστορίας έγινε και αυτή
συντρίμμια μαζί με τους δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης, στις 11 Σεπτεμβρίου
2001. Το βέβαιο είναι πως οι ΗΠΑ, με τα στρατιωτικά και οικονομικά πλοκάμια
τους που απλώνονται σε όλον τον κόσμο, εξακολουθούν να αποτελούν μέρος της
«Ιστορίας». Άλλωστε, γι’ αυτό ακριβώς δέχτηκαν την επίθεση. Βέβαια, η ελπίδα
πως ίσως κάποτε θα τα καταφέρουμε να ξεπεράσουμε την Ιστορία δεν σβήνει.

H ιδέα…

… πως ο Άρης χρειάζεται για να προστατεύει την Αφροδίτη, πως οι ΗΠΑ
χρειάζονται για να παίζουν τον ρόλο του παγκόσμιου σερίφη, κάποτε θα μπει στο
«ντουλάπι» της Ιστορίας, πιστεύει ο Σκιντέλσκι. H τρομοκρατία θα πάψει να
είναι η θανάσιμη απειλή που είναι σήμερα για την παγκόσμια ειρήνη. Ένα νέο
σύστημα διεθνών σχέσεων θα την εξαλείψει. Και οι σημερινοί φόβοι μας θα
αποδειχθεί πως δεν έχουν σχέση με την επιστήμη, αλλά με την επιστημονική
φαντασία.