ΓNΩMH H δημοκρατία δεν θα ευνοήσει τις HΠA

Ο Μαρκ Μαζάουερ είναι ιστορικός, καθηγητής στο Birbeck College του Λονδίνου

Στο πρώτο ήμισυ του εικοστού αιώνα υπήρξε μια ζωηρή πάλη ανάμεσα στον φασισμό
και τη φιλελεύθερη δημοκρατία. Ο Μουσολίνι και ο Χίτλερ έβλεπαν τον κόσμο σαν
ένα δαρβινικό παίγνιο μηδενικού αθροίσματος ανάμεσα σε κράτη και λαούς που
βρίσκονταν σε μια σύγκρουση αμοιβαίας εχθρότητας, ενώ οι φιλελεύθεροι πίστευαν
στη δυνατότητα του κοινού καλού και σε μια διεθνή αρμονία συμφερόντων. Στον
Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Γούντροου Ουίλσον διακήρυττε ότι ο ρόλος της
Αμερικής ήταν να κάνει τον κόσμο «ασφαλή για τη δημοκρατία». Προσφέροντας τον
εαυτό του ως έναν έντιμο μεσολαβητή, διαμόρφωσε με τον ιδεαλισμό του μια
ειρηνική διευθέτηση στην Ευρώπη. Βέβαια, στην Ουάσιγκτον, οι σημερινοί
υπέρμαχοι του εκδημοκρατισμού δεν αναφέρονται ποτέ στις αποτυχίες του
Μεσοπολέμου, όταν οι δημοκρατίες στις εθνικά διαιρεμένες κοινωνίες της
Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης διολίσθησαν σε τυραννίες. H ιστορική
εμπειρία του εκδημοκρατισμού που η Ουάσιγκτον προτιμάει να θυμάται είναι από
την κατάρρευση του κομμουνισμού το 1989. Εκεί που η ιστορική μνήμη φαίνεται να
λειτουργεί διαφορετικά είναι στις περιπτώσεις που οι ΗΠΑ υποστήριξαν
δικτατορικά καθεστώτα.

Στη δεκαετία του 1970, η Νότια Ευρώπη βρισκόταν υπό αυταρχικό ζυγό και εκεί
ακριβώς ήταν που οι ΗΠΑ έκαναν πολύ λίγα: υποστήριξαν δικτάτορες ώσπου γέρασαν
και πέθαναν ή τα έκαναν θάλασσα, όπως οι συνταγματάρχες στην Κύπρο. H Ελλάδα
είναι το υπόδειγμα μιας χώρας που σήμερα συνδυάζει μια υγιή δημοκρατία με
εξαιρετική καχυποψία για την αμερικανική πολιτική, ακριβώς επειδή ο κόσμος
εκεί συνδέει τις ΗΠΑ με την υποστήριξη της δικτατορίας. Η αμερικανική
κυβέρνηση φαίνεται να πιστεύει ότι η έλευση της δημοκρατίας στον αραβικό κόσμο
θα διευρύνει τους πνευματικούς ορίζοντες και θα αποστραγγίσει τον θρησκευτικό
εξτρεμισμό, διαμορφώνοντας μια λαϊκή διάθεση πολύ πιο ευμενή προς τις ΗΠΑ.
Στην πραγματικότητα, το αποτέλεσμα θα μοιάζει με την Ελλάδα. Αυτό που κάνει
την αραβική κοινή γνώμη αντιαμερικανική δεν είναι κάποια συνολική απόρριψη του
εκσυγχρονισμού ή του αμερικανικού τρόπου ζωής, αλλά απλώς η αντίθεση στην
αμερικανική εξωτερική πολιτική. Οι λαοί στη Μέση Ανατολή δεν βλέπουν τις ΗΠΑ
σαν κάποια αμερόληπτη ουιλσονική δύναμη που κατεβαίνει από τους ουρανούς για
να βελτιώσει τη ζωή τους, αλλά σαν μια μεγάλη δύναμη η οποία περισσότερο από
κάθε άλλον στο παρελθόν επενέβαινε για να υπερασπιστεί τα στρατηγικά της
συμφέροντα υποστηρίζοντας εκείνες ακριβώς τις δικτατορίες που σήμερα
ισχυρίζεται ότι θέλει να συντρίψει. Έτσι, πόσο πιστευτή μπορεί άραγε να είναι
η Ουάσιγκτον ως δύναμη που θα φέρει δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις; Θα πιέσει ο
πρόεδρος Μπους την αιγυπτιακή κυβέρνηση να ανοίξει το πολιτικό σύστημά της; H
δημοκρατία μπορεί να φαίνεται προϋπόθεση για τη μακροπρόθεσμη επιτυχία του
«πολέμου κατά της τρομοκρατίας». Βραχυπρόθεσμα, όμως, δικτατορικά καθεστώτα
και οι μυστικές υπηρεσίες τους μπορούν να αισθάνονται ότι έχουν εξασφαλισμένη
την υποστήριξη της Ουάσιγκτον. H αλήθεια είναι ότι όσο η αμερικανική εξωτερική
πολιτική θα είναι απρόθυμη να πιέσει τις ισραηλινές κυβερνήσεις για μία σωστή
ειρηνευτική συμφωνία, οι μελλοντικές αραβικές δημοκρατίες πιθανότατα θα είναι
το ίδιο αντιαμερικανικές όσο είναι και οι υπάρχουσες αραβικές τυραννίες.