«Eμείς δεν είχαμε ιδεώδη, είχαμε όνειρα»

Περίληψη

Αναζητώντας τον πατέρα της και μέσα από το Διαδίκτυο, η Τερέσα Αλμένδρος
οδηγείται στην Ολλανδία όπου γνωρίζει μια ακόμα γυναίκα που υπήρξε ερωμένη
του: Τη Λάουρα, η οποία της αποκαλύπτει ότι ο επαναστάτης Ούγο Αλμένδρος είχε
ζήσει μαζί της σε κοινόβιο, είχε δοκιμάσει παραισθησιογόνα και διεγερτικές
ουσίες μέχρι που έφυγε και πάλι προς άγνωστη κατεύθυνση. Κατά τη Λάουρα, ο
αγώνας έγινε σκοπός της ζωής του επειδή είχε απογοητευτεί από την αγάπη. Ο
πρώτος που τον είχε απογοητεύσει ήταν, όπως της εκμυστηρεύθηκε, ένας άντρας: ο
Σαλαβέρι, τρυφερός σύντροφος των εφηβικών χρόνων του, που έγινε συναγωνιστής
του κι έπειτα ισόβιος Πρόεδρος της χώρας του.

«Γιατί πιστεύεις πως ένας άντρας θέλει να πολεμάει;». H Λάουρα κοιτάζει την
Τερέσα. Στα μάτια της σπινθηροβολεί φλογισμένος ο ήλιος που βασιλεύει και
αντανακλάται στα κύματα του Έι. Χωρίς να περιμένει απάντηση γυρίζει από την
άλλη και ατενίζει πάνω από την υδάτινη μάζα την πόλη στο βάθος. «Ένας άντρας
πολεμάει επειδή δεν είναι ικανός ν’ αγαπήσει!».

(…) H γυναίκα που ψάχνει τον πατέρα τής Τερέσα στο Διαδίκτυο κοντεύει τα
εξήντα. Μένει σε μια αποβάθρα σε μια παλιά αποθήκη, αλλά όλες τις ζεστές μέρες
κάθεται στο πεζοδρόμιο μπροστά από την πόρτα της για να μη χάσει ούτε μία
ηλιαχτίδα, όπως κάνουν οι άνθρωποι στις ψυχρές χώρες. Όταν η Τερέσα έφτασε μ’
ένα μικρό φέρι από τον Κεντρικό Σταθμό, η Λάουρα σηκώθηκε αργά από την
πτυσσόμενη καρέκλα της και περπάτησε ώς την άκρη του νερού. Εκεί έμεινε
ασάλευτη να παρακολουθεί με το βλέμμα της τη νέα γυναίκα στην πλώρη έως ότου
το καραβάκι άραξε. Μόνο όταν η Τερέσα πλησίασε και στάθηκε απέναντί της
κοιτάζοντας μ’ εκείνα τα μάτια, τόσο ίδια μ’ αυτά του Ούγο, η Λάουρα ξαναβρήκε
τη δύναμή της.

(…) «Ορισμένοι άνθρωποι φοράνε μπότες και μια στολή και σκληραίνουν από φόβο
για την τρυφερότητα που ξέρουν ότι κουβαλάνε μέσα τους. Επειδή φοβούνται τη
σιωπή στον εσωτερικό τους κόσμο, αποφασίζουν να διαταράξουν την ησυχία του έξω
κόσμου».

«Δεν ήταν δηλαδή ειλικρινής στις πεποιθήσεις του ο πατέρας μου;».

«Πίστευα ότι ήρθε στο Άμστερνταμ για να βρει τον έρωτα, όπως όλοι μας, αλλά
εκείνος ήρθε να βρει χρήματα για την επανάστασή του. Εκείνη την εποχή η πόλη
γνώριζε δεκάδες εναλλακτικά κινήματα, το καθένα με καμιά δεκαριά παρακλάδια
και υποδιαιρέσεις. Από τον Μάο ώς τον Μαχαρίσι, όλοι είχαν μια ακολουθία από
φανατικούς οπαδούς. Και εκεί κυκλοφορούσε χρήμα, πολύ χρήμα, ορατό και αόρατο,
νόμιμο και παράνομο. Απ’ όλες τις μεριές εισέρρεε από παντού για να κρατήσει
ζωντανά τα κινήματα. Τα ιδεώδη μπορούν να είναι υπέροχα σαν λουλούδια, αλλά
έχουν ανάγκη από συνεχή φροντίδα. Όχι, οι πεποιθήσεις του πατέρα σου είναι
όντως ειλικρινείς. Εκεί ακριβώς είναι το πρόβλημα. Είναι ακραίες. Επικίνδυνες.
Θανατηφόρες. Είναι παρανοϊκές, αλλά εκείνος πιστεύει σ’ αυτά που κάνει. Εκεί
βρίσκεται ο κίνδυνος. Αυτή είναι η παραφροσύνη. Οι άνθρωποι ξεγελούν τον εαυτό
τους ότι είναι κοινωνικά ευαισθητοποιημένοι, επειδή έτσι αισθάνονται καλύτερα.
Αλλά η ιδέα ότι έχεις το δίκιο με το μέρος σου είναι ένα επικίνδυνο ναρκωτικό.
Αν μαστουρωθείς μία φορά, θες κι άλλο. Σου δίνει την ακαταμάχητη αίσθηση ότι
έχεις το νόμο με το μέρος σου. Αυτή είναι η αρχή του τέλους. Ακόμα και στη
Βίβλο το γράφει, έτσι δεν είναι; Ο παράδεισος σταματά εκεί όπου αρχίζει η
γνώση του καλού και του κακού. Όποιος μάχεται για ένα ιδεώδες, νομίζει ότι
γνωρίζει αυτή τη διάκριση. Είναι πεπεισμένος ότι μάχεται για το καλό. Είναι
αρκετά αστείο ότι οι αντίπαλοί του πιστεύουν ακριβώς το ίδιο για τον εαυτό
τους. Καλή αντάμωση, Εδέμ, και καλωσορίσατε στον κόσμο! Διότι δεν υπάρχει
άνθρωπος που μάχεται υπέρ του κακού, ακόμα κι αν έτσι φαίνεται στα δικά μας
μάτια, ακόμα κι αν κουρελιάζουν την ελευθερία με αεροπλάνα, ακόμα κι αν
δολοφονούν την αθωότητα, ακόμα κι αν ανατινάζουν γυναίκες που κάνουν τα ψώνια
τους στο παζάρι, το ένα αστικό λεωφορείο μετά το άλλο, ένα χαμπουργκεράδικο
όπου γίνεται ένα παιδικό πάρτι. Κάθε άνθρωπος που σηκώνει τα όπλα, το κάνει
επειδή πιστεύει ότι καλά κάνει, επειδή είναι πεπεισμένος ότι έχει δίκιο, ότι
γνωρίζει τη διαφορά, ότι ξέρει καλύτερα από κάποιον άλλο τι είναι καλό και τι
κακό. Αυτή είναι η πολιτική, αγαπητό μου παιδί, και τίποτε άλλο. Αυτό σημαίνει
να έχεις ιδεώδη».

(…) «Δηλαδή, εσύ δεν είχες ποτέ σου ιδεώδη;», ρωτάει η Τερέσα.

«Όχι, εμείς είχαμε όνειρα».

«Ποια είναι η διαφορά;».

«Τα όνειρα τα ονειρεύεσαι για τον εαυτό σου. Είναι ιδιωτικά και στραμμένα προς
τα μέσα. Ένα όνειρο είναι το πολύ πολύ ένα μικρό ατομικό ιδεώδες με το οποίο
δεν ενοχλείς κανέναν άλλον. Τα μεγάλα ιδεώδη διαδίδονται και οι άνθρωποι
αγωνίζονται γι’ αυτά. Τα όνειρα μπορείς να τα ζήσεις χωρίς να πονέσεις
κανέναν».

«Και; Έζησες κανένα;».

«Έτσι νόμιζα. Μαζί μ’ αυτόν. Εμείς οι δύο. Τέλος πάντων, εμείς και όλοι οι
υπόλοιποι. Το Άμστερνταμ εκείνη την εποχή… έχεις ιδέα τι πα να πει ανεμελιά;
Κακομαθημένοι ήμαστε. Ασφαλώς. Ελεύθερα παιδιά, μεγαλωμένα δίχως φόβο και
δίχως πόλεμο. Όταν τον γνώρισα, νόμιζα ότι εκείνος ήταν σαν κι εμάς. H
ελευθερία που είχαμε ακύρωνε τους κανόνες της προηγούμενης γενιάς. Τι δουλειά
είχαμε εμείς με οποιαδήποτε ηθική; Εκείνη των γονιών μας την απορρίψαμε.
Γυμνοί κοιμόμασταν στα πάρκα. Κάναμε έρωτα στα πόδια του Εθνικού Μνημείου.
Τέτοια κάναμε. Ονειρευόμασταν την ειρήνη. Αχ, Θεέ μου, ήμασταν πεπεισμένοι ότι
αυτή μπορούσε να επιτευχθεί αρκεί ο καθένας να μάθαινε απλά να επιμηκύνει τους
οργασμούς του. Καταφέρναμε να τους παρατείνουμε με τις ώρες, ο πατέρας σου κι
εγώ. Στον εαυτό μας, στον άλλον, στον κάθε περαστικό». H Λάουρα χαμήλωσε τα
μάτια της, τα οποία ξανάπαιρναν την παλιά τους λάμψη λες και οι εικόνες που η
ίδια είχε ζωντανέψει της προκάλεσαν προς στιγμή ιδιαίτερα μεγάλη συγκίνηση.
«Με συμπαθάς. Εσύ είσαι νέα. Ξέρω ότι άλλαξαν οι καιροί, αλλά πιστεύω πάντα
ότι ο δρόμος για έναν υγιή κόσμο περνάει από ένα ατέλειωτο κρεβάτι, στο οποίο
ο καθένας μαθαίνει να μένει χωρίς ντροπή μπροστά στον άλλον. Άκουσέ με, είναι
αδύνατο να κάνεις κακές σκέψεις όσο βρίσκεσαι σε έκσταση. Ξέρω ότι στ’ αυτιά
της νέας γενιάς ακούγεται απίστευτο, ακόμα και γελοίο, αλλά αυτό ίσχυε. Αυτή
την ευτυχία γνωρίσαμε μόνο εμείς. Διευρύναμε το πνεύμα μας και αφήναμε κατά
μέρος την ντροπή. Τρώγαμε από το λωτό και χωνόμασταν στην αγκαλιά εκείνου που
τύχαινε να είναι ξαπλωμένος δίπλα μας. Έτσι μοιραζόμασταν τον έρωτα και με το
να τον μοιραζόμαστε τον πολλαπλασιάζαμε. Δεν αγαπούσαμε μόνο έναν εκείνη την
εποχή, τους αγαπούσαμε όλους».

(…) «Ναι, ναι, έχω διαβάσει γι’ αυτό».

(…) H Τερέσα είναι κουρασμένη. Κουρασμένη από τα ταξίδια. Την έχει κουράσει
η αβεβαιότητα. Την έχει κουράσει η αναζήτηση. Και είναι κουρασμένη, ναι, είναι
κυρίως κουρασμένη από αυτά που βρίσκει. Με όσους περισσότερους ανθρώπους
μιλάει, τόσες περισσότερες γνώμες ακούει για τον πατέρα της. Δεν τον καθιστούν
πιο σαφή, αλλά αντίθετα πιο ακατανόητο. H εικόνα που είχε πριν ξεκινήσει να
τον ψάξει ήταν απλή αλλά σαφής. Λίγες γραμμές, ένα φανταστικό πρόσωπο που της
χαμογελά. Αυτό το πρόσωπο τώρα ξεθωριάζει. Αργά ο άντρας που φανταζόταν
χάνεται πίσω από όλα τα περίεργα στοιχεία που αναδύονται γι’ αυτόν.

«(…) Δεν πίστευε ο πατέρας μου στον έρωτα;».

«(…) Υπερβολικά πολύ, αλλά (…) τον ήθελα για τον εαυτό μου. Ζήλεια μπήκε
στην κοινότητά μας. Μέσω εμού. (…) Ο Ούγο ποτέ δεν μου το συγχώρεσε. Εγώ
είμαι αυτή που του έμαθα να μισεί. Από πού πιστεύεις ότι προέρχεται η λυσσαλέα
αποστροφή του για την Αμερική;».

(…) «Πρώτα τον απογοήτευσε ο Σαλαβέρι, ύστερα εγώ, και τις δύο φορές ο
έρωτας. Σ’ αυτόν γύρισε τότε την πλάτη. Ριζικά. Έχεις ρίξει ποτέ ματιά στις
μπροσούρες του; Πού και πού εμφανίζονται στο Ίντερνετ, πάντα για μικρό
διάστημα, ώσπου οι υπηρεσίες πληροφοριών τις αφαιρούν. Μεγαλομανείς. Πομπώδεις
και γεμάτες πλάνες. Επινόησε μια ολόκληρη σειρά από μύθους, έναν επικίνδυνο
ιστό από βία του οποίου ο ίδιος είναι το επίκεντρο. Ποιητικό, βέβαια, να
δημιουργείς τη δική σου εικόνα του κόσμου, αλλά ανησυχητικά σχιζοφρενές. Αυτές
του οι μπροσούρες είναι πολύτιμο υλικό για τους φοιτητές της ψυχιατρικής, ένα
ολόκληρο έτος θα μπορούσε να κάνει την πτυχιακή του εργασία πάνω σ’ αυτές.
Φοβούμαι πάντως ότι οι ουσίες είναι που τελικά τον αποτρέλαναν».

«Ουσίες, τι σόι ουσίες;».

«Οι ουσίες σαν κι αυτές που χρησιμοποιούσαμε, διεγερτικές, ναρκωτικές. Εν
μέρει τις καλλιεργούσαμε οι ίδιοι. (…) Θέλαμε να κρατήσουμε το όνειρο
ζωντανό με τεχνητά μέσα. H ευτυχία μας άρχισε να εξαρτάται απ’ αυτά και έτσι
αντίθετα στένευε. (…) Αν κάποιος μπορεί να μάθει στον Ούγο να αγαπήσει ξανά,
είσαι εσύ. Ναι, νομίζω ότι αυτή είναι η αποστολή σου, αγαπητό μου παιδί. Καλά
το είδε ο Σαλαβέρι. Αν κάποιος μπορεί να σώσει τον Ούγο, και μ’ αυτό τον τρόπο
να προφυλάξει τον κόσμο από πολλές αιματοχυσίες, πρέπει να είσαι εσύ. Δείξ’
του ότι δεν είναι Θεός, αλλά άνθρωπος». H Λάουρα φιλάει το κορίτσι στο μέτωπο.
«Αν κάποιος μπορεί ακόμα ν’ αγγίξει την καρδιά του, είναι η ίδια του η κόρη, η
οποία είναι τόσο όμορφη, τόσο απαλή, και του μοιάζει τόσο πολύ».

ΑΡΤΟΥΡ ΓΙΑΠΕΝ

Ποιος είναι

H φήμη του ξεπέρασε όμως τα σύνορα της χώρας του με το πρώτο του μυθιστόρημα
«Ο μαύρος με τη λευκή καρδιά» (1997, κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις
Εκδόσεις Καστανιώτη σε μετάφραση Λεμονιάς Λυμπερίδου) το οποίο μεταφράστηκε σε
πολλές ξένες γλώσσες. Ακολούθησαν τα μυθιστορήματα «Ο τέταρτος τοίχος» και «Οι
πρώτες εμπειρίες του Καζανόβα».