Eπαναλαμβανόμενη φρίκη

Εικόνες μιας μνήμης που επανέρχεται χωρίς εξιλέωση

Σκοτώναμε μέχρι να κουραστούμε εξομολογείται, με βλέμμα καρφωμένο στον φακό,
ένας Αμερικανός βετεράνος του Βιετνάμ, θυμίζοντας όσα η χώρα του θέλει να
ξεχάσει και όσα οι υπόλοιποι οφείλουμε να θυμόμαστε. Ήταν ένα από τα θέματα
του προχθεσινού δελτίου ειδήσεων της NET. Μικρό σε διάρκεια, όσο επιτρέπει ο
χρόνος ενός δελτίου, με οπτικά ντοκουμέντα από τις άγριες εκείνες ημέρες του
Βιετνάμ. Μια γυναίκα που κλαίει στα αποκαΐδια του σπιτιού της, πρόσφυγες που
φεύγουν από τα ισοπεδωμένα χωριά τους.

Εικόνες που έχουμε δει πολλές φορές, ακριβώς ίδιες, αν και σε
διαφορετικές εποχές. Εικόνες πολεμικού παραλογισμού, αγριότητας, εικόνες που
κάθε φορά προκαλούν τον τρόμο κι όμως, χωρίς ποτέ να μπορούν να τον
σταματήσουν. Σαν να έγιναν συνήθεια. Μια συνήθεια που μπερδεύει το σινεμά με
την τραγική πραγματικότητα.

H αλήθεια είναι πως ο πόλεμος του Βιετνάμ ήταν ο πρώτος που καλύφθηκε
από την αμερικανική τηλεόραση με εκτενή καθημερινά αφιερώματα. Αποτέλεσε το
πιο εκτενώς προβληθέν δημοσιογραφικό θέμα στην ιστορία των αμερικανικών
τηλεοπτικών ειδήσεων. Ωστόσο, η ενημέρωση επί χρόνια ήταν μεροληπτική και
ουδέποτε περιείχε τις εικόνες της φρίκης. Λένε πως το 1971 είχαν ξοδέψει οι
δημόσιες υπηρεσίες του στρατού πάνω από 200 εκατομμύρια δολάρια με σκοπό να
προβάλλουν στο κοινό από τα MME την καλύτερη δυνατή εικόνα του στρατού.

Την προσπάθεια να αποκαλυφθεί η βρώμικη εικόνα αυτού του πολέμου την
ανέλαβαν ανεξάρτητοι κινηματογραφιστές, που γύρισαν ντοκιμαντέρ στο μέτωπο,
καθώς τα αμερικανικά κανάλια παρουσίαζαν τον πόλεμο σαν «μια σταυροφορία για
την υπεράσπιση του δυτικού πολιτισμού».

Το αποτέλεσμα εκείνης της κινηματογράφησης ήταν 36 ώρες σε φιλμ, το Winter
Soldier, όπου στρατιώτες, οι οποίοι είχαν ζήσει τη φρίκη, περιέγραφαν την
πλύση εγκεφάλου, τους μηχανισμούς που χρησιμοποίησαν οι εκπαιδευτές τους για
να τους μετατρέψουν σε πολεμικές μηχανές, διηγούνταν τις φρικαλεότητες που
διέπραξαν, τα παιδιά που έβαζαν στο σημάδι, τα αυτιά των Βιετναμέζων, ζωντανών
ή νεκρών, που τα αντάλλασσαν με κουτιά μπίρας.

Θα πίστευε κανείς πως η δύναμη των εικόνων θα μπορούσε να σταματήσει
τους πολέμους. Περισσότερα από τριάντα χρόνια έπειτα από εκείνο το φιλμ,
παρόμοιες διηγήσεις επανέρχονται. Κανείς δεν τιμωρήθηκε τότε για εγκλήματα
πολέμου, ο φάκελος έκλεισε και μόνο ο κινηματογράφος ανέλαβε να εκτονώσει τις
ενοχές στήνοντας μια βιομηχανία επάνω τους.

Ωστόσο, το αποτέλεσμα αυτής της μάχης των εικόνων ήταν ο εθισμός. Στις ημέρες
μας συνειδητοποιήσαμε πως ακόμη και η απ’ ευθείας μετάδοση του πολέμου, μια
στιγμιαία φρίκη είναι πλέον. Μία ακόμη από τις καθημερινές που προβάλλονται
από τις μικρές οθόνες. Και όσο πιο ακραίες ήταν οι αγριότητες που διηγούταν ο
βετεράνος στην κάμερα, τόσο πιο μάταιο έμοιαζε θέαμα και ακρόαμα.

«Τους βγάζαμε έξω από τα σπίτια τους ή τους στριμώχναμε στις τρύπες των
σπιτιών τους και τους σκοτώναμε. Αν ήταν αγρότες μπαίναμε στον κόπο να τους
βασανίσουμε πρώτα, για να πάρουμε πληροφορίες.

Επί 37 ημέρες σκοτώναμε τουλάχιστον 3 την ημέρα. Μερικοί Αμερικανοί
στρατιώτες έκοβαν τα αυτιά των σκοτωμένων και τα κρεμούσαν στον λαιμό τους».

Περισσότερα από τριάντα χρόνια μετά ακούγονται και πάλι τα ίδια, όπως τότε.
Σαν την εξομολόγηση του αμαρτωλού, που πιστεύει πως μπορεί να «καθαρίσει»
κάπως τη συνείδησή του, για να την φορτώσει με μερικές καινούργιες αμαρτίες.
Και κατόπιν οι κάμερες θα είναι στη θέση τους, για να επαναλάβουμε την ίδια
διαδικασία. Όσο για θεατές, θα υπάρχουν πάντα.