Tο μυστήριο της… φαγούρας

Κανείς δεν γνωρίζει πώς ακριβώς ξεκίνησε, αλλά η φράση «εφτά χρόνια φαγούρα»
έμεινε να υπονοεί την προδιάθεση για απιστία, μετά το συγκεκριμένο χρονικό
διάστημα συζυγικής ζωής. Εδώ, τα χρόνια της φαγούρας είναι περισσότερα από
δέκα και περιγράφουν την επιστημονική προσπάθεια ειδικών στην Ιατρική και τη
Βιολογία να λύσουν το μυστήριο της ενόχλησης που προκαλεί η φαγούρα και της
ηδονικής αίσθησης που φέρνει το ξύσιμο.

Ο αριθμός τους είναι μικρός, ωστόσο συνθέτουν μία διεθνή ομάδα. Είναι οι
επιστήμονες της… φαγούρας. Διακεκριμένοι όλοι, αντιμετωπίζονται συχνά με
γέλια από τους μη ειδικούς, όμως η έρευνά τους αγγίζει τις πιο καυτές περιοχές
της νευροβιολογίας – εκείνες απ’ όπου ξεκινούν η απόλαυση κι ο πόνος, τα
ανακλαστικά και οι πιεστικές ανάγκες των αισθήσεων.

Για χρόνια πάλευαν να κατανοήσουν ένα σύμπτωμα που πολλοί συνάδελφοί τους
αντιμετώπιζαν ως τον «φτωχό συγγενή» των συμπτωμάτων, όμως πρόσφατα η
ικανότητά τους να κατανοήσουν και να περιγράψουν επιστημονικά τον κύκλο
φαγούρας και ξυσίματος έστρεψε τους προβολείς προς την έρευνά τους.

Αναγνώρισαν τις νευρικές ίνες που έχουν ως αποκλειστική λειτουργία τη
μεταφορά της αίσθησης της φαγούρας. Επίσης, τις περιοχές του εγκεφάλου που
επεξεργάζονται την αίσθηση και τα μόρια εκείνα που, κατά πάσα πιθανότητα, την
προκαλούν. Είναι αισιόδοξοι πως σύντομα θα μπορέσουν να προσφέρουν μία
θεραπεία κατά της φαγούρας (άλλη από εκείνη την απολαυστική του ξυσίματος).
Έτσι, δεν είναι να απορεί κανείς που επιστημονικά περιοδικά αλλά και μεγάλες
εφημερίδες, όπως οι «New York Times», φιλοξενούν εκτενή αφιερώματα στη
φαγούρα, το ξύσιμο και την επιστημονική έρευνα σχετικά. Τα οποία, βέβαια,
μπορεί να μην αφορούν ανθρώπους που ταλαιπωρούνται μόνο περιστασιακά, στο
τσίμπημα ενός κουνουπιού, όμως ενδιαφέρει και με το παραπάνω εκείνους που
υποφέρουν πραγματικά («πάσχουν από διαταραγμένο κύκλο φαγούρας-ξυσίματος»,
είναι η ιατρική διάγνωση), δεν μπορούν να κοιμηθούν τις νύχτες, γεμίζουν το
σώμα τους πληγές από το ξύσιμο και, πολύ συχνά, φτάνουν στα όρια της
αυτοκτονίας. Θεραπεία γι’ αυτούς μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχε, καθώς οι
επιστήμονες δεν γνώριζαν πώς ξεκινά και πώς εξελίσσεται η φαγούρα, ποιες
νευροχημικές και εγκεφαλικές διαδικασίες αφορά και πού ακριβώς χρειάζεται να
επέμβουν. Οι ελπίδες γεννήθηκαν πρόσφατα, όταν οι ειδικοί ανακάλυψαν πως η
αίσθηση της φαγούρας είναι μοναδική και ιδιαίτερη (κάτι σαν την όραση) και
μπόρεσαν να σχεδιάσουν τα πρώτα «μονοπάτια», μέσω των οποίων η αίσθηση φτάνει
από το δέρμα σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου. «Οι πρώτοι που μίλησαν
για “ειδικές κεραίες” στο δέρμα που ασχολούνται αποκλειστικά με τη φαγούρα
ήταν μία ομάδα Γερμανών φυσιολόγων. Κι αυτό συνέβη μόλις το 1997.

«Από τότε μέχρι σήμερα, έγιναν αρκετά πειράματα σε εθελοντές που δέχθηκαν
ενέσεις ισταμίνης για να μπορέσουμε, μέσω της ουσίας αυτής και ειδικών
μηχανημάτων απεικόνισης, να παρακολουθήσουμε τη διαδρομή της φαγούρας μέχρι
τον εγκέφαλο», αναφέρει ο Dr. Earl Carstens, καθηγητής Νευροβιολογίας στο
Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας. «Το συμπέρασμα ήταν πως δεν υπάρχει “κέντρο
φαγούρας” στον ανθρώπινο εγκέφαλο, αλλά εκεί η αίσθηση συναντά ένα
πολυδιάστατο νευρολογικό δίκτυο αισθητήρων που σχετίζονται με την κίνηση και
τη δράση, την επεξεργασία συναισθημάτων πόνου και απόλαυσης». Με άλλα λόγια,
τα πειράματα επιβεβαίωσαν πως η φαγούρα «χτυπά» στο κέντρο του εγκεφάλου,
αξιοποιεί καθοριστικά κέντρα και, άρα, τόσα χρόνια την είχαμε υποτιμήσει.

H απόλαυση του ξυσίματος

Αν η φαγούρα είναι μία φορά μυστήριο, το ξύσιμο είναι ακόμη μεγαλύτερο… Στην
πιο απλή της μορφή είναι μια ανακλαστική κίνηση που ελέγχεται από τον νωτιαίο
μυελό και δεν απαιτεί κανενός είδους επεξεργασία από τον εγκέφαλο.
Πειραματόζωα, ο εγκέφαλος των οποίων διαχωρίστηκε από τον νωτιαίο μυελό, είχαν
ακόμη το ανακλαστικό του ξυσίματος. «Πίσω από την ανακλαστική κίνηση του
ξυσίματος που θέλει να καταπολεμήσει επίμονη και ενοχλητική φαγούρα, βρίσκεται
σχεδιασμός στρατηγικής και συγχρονισμένη δράση διαφόρων περιοχών του
εγκεφάλου», σημειώνει ο νευροβιολόγος Earl Carstens. «Το μεγαλύτερο μυστήριο
για εμάς είναι η περιοχή όπου συναντιούνται ή συνορεύουν τα μονοπάτια της
φαγούρας με τα μονοπάτια του ξυσίματος», τονίζει ο ίδιος.

Ούτε στο ερώτημα γιατί το ξύσιμο προκαλεί τη γνωστή αίσθηση απόλαυσης μπορούν
να δώσουν απάντηση οι επιστήμονες. «H γενική θεωρία λέει πως το ξύσιμο είναι
αντιπερισπασμός στην ενόχληση: ένας ελαφρύς πόνος που προσωρινά αποσπά τον
εγκέφαλο και τον κάνει να ξεχνά την αίσθηση φαγούρας. Ωστόσο, συχνά, το ξύσιμο
μπορεί να προκαλέσει ακόμη εντονότερη φαγούρα. Ίσως, επειδή καταστρέφονται τα
πάνω στρώματα του δέρματος, με αποτέλεσμα να απελευθερώνονται άγνωστα μόρια
και να ξεκινούν νέες νευροχημικές διαδικασίες, τις οποίες ακόμη δεν
κατανοούμε». Ίσως… Οι δρόμοι της φαγούρας μπορεί σιγά σιγά να φωτίζονται, οι
διαδρομές του ξυσίματος όμως παραμένουν ανεξερεύνητες.

Ταλαιπωρία και στον ύπνο

Ένα ειδικό κέντρο στην Ιατρική Σχολή του Wake Forest University, στη Βόρεια
Καλιφόρνια των ΗΠΑ, αντιμετωπίζει και μελετά ασθενείς με οξεία φαγούρα. Ο Dr.
Jil Yosipovitch είναι ο επικεφαλής καθηγητής που γνωρίζει καλά τι θα πει «με
βασανίζει η φαγούρα». Και για όσους δεν μπορούν να το φανταστούν, δημιούργησε
ένα web site (στη διεύθυνση http: //itchforum. org), όπου φιλοξενούνται βίντεο
με πάσχοντες από δερματικές ασθένειες. Μπορεί να τους δει κανείς, στη διάρκεια
του ύπνου τους, να γδέρνουν ασυναίσθητα το πρόσωπο, την πλάτη, τα χέρια, τα
πόδια, ωθούμενοι από ένα πρωτόγονο ένστικτο, το οποίο μέχρι τώρα οι
επιστήμονες ήταν αδύνατον να καταλάβουν και να εξηγήσουν.

LINK

Περιπτώσεις οξείας φαγούρας φιλοξενούνται στην ηλεκτρονική διεύθυνση http: //www.itchforum.org