Διαστάσεις Γεννιέσαι ή γίνεσαι;

Τι παίζει μεγαλύτερο ρόλο στη ζωή ενός ανθρώπου: τυχαίοι παράγοντες, δηλαδή
τα στοιχεία με τα οποία γεννιέται, ή ο χαρακτήρας του και οι πρωτοβουλίες που
παίρνει; Οι φιλελεύθεροι φαίνεται να κερδίζουν αυτή την παρτίδα.

Γνωρίζω ότι τα πράγματα θα έχουν κακή κατάληξη, όπως συμβαίνει σε κάθε φάρσα που σέβεται τον εαυτό της (του Αλτάν, από το «Εσπρέσσο»)

Προετοιμάζοντας το βιβλίο του, που μόλις κυκλοφόρησε με τον τίτλο «H λύση του
2%: η επίλυση των προβλημάτων της Αμερικής με τρόπους που ικανοποιούν
Φιλελεύθερους και Συντηρητικούς» (εκδ. PublicAffairs), ο Μάθιου Μίλερ έθεσε το
παραπάνω ερώτημα σε δύο γνωστούς συντηρητικούς διανοητές. Οι απαντήσεις τους
τον αιφνιδίασαν. Ο πρώτος ήταν ο Ουίλιαμ Μπένετ, υπουργός Παιδείας επί
κυβερνήσεως Ρήγκαν και συγγραφέας διάφορων ηθικοπλαστικών βιβλίων. Στους
τυχαίους παράγοντες – ρώτησε τον Μίλερ – περιλαμβάνονται τα γονίδια; Ναι. Οι
γονείς; Ναι. Τότε αυτοί μετρούν περισσότερο. Ύστερα από διάφορες επισκέψεις
του σε σχολεία της Αμερικής, ο πρώην υπουργός πείστηκε ότι μπορείς να αλλάξεις
τη ζωή ενός άνθρώπου, όπως μπορεί να την αλλάξει και ο ίδιος. Είναι όμως
δύσκολο. Πράγματα όπως τα γονίδια ή οι γονείς παίζουν αποφασιστικό ρόλο. Όχι
απολύτως καθοριστικό, αλλά τεράστιο.

Τι επιπτώσεις έχει αυτή η διαπίστωση στην πολιτική που πρέπει να ακολουθεί μια
κυβέρνηση; Μήπως έχουν δίκιο οι φιλελεύθεροι που υποστηρίζουν ότι ο τρόπος να
επιτευχθεί μια δίκαιη κοινωνία είναι η ανακατανομή του πλούτου; Ο Μπένετ δεν
φθάνει μέχρι εκεί. Πιστεύει όμως ότι θεσμοί όπως η οικογένεια, η εκκλησία ή το
σχολείο μπορούν να βοηθήσουν τους «άτυχους» ανθρώπους να αποκτήσουν αυτονομία
και να αλλάξουν τη ζωή τους. Αναγνωρίζει, κατά συνέπεια, τον ρόλο της
κυβέρνησης στην εξασφάλιση των περίφημων ίσων ευκαιριών. Το ίδιο κάνει και ο
διασημότερος οπαδός της οικονομίας της ελεύθερης αγοράς, ο Μίλτον Φρίντμαν.
Γιος φτωχών Εβραίων μεταναστών από την Ουγγαρία, θα ήθελε πολύ να αποδείξει
ότι η τύχη δεν παίζει στη ζωή μας τον ρόλο που συχνά της αποδίδουμε. Το 1953
έγραψε μάλιστα και ένα σχετικό άρθρο με τίτλο «Τύχη, επιλογή και η κατανομή
του εισοδήματος». Σήμερα όμως, με τη σοφία των 89 του χρόνων, δεν είναι πια
τόσο βέβαιος. H τύχη παίζει τεράστιο ρόλο, αναγνωρίζει. Και η κοινωνία πρέπει
να κάνει κάτι γι’ αυτό, αν ενδιαφέρεται για την ισονομία των πολιτών. Πρέπει
να καταστήσει σαφές ότι δεν είναι λάθος κάποιου αν γεννήθηκε τυφλός, και κατά
συνέπεια δεν πρέπει να υποφέρει. H λύση πρέπει να προέλθει από την ιδιωτική
φιλανθρωπία; Πρέπει να δοθεί μέσω ενός «αρνητικού φόρου εισοδήματος»; Είναι
υπό συζήτηση. Αλλά η συζήτηση αυτή πρέπει να γίνει.

Πρέπει μήπως να υποχρεώσουμε τους εργοδότες να πληρώνουν δέκα δολάρια την ώρα
έναν εργαζόμενο που «αξίζει» μόνο έξι; Όχι. Κάτι τέτοιο θα είχε τα αντίθετα
αποτελέσματα, αφού θα ωθούσε τον εργοδότη να απολύσει τον αντιπαραγωγικό
εργαζόμενο και να προσλάβει στη θέση του κάποιον που να αξίζει τον μισθό του.
Ο ρόλος της «διόρθωσης» ανήκει στο κράτος. Το λένε πια και οι φανατικότεροι
αντικρατιστές.