TPITH AΠOΨH Eυρωπαϊκές ανισότητες

H διεύρυνση της Ευρώπης των 25 κρατών-μελών δημιουργεί νέα δεδομένα και
προκλήσεις, ενώ απομακρύνει από τον στόχο της πραγματικής σύγκλισης και
συνοχής. Ο πληθυσμός της σημερινής Ευρώπης των «15» αυξάνεται κατά 20%, σε 455
εκατομμύρια κατοίκους, ταυτόχρονα όμως το ΑΕΠ της Ευρώπης συνολικά αυξάνεται
μόλις κατά 4%, με αποτέλεσμα το μέσο κατά κεφαλήν ΑΕΠ να μειώνεται κατά 12
ποσοστιαίες μονάδες.

Αυτή η στατιστική μείωση του μέσου κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ευρώπης των «25» έχει
ως αποτέλεσμα 18 Περιφέρειες της Ευρώπης (ανάμεσά τους και 3-4 ελληνικές, K.
Μακεδονία, Δ. Μακεδονία, B. Αιγαίο και Κρήτη) να χάνουν την επιλεξιμότητά τους
από τα διαρθρωτικά ταμεία μετά το 2006, ως περιοχές του στόχου 1, αποκλειστικά
και μόνο για στατιστικούς λόγους, εφόσον εξακολουθήσει να εφαρμόζεται το όριο
του 75%.

Το ζήτημα αυτό έχει τεθεί ήδη στα μνημόνια των θιγόμενων χωρών του ευρωπαϊκού
Νότου (και της Ελλάδας). Ωστόσο, το πλέον σοβαρό πρόβλημα που θα
αντιμετωπίσουμε είναι το γεγονός ότι η κοινοτική περιφερειακή πολιτική
βάλλεται από διάφορες πλευρές. Αφενός από νεοφιλελεύθερες απόψεις που
προβάλλουν τη θέση για «επανεθνικοποίηση» της περιφερειακής πολιτικής, ως
πολιτική αναδιανομής υπέρ των φτωχότερων περιοχών (βλ. Μνημόνιο Βρετανίας,
Ολλανδίας). Αφετέρου από απόψεις που υποστηρίζουν τη μετατόπιση των πόρων από
την Κοινή Αγροτική Πολιτική και την περιφερειακή πολιτική σε άλλους τομείς:
έρευνα, τεχνολογία, εκπαίδευση, διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών και ενέργειας
(βλ. έκθεση Αντρέ Σαπίρ, «για την ανάπτυξη στην Ευρώπη του μέλλοντος», 2003).
Ταυτόχρονα διαπιστώνουμε μία συστηματική ανάπτυξη επιχειρημάτων σε διάφορα
επιστημονικά συνέδρια και ημερίδες που τονίζουν την αποτυχία της ευρωπαϊκής
πολιτικής να αμβλύνει τις περιφερειακές ανισότητες. Παρά το γεγονός ότι η
περιφερειακή πολιτική δεν πέτυχε το σύνολο των στόχων που είχε θέσει, θεωρούμε
ότι συνέβαλε καθοριστικά στην άμβλυνση των ανισοτήτων και στην ανάπτυξη των
καθυστερημένων περιοχών της Ένωσης. Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, το 2004,
για το μέλλον των διαρθρωτικών πόρων, οι οποίοι δεν διαφαίνεται ότι θα
αυξηθούν πέραν του 0,45 του ΑΕΠ μετά το 2006 (Απόφαση 2000, Βερολίνο),
κυριαρχούν ήδη νεοφιλελεύθερες απόψεις που επιδιώκουν, αν όχι την πλήρη
κατάργηση της κοινοτικής περιφερειακής πολιτικής (π.χ. με την επανεθνικοποίησή
της), τουλάχιστον τη μετεξέλιξη και μετατόπιση του περιεχομένου της
περιφερειακής πολιτικής από πολιτική αναδιανομής υπέρ των φτωχών περιοχών και
εισοδημάτων σε πολιτική άμεσα συνδεδεμένη με τη στήριξη της
επιχειρηματικότητας, της καινοτομίας, της κατάρτισης και των δικτύων
μεταφορών.

H χώρα μας οφείλει να σπεύσει και να διαμορφώσει θέσεις μέσα από ανοικτό
επιστημονικό και πολιτικό διάλογο για τα εξής ζητήματα που παραμένουν ανοικτά:

1. Εν όψει της τρίτης έκθεσης για τη συνοχή της διευρυμένης Ευρώπης, η
οποία αναμένεται να κατατεθεί άμεσα, θα πρέπει να διερευνηθούν με
τεκμηριωμένες επιστημονικές μελέτες οι εναλλακτικές εκδοχές συγκρότησης των
γεωγραφικών ορίων των περιφερειών της χώρας (NUTS 2), με διάφορα σενάρια
(υπάρχουσες περιφέρειες 13, εναλλακτικά 8 ή 6 ή 4 περιφέρειες) με βάση
αναπτυξιακά, χωροταξικά και διοικητικά κριτήρια και να εκτιμηθούν οι συνέπειες
όσον αφορά τους κοινοτικούς πόρους μετά το 2006-2008.

2. H ανάγκη αναδιάρθρωσης των ορίων των Περιφερειών της χώρας δεν
προκύπτει μόνο από εξωτερικούς παράγοντες (αναδιάρθρωση διαρθρωτικών ταμείων,
ανάγκη άντλησης κοινοτικών πόρων μετά το 2006), αλλά κυρίως διότι η υπάρχουσα
διοικητική και χωροταξική διάρθρωση των 13 Περιφερειών που αποφασίστηκε το
1987 έχει πλέον ξεπεραστεί και δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις σύγχρονες
απαιτήσεις ανάπτυξης της χώρας (βλ. Άξονες Εθνικού Χωροταξικού,
Ευρωχωροταξικό). Ταυτόχρονα θα πρέπει να συνδυαστεί απαραίτητα από μία νέα
διοικητική μεταρρύθμιση με αποκέντρωση του κράτους και αναβάθμιση της
Αυτοδιοίκησης σε περιφερειακό επίπεδο.

3. Ο διάλογος για την προετοιμασία του Δ’ Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης
(2006), που θα ανοίξει το 2004, δεν θα πρέπει να υποβαθμιστεί – είτε λόγω των
πολιτικών αντιπαραθέσεων των κομμάτων για τις επερχόμενες εκλογές είτε λόγω
της διοργάνωσης των Ολυμπιακών Αγώνων -, αλλά αντίθετα πρέπει να αναβαθμιστεί
και να οργανωθεί συστηματικά. Μόνο με αυτή την προϋπόθεση οι εμπλεκόμενοι
κοινωνικοί εταίροι θα συμβάλλουν ουσιαστικά στο περιεχόμενο και στους στόχους
της κοινοτικής περιφερειακής πολιτικής, κατανοώντας τις αντιφάσεις ανάμεσα
στους στόχους του μονεταριστικού Συμφώνου Σταθερότητας και τους στόχους της
περιφερειακής πολιτικής.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.