AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή H Στρατιά σε λάθος χέρια

Γυμναστικός όμιλος στο Ζιντζίντερε, 1907-1908. (Φωτογραφικό αρχείο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών-αδημοσίευτη φωτογραφία)

Τον Μάιο του 1922, ενώ η κατάσταση στο μέτωπο είναι κρίσιμη, η πολιτική σκηνή
στην Αθήνα «ομιχλώδης» και ρευστή, στο «γκρίζο πεδίο» έρχεται να προστεθεί και
η παραίτηση του Παπούλα από την αρχιστρατηγία.

H ηγεσία της Στρατιάς της Μικράς Ασίας ανατίθεται στον αντιστράτηγο Γεώργιο
Χατζηανέστη. Τον άνθρωπο για τον οποίο ο Λόυντ Τζωρτζ έλεγε ότι ήταν «μία
ψυχιατρική περίπτωση… που κατατρυχόταν από την παραίσθηση ότι τα πόδια του
ήταν από ζάχαρη και ότι ήταν τόσο εύθραυστα, ώστε αν στεκόταν όρθιος θα
έσπαζαν»!

Αυτός ο «μοιραίος άνθρωπος», ο επίλογος της ζωής του οποίου γράφτηκε στο
εκτελεστικό απόσπασμα στο Γουδί, κατά τη ρεαλιστική περιγραφή του τότε
Βρετανού στρατιωτικού ακολούθου στην Αθήνα, Χόαρν Νερν, ήταν κατ’
εξοχήν ακατάλληλος να διοικήσει και να εμπνεύσει τον μαχόμενο ελληνισμό: «Ήταν
ένας άνεργος αξιωματικός, που ποτέ δεν είχε μιλήσει για πολιτική και ήταν
φανερά αφοσιωμένος στον βασιλιά Κωνσταντίνο… Έπασχε από αγγλοφοβία… Είχε
εκκεντρικούς τρόπους και σχεδόν όλος ο κόσμος έλεγε ότι ήταν τρελός. Στην
εμφάνιση έμοιαζε σαν περιποιημένος και καλοντυμένος Δον Κιχώτης… Ήταν πάντα
νευρικός και ευερέθιστος και ταλαιπωρούσε τους υφισταμένους του από ένα
υπερβολικό αίσθημα πειθαρχίας, που κάποτε έφτανε στον παραλογισμό. Ήταν πολύ
αφοσιωμένος στη σύζυγό του και για ένα διάστημα μετά τον θάνατό της, εδώ και
λίγα χρόνια, είχε πραγματικά τρελαθεί…».

Πηγές

Ι. Πηγές ως προς τις μαρτυρίες:

1. H Έξοδος, Τόμ. A’: Μαρτυρίες από τις επαρχίες των δυτικών
παραλίων της Μικρασίας. Πρόλογος: Γ. Τενεκίδης. Εισαγωγή, επιλογή
κειμένων, επιμέλεια: Φ.Δ. Αποστολόπουλος, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών,
1980.

2. H Έξοδος, Τόμ. B’: Μαρτυρίες από τις επαρχίες της
Κεντρικής και Νότιας Μικρασίας. Εισαγωγή – εποπτεία: Πασχάλης M.
Κιτρομηλίδης. Επιμέλεια: Γιάννης Μουρέλος, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών
Σπουδών, 1982.

3. H Έξοδος, Τόμ. Γ’ και Δ’: Μαρτυρίες από τις επαρχίες του
Παράλιου και Μεσογειακού Πόντου, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών.
(Υπό έκδοση)

II. Πηγές ως προς τις φωτογραφίες:

1. Φωτογραφικό Αρχείο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών.

2. [OCTAVE MERLIER]

Ο τελευταίος Ελληνισμός της Μικράς Ασίας. Το έργο του Κέντρου
Μικρασιατικών Σπουδών, 1930 – 1973, Αθήνα, Κέντρο Μικρασιατικών
Σπουδών, 1974.

3. Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών. Εξήντα πέντε χρόνια
επιστημονικής προσφοράς. Αποτίμηση και Προοπτική. Πρόλογος –
επιμέλεια: Πασχάλης M. Κιτρομηλίδης, Αθήνα, Κέντρο
Μικρασιατικών Σπουδών, 1996.

4. Υπουργείο Πολιτισμού / Διεύθυνση Λαϊκού Πολιτισμού – Κέντρο
Μικρασιατικών Σπουδών – Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Ο
τελευταίος Ελληνισμός της Μικράς Ασίας [Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, 2
Δεκεμβρίου 2002 – 18 Απριλίου 2003], Αθήνα, 2002.