KAPΛOΣ ΦOΥENTEΣ «Tο στοίχημα είναι η διαφορετικότητα»

«Υπάρχει πολλή αμνησία στον κόσμο – δείτε πώς έχουν ξεχάσει οι Αμερικανοί τι χρωστούν στους Γάλλους. Γι’ αυτό πιστεύω ότι η λειτουργία του συγγραφέα ως θεματοφύλακα της μνήμης του καιρού του αναδεικνύεται ολοένα και σημαντικότερη», έλεγε χθες ο Κάρλος Φουέντες

Στο πολιτικό μυθιστόρημα «Ο θρόνος του Αετού», το πιο πρόσφατο του Κάρλος
Φουέντες, εμφανίζεται ο Φιντέλ Κάστρο. Είναι 97 χρόνων (η δράση του βιβλίου
τοποθετείται το 2020), αλλά παραμένει ακόμα ηγέτης της Κούβας. «Εκείνο που
στηρίζει τον Κάστρο είναι η στάση των ΗΠΑ», εξηγούσε ο Μεξικανός συγγραφέας,
στην πρώτη συνάντησή του με Έλληνες δημοσιογράφους. Μια συνάντηση παραγωγική,
που επιβεβαίωσε τη φήμη του: Ο Φουέντες είναι γοητευτικός παραμυθάς και
γοητευτικός άνθρωπος, με πολιτική κρίση, χιούμορ και ορμή.

Στη δεκαετία του ’50 ήταν υποστηρικτής του Κάστρο. Τώρα έχει πάρει τις
αποστάσεις του, όμως καθώς έλεγε: «Το ζητούμενο δεν είναι να χωρίσεις τον
κόσμο σε καλούς και κακούς. Αυτό το έκαναν τα αμερικανικά γουέστερν και το
μελόδραμα στον χολιγουντιανό κινηματογράφο, που εκφράζει θαυμάσια τον
μανιχαϊσμό του Τζορτζ Μπους. H ελληνική τραγωδία, αντίθετα, μας δίδαξε κάτι
διαφορετικό, που ταιριάζει περισσότερο με τη λατινοαμερικανική ψυχοσύνθεση:
ότι κάθε πλευρά έχει το δίκιο της. Αυτός, άλλωστε, είναι και ο ρόλος του
συγγραφέα: να μιλά όχι για τη μία, αλλά για τις πολλές αλήθειες.

Καθώς λοιπόν προέρχομαι από μια χώρα που αγωνίστηκε για δεκαετίες ολόκληρες
μέχρι να κατακτήσει – μόλις το 2000 – τη δημοκρατία, βλέπω δύο προβλήματα στην
Κούβα: Βλέπω ένα καθεστώς που δεν μπορώ να το αποδεχτώ, διότι τότε θα πρόδιδα
την πίστη μου στις δημοκρατικές αξίες. Βλέπω όμως και μια χώρα που δέχεται
συστηματικές επιθέσεις από τις ΗΠΑ – παράδειγμα το εμπάργκο. Έτσι, ο Κάστρο
αντιπροσωπεύει την επανάσταση, το έθνος, τον πατριωτισμό «εναντίον» των
Αμερικανών. Αν τον αγκάλιαζαν, η εξουσία του θα κατέρρεε. Το ανησυχητικό είναι
ότι δεν έχει προετοιμαστεί πολιτικά η ομαλή μετάβαση στη διάδοχη κατάσταση.
Κινδυνεύει δηλαδή η Κούβα να αιματοκυλιστεί. Γι’ αυτό έχουμε χρέος να
σκεφτόμαστε ένα ειρηνικό πέρασμα σε ένα νέο καθεστώς, ώστε να μη θυσιαστούν οι
κατακτήσεις της επανάστασης στον κοινωνικό τομέα ή αλλού».

Σε όλα τα βιβλία του Φουέντες συναντά κανείς αυτή τη στάση. Οι ήρωές του, ο
Αρτέμιο Κρουζ, η Λάουρα Ντίαζ, ο γερο-Γκρίνγκο (Αμβρόσιος Μπίαρς),
αντιμετωπίζουν μεγάλα διλήμματα που συντονίζονται με τα διλήμματα του καιρού
τους κι εκείνος σκαλίζει την ψυχή και τη δράση τους παράλληλα με τα ιστορικά
γεγονότα που τους επηρέασαν, προκειμένου να φωτίσει τις αποχρώσεις τόσο της
ζωής τους όσο και της δικής μας. «Τίποτα δεν εμποδίζει ένα βιβλίο που μιλά για
έναν συγκεκριμένο τόπο να γίνει οικουμενικό. Αρκεί ο συγγραφέας να καλλιεργεί
τη φαντασία και τον λόγο», υπογράμμισε χθες. Τα μυθιστορήματά του είναι η
καλύτερη απόδειξη των λόγων του, αλλά και η απήχηση της χθεσινοβραδινής
ομιλίας του, το ίδιο.

Ο Φουέντες, καλεσμένος από το Ινστιτούτο Θερβάντες, την πρεσβεία του Μεξικού
και τους Έλληνες εκδότες του, μίλησε στο κατάμεστο αίθριο της Στοάς του
Βιβλίου για την ισπανική γλώσσα που λειτούργησε αρχικά ως γλώσσα των
κατακτητών στη N. Αμερική και έχει γίνει σήμερα γλώσσα συνεννόησης μεταξύ
διαφόρων εθνοτήτων και πολιτισμών. «Είναι η δεύτερη ευρύτερα ομιλούμενη γλώσσα
στον κόσμο, μετά τα αγγλικά, κι όμως η ισπανόφωνη λογοτεχνία εμφανίζεται πιο
δυναμική. Ο λόγος είναι ότι οι ισπανόφωνοι συγγραφείς είναι δεμένοι μεταξύ
τους, ενώ οι αγγλόφωνοι είναι διασπασμένοι – Άγγλοι, Καναδοί, Ινδοί, Αυστραλοί κ.ο.κ.».

«H Ουάσιγκτον κέρδισε τον πόλεμο αλλά έχασε την ειρήνη»

Είναι πολλοί οι Έλληνες που έχουν διαβάσει Μάρκες, Γιόσα, Φουέντες – τους
μεγάλους του λατινοαμερικανικού «Μπουμ», αλλά και τους προδρόμους τους, όπως ο
Μπόρχες ή ο Νερούδα, και τους επιγόνους τους, όπως η Αλιέντε. Είναι αρκετά πια
και τα βιβλία Ελλήνων που έχουν μεταφραστεί στις ευρωπαϊκές γλώσσες. Ωστόσο, ο
Κάρλος Φουέντες αποδείχθηκε πως δεν γνωρίζει καθόλου τη σύγχρονη ελληνική
λογοτεχνία «γιατί δεν είναι αρκετά μεταφρασμένη». Αναρωτιέται κανείς ποιος τον
συμβούλεψε να εκτεθεί έτσι, όταν με τη στάση του έχει αποδείξει ότι μπορεί να
αναλάβει την ευθύνη των πράξεων και των απόψεών του. Είναι χαρακτηριστικό ότι
δεν μάσησε τα λόγια του, όταν μίλησε χθες:

Για τις ΗΠΑ και το Ιράκ: «H Ουάσιγκτον κέρδισε τον πόλεμο αλλά έχασε
την ειρήνη. Με την επίθεση στο Ιράκ, που βασίστηκε στο ψέμα της ύπαρξης όπλων
μαζικής καταστροφής, οι Αμερικανοί προκάλεσαν μια ανώφελη κρίση, επιπλέον οι
ενέργειές τους άνοιξαν την πόρτα στην Αλ Κάιντα. Τώρα έχουν δημιουργήσει εκεί
έναν Φρανκενστάιν, που δεν ξέρουν τι να τον κάνουν. Ας ελπίσουμε πως θα τον
εξανθρωπίσουν».

Για την άνοδο του εθνικισμού στο Μεξικό. «Σε έναν παγκοσμιοποιημένο
κόσμο υποτίθεται πως δεν έχει θέση ο εθνικισμός. Ωστόσο, βιώνουμε τώρα το
φοβερότερο κύμα εθνικισμού από την πτώση της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας: τον
αμερικανικό υπερ-εθνικισμό. Είναι φυσικό αυτός να προκαλέσει αντίστοιχο ρεύμα
στα κράτη με τα οποία συνορεύουν οι ΗΠΑ: στον Καναδά και στο Μεξικό. Διότι τι
είμαστε εμείς; Ένα έξυπνο ποντικάκι δίπλα σε έναν ελέφαντα. Όσο ευέλικτοι και
να είμαστε, εύκολα μας πατάει».

Για την εθνική ταυτότητα: «Το μεγάλο στοίχημα της εποχής μας δεν είναι
πια η ταυτότητα, που έχει εδραιωθεί για τους περισσότερους λαούς, αλλά η
ετερότητα, η διαφορετικότητα. H αναγνώριση μιας ποικιλίας επιλογών στην
πολιτική, στη θρησκεία, στην κουλτούρα, στον έρωτα, στις ιδέες».

INFO

Απόψε στις 20.30 εγκαινιάζει την έκθεση του Μεξικανού συγγραφέα και φωτογράφου
Χουάν Ρούλφο, στο Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης (Μέγαρο Εϋνάρδου, Αγ.
Κωνσταντίνου 20).