BAΣIΛHΣ AΛEΞAKHΣ «Ξαναζώ την παιδική μου ηλικία»

«Το σκίτσο σέβεται το κενό, έχει μια απλότητα, μια αθωότητα, σε σχέση με τη ματαιοδοξία της ζωγραφικής», λέει ο Βασίλης Αλεξάκης

Ο συγγραφέας Βασίλης Αλεξάκης, όταν πρωτοπήγε στη Γαλλία 20 χρόνων, έφτιαχνε,
για να ζήσει, χιουμοριστικά σκίτσα. Το σκίτσο ήταν πάντα μια ευχάριστη ασχολία
του, παρ’ όλο που κατά καιρούς το εγκατέλειπε για χάρη της γραφής: «Τη
χιουμοριστική διάσταση του σκίτσου την μετέφερα αργότερα στο σινεμά», λέει στα
«NEA». «Στους “Αθηναίους”, για παράδειγμα, τη μοναδική ταινία μεγάλου μήκους
που έκανα. Ούτως ή άλλως δεν πιστεύω ότι μπορείς να κάνεις δύο πράγματα πολύ
καλά. Μπορείς να κάνεις ένα πράγμα πολύ καλά και ένα αρκετά καλά. Τρία
πράγματα αποκλείεται».

Κάποιοι φίλοι του όμως, που έχουν γκαλερί στο Φαλατάδο της Τήνου, τον έπεισαν
να επεξεργαστεί ξανά το υλικό του, το οποίο πλέον εκτίθεται – μέχρι το τέλος
Οκτωβρίου – στον «Φωτοχώρο» της οδού Τσακάλωφ. «Το υλικό της έκθεσης
αποτελείται από σκίτσα παλαιά και νέα. Όλα πάντως τα ξαναέπιασα από την αρχή,
γιατί δεν είχαν χρώμα. Και βέβαια, κάνοντας αυτή την επεξεργασία, προέκυψαν
και καινούργια σκίτσα. Από το μπουκαλάκι της σινικής βγαίνουν και πράγματα που
δεν περιμένεις. Όπως και όταν γράφεις, έρχονται πράγματα που δεν περιμένεις να
ακούσεις. Εντέλει, το σκίτσο δεν διαφέρει πολύ από τη γραφή. Πάλι μπροστά σε
μια άδεια σελίδα βρίσκεσαι. Διαφέρει ίσως πιο πολύ από τη ζωγραφική παρά από
τη γραφή. Το σκίτσο σέβεται το κενό, έχει μια απλότητα, μια αθωότητα, σε σχέση
με τη ματαιοδοξία της ζωγραφικής», μας λέει.

Αρκετές γελοιογραφίες του είχαν δημοσιευθεί, επί χούντας, στο «Βήμα»,
τον «Ταχυδρόμο» και τα «Πολιτικά Θέματα». «Ήταν ο τρόπος που είχα βρει για να
πάρω θέση απέναντι στη δικτατορία», λέει σήμερα. «Το πρώτο μου αντιχουντικό –
όσο ήταν δυνατόν – σκίτσο έδειχνε δύο προσωπάκια (φαίνονταν μόνο τα μάτια
τους) που κοιτούσαν σε αντίθετη κατεύθυνση. Ο ένας ρωτούσε: “Τι γνώμη έχεις
για την κυβέρνηση;”. Είχα δημοσιεύσει και ένα άλλο, πιστό αντίγραφο του
γνωστού φοίνικα του εμβλήματος της 21ης Απριλίου, με τη διαφορά ότι στο κέντρο
είχε σχεδιασμένο, αντί για έναν στρατιώτη, έναν χαφιέ». Τα πολιτικά του σκίτσα
όμως δεν τα περιέλαβε στην έκθεση. «Δεν νομίζω ότι σήμερα μπορεί να πουν κάτι
στους νέους ανθρώπους», εξηγεί.

Ο Βασίλης Αλεξάκης δείχνει, τον τελευταίο καιρό, να ψάχνει το διαφορετικό.
Άλλος θα το έλεγε κρίση έκφρασης, άλλος επιθυμία δημιουργικής ανανέωσης. Το
δεύτερο είναι μάλλον πιο κοντά στην πραγματικότητα, αν σκεφθούμε ότι ο Μπερνάρ
Πιβό χαρακτήρισε το τελευταίο του βιβλίο ως το πλέον πρωτότυπο της χρονιάς.
Είναι οι «Ξένες λέξεις» («Εξάντας» 2003), για τις ανάγκες των οποίων έκατσε
και έμαθε μια μικρή και προφορική αφρικανική γλώσσα, τα «σάνγκο». Μια
διαμαρτυρία, πιθανόν, απέναντι στα ελληνικά και στα γαλλικά, στις δύο γλώσσες
στις οποίες γράφει. Ή «ένα είδος παιδισμού», όπως λέει ο ίδιος με το γνωστό
σκωπτικό του χιούμορ. «Γυρνάς πίσω, όπως όταν ήσουν παιδί, και μάθαινες μια
γλώσσα. Το ίδιο συμβαίνει και με τα σκίτσα. Νιώθω σαν παιδί που ζωγραφίζει στο
περιθώριο των σχολικών βιβλίων. Είναι αταξίες δηλαδή τα σκίτσα μου. Κατά
κάποιον τρόπο ξαναβρίσκω την παιδική μου ηλικία. Είμαι 59 ετών και νομίζω ότι
δικαιούμαι να νοσταλγώ τα παιδικά μου χρόνια. Εξάλλου, με το σκίτσο διασκεδάζω
πολύ. Δεν έχω καθόλου την ανασφάλεια και το άγχος που μου προκαλεί η συγγραφή
μυθιστορημάτων».

Ο Βασίλης Αλεξάκης θεωρεί απαραίτητη μια διευκρίνιση: «Δεν πιστεύω ότι
είμαι καλός σκιτσογράφος. Αυτό όμως με αναγκάζει να αναζητήσω άλλα
πλεονεκτήματα σε σχέση με τους καλύτερους από μένα σκιτσογράφους. Κάνω απλά
πράγματα, όσο μπορώ εκμηδενίζω το σκίτσο, ώστε στο τέλος να μένει μόνο το
χιούμορ». Τα υλικά με τα οποία έφτιαξε τα σκίτσα του είναι μόνο δύο: σινική
μελάνη και ξυλομπογιές. «Τα μέσα ενός μαθητή του σχολείου, δηλαδή», επιμένει.
Είχε αγοράσει εδώ και καιρό αγγλικές ξυλομπογιές. «Έβλεπα το κουτί κλειστό και
στεναχωριόμουν κάπως. Ίσως αυτή η έκθεση να γεννήθηκε εντέλει από την επιθυμία
μου να ανοίξω το κουτί με τα χρώματα».

Γράμμα στη μητέρα μου

Το επόμενο βιβλίο του Βασίλη Αλεξάκη είναι ξανά μια έκπληξη. «Γράφω στην
πεθαμένη μητέρα μου», λέει. «Έχει πεθάνει εδώ και έντεκα χρόνια και διαπιστώνω
ότι ήθελα να της μιλήσω με τον τρόπο που της μιλούσα παλιά. Ξαφνικά
συνειδητοποίησα πόσο πολλά πράγματα δεν ξέρει. Πολλά από αυτά είναι δυσάρεστα
– για παράδειγμα, ο θάνατος του πατέρα μου ή η τύφλωση ενός συγγενούς. Αλλά η
επιθυμία μου είναι να της φτιάξω τη διάθεση. Να μιλήσω στο φάντασμά της και να
το κάνω να χαρεί. H διαδικασία της συγγραφής αυτού του βιβλίου με συγκινεί
αφόρητα, βέβαια», ομολογεί. «Και είναι δύσκολο να διατηρώ το κέφι μου για να
το γράψω με τον τρόπο που το θέλω. Νομίζω όμως ότι μου κάνει καλό που της
μιλάω ξανά».

INFO

H έκθεση πραγματοποιείται στην γκαλερί «Φωτοχώρος», Τσακάλωφ 44, τηλ.
210-3645.577. Ωράριο λειτουργίας 13.00-21.00, Σάββατο 13.00-20.00. Θα
διαρκέσει έως το τέλος Οκτωβρίου.