Δρόμοι

H Πόλα…

… Χάντλεϊ έμοιαζε με κάτι σαν ιεραπόστολο, από εκείνους τους
καλοπροαίρετους, όταν πήγε στο Κοσσυφοπέδιο για να διδάξει αγγλικά. Σε ένα
βιβλιοπωλείο στην Πρίστινα βρήκε σε ένα σκονισμένο ράφι ένα αντίτυπο από το
βιβλίο του Έρνεστ Χεμινγουέι «Ο γέρος και η θάλασσα». Το έβγαλε σε φωτοτυπίες
και τις μοίρασε στους μαθητές της. Στα χέρια των μαθητών της, το βιβλίο έγινε
κάτι σαν ένα αλληγορικό κείμενο. Δεν άργησαν να ταυτίσουν τον γέρο με την
ανθεκτική κοσοβάρικη κοινωνία και τους καρχαρίες με τους Σέρβους. H Χάντλεϊ
σημείωνε τις αντιδράσεις τους σε ένα ημερολόγιο που αργότερα το εξέδωσε στην
Αμερική.

Το ημερολόγιο…

… που διαβάσαμε γι’ αυτό στο περιοδικό «Μπαντ Σάμπτζεκτς», γράφει για
Κοσοβάρους Αλβανούς που φεύγουν κυνηγημένοι από τους Σέρβους ή για γυναίκες
που δεν προφταίνουν να φύγουν και βιάζονται από αυτούς. Γράφει και για τον
εθνικιστή Χασίμ Θάτσι, αυτόν που κάποτε ο Αμερικανός απεσταλμένος Ρόμπερτ
Γκέλμπαρντ χαρακτήριζε τρομοκράτη, που στις συγκεντρώσεις του ενθουσιάζει τον
κόσμο. Σε μια «θάλασσα» τόσο ταραγμένη όσο τα Βαλκάνια, εύκολα αλλάζουν νόημα
οι πολιτικές αλληγορίες, μαζί με τους καρχαρίες. Αυτό είναι το πρόβλημα
εκείνων που βρίσκονται μακριά από κάποιους πολιτισμούς και γεωγραφίες και που
βιάζονται να τις μάθουν μονάχα όταν πια έχουν τυλιχτεί στις φλόγες της κρίσης.
Και πάνω που αρχίζουν να τις μαθαίνουν, όλα πια έχουν γίνει στάχτη. Οι
«ιεραπόστολοι» φεύγουν, οι «περιηγητές» φεύγουν, αλλά μονάχα εκείνοι που
ζούσαν και εξακολουθούν να ζουν εκεί ξέρουν πως κάτω από τη στάχτη μπορεί
πάντα να ξεπεταχτεί μια νέα σπίθα.

Πέντε χρόνια…

… έχουν περάσει. Και τα πέντε χρόνια είναι πολλά για να θυμάται κανείς
ακόμη, ιδιαίτερα αν αυτός δεν βρίσκεται πια εκεί, αλλά κάπου αλλού, μακριά,
την έκρηξη του Κοσσυφοπεδίου, το 1998. H αμερικανική αυτοκρατορία έχει στρέψει
τώρα το βλέμμα της στη Μέση Ανατολή: δεν υπάρχει πετρέλαιο στο Κοσσυφοπέδιο,
μονάχα άνθρωποι φτωχοί. Τα δύο τρίτα του πληθυσμού δεν έχουν δουλειά.
Φιλανθρωπικές δυτικές οργανώσεις και αδίστακτες συμμορίες ληστών είναι οι
μοναδικές «βιομηχανίες». Από τέτοια «πηγάδια» φτώχειας θα εξακολουθήσουν να
ξεπηδούν σπινθήρες βίας, υπενθυμίζοντας τα σφάλματα από το παρελθόν. Το
σημερινό πολιτικό αδιέξοδο – υποτίθεται πως το Κοσσυφοπέδιο είναι μια σερβική
επαρχία υπό τη διοίκηση του ΟΗΕ – αργά ή γρήγορα θα καταρρεύσει. Μάλλον
γρήγορα. Τα αιματηρά επεισόδια εις βάρος των Σέρβων, με θύματα γυναίκες και
παιδιά, πληθαίνουν τον τελευταίο καιρό. Μια φονική ξενοφοβία εις βάρος των
μειονοτήτων των Σέβρων, των Γκοράνι και των Ρόμα, υπενθυμίζει ειρωνικά την
αιτία που είχαν εξεγερθεί οι Αλβανοί πριν από πέντε χρόνια.

Ο Χεμινγουέι…

… δεν μπορεί να κάνει τίποτα πια για τους ανθρώπους που ζουν εκεί. Καθένας
προτιμάει να βλέπει τις δικές του αλληγορίες.