TPITH AΠOΨH Aισιοδοξία και ανισορροπία

Τα τελευταία δύο περίπου έτη, μία από τις πλέον συνηθισμένες ρήσεις σε
συνέδρια και συναντήσεις ανθρώπων του Τύπου αφορά το Ίντερνετ – με οριακές
παραλλαγές, το απόφθεγμα είναι «ευτυχώς που ξεφούσκωσε κάπως αυτή η ιστορία,
έχουμε βρει και κάποια άκρη σε αυτό το ηλεκτρονικό χάος, μπορούμε να
ασχοληθούμε με άλλα πράγματα». Το κατά πόσον οι εφημερίδες έχουν δικαίωμα στην
αισιοδοξία – ή και στην έπαρση – είναι αντικείμενο θερμής συζήτησης ανάμεσα
στους ειδήμονες του χώρου.

Αναμφισβήτητα, οι μέρες που ο Τύπος θεωρείτο είδος εν εξαλείψει και, επιπλέον,
δεχόταν ειρωνικά σχόλια από τους νεοσσούς του Διαδικτύου γιατί «δεν
καταλάβαινε το μέλλον» είναι παρελθόν. Σήμερα, οι εκδότες εφημερίδων μπορούν
να υπερηφανεύονται για τη συντηρητική τους πολιτική αφού όσοι επένδυσαν
επιθετικά (δηλαδή σπατάλησαν) υπέρογκα ποσά έχουν είτε κλείσει ή πωληθεί
έναντι μικρού τιμήματος. Επιπρόσθετα, o Τύπος έχει αρχίσει να κάνει τομές στις
ηλεκτρονικές εκδόσεις, με κυριότερη τον προσανατολισμό στο επί πληρωμή
περιεχόμενο και τη συρρίκνωση της δωρεάν ύλης. Οι εξελίξεις στο Ηνωμένο
Βασίλειο τους τελευταίους μήνες αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα: η
«Guardian» χρεώνει για αποστολή ειδήσεων κατά τη διάρκεια της ημέρας, οι
«Financial Times» για όλα τα άρθρα πλην του κυρίως θέματος, η «Daily
Telegraph» για το σταυρόλεξό της (όπως κάνουν και οι «Times») και τα online
αθλητικά παιχνίδια, και η «Independent» για τις στήλες και τα άρθρα γνώμης.
Ωστόσο, αυτό που πραγματικά αποτελεί τη μεγαλύτερη πηγή αισιοδοξίας για τους
εκδότες είναι το γεγονός πως πολλές ηλεκτρονικές εκδόσεις είναι πλέον
κερδοφόρες. Το εύκολο συμπέρασμα θα μπορούσε να είναι πως ο Τύπος επιτέλους
γνωρίζει καλά το Διαδίκτυο και σε αυτό βρήκε μία νέα οικονομικώς επωφελή
δραστηριότητα.

Ίσως όμως τα πράγματα να μην είναι τόσο ρόδινα και μία εξέταση του
επιχειρηματικού μοντέλου των εφημερίδων στο Ίντερνετ προκαλεί ερωτηματικά. Μία
πρόσφατη έρευνα της εταιρείας Borell Associates στις ΗΠΑ έδειξε πως τα τρία
τέταρτα των εσόδων των ηλεκτρονικών εκδόσεων εφημερίδων προέρχονται από τις
μικρές αγγελίες – αλλά όχι από κάποιο επιπλέον τίμημα που ο κάθε αναγνώστης
καταβάλλει συνειδητά ώστε η αγγελία του να δημοσιευτεί στο Ίντερνετ, αλλά από
μία εσωτερική, αυθαίρετη κατανομή του εσόδου ανά αγγελία ανάμεσα στην έντυπη
έκδοση και την ηλεκτρονική. Και αυτό πιθανόν διότι οι εφημερίδες γνωρίζουν πως
ο χρήστης δεν θα δεχόταν τη χρέωση αφού οι online υπηρεσίες μικρών αγγελιών
των παραδοσιακών εκδοτών υστερούν κατά πολύ των εξειδικευμένων, αυστηρά
«διαδικτυακών» ανταγωνιστών τους. Οι δημοφιλείς κατηγορίες περιεχομένου των
online εκδόσεων εφημερίδων δεν είναι οι αγγελίες, αλλά η τοπική ειδησεογραφία
και χρηστική πληροφορία. Ωστόσο, αυτές οι σελίδες παραμένουν δωρεάν με την
ελπίδα πως η διαφήμιση θα δημιουργήσει τα απαραίτητα έσοδα. Όμως, μέχρι σήμερα
(για διάφορους λόγους που σχετίζονται με τη δομή του κλάδου), η απορρόφηση
τέτοιων κονδυλίων παραμένει πενιχρή και τίποτα δεν δείχνει πως αυτό θα αλλάξει
στο άμεσο μέλλον.

Ομολογουμένως, αυτή η ανισορροπία κοινού – εσόδων δεν μπορεί να αποτελέσει
βάση για την ανάπτυξη του Τύπου στον χώρο του Διαδικτύου. Τι μπορούν όμως να
κάνουν οι εκδότες για να «ευθυγραμμίσουν» τα ηλεκτρονικά τους εγχειρήματα; H
περαιτέρω συρρίκνωση του δωρεάν περιεχομένου, οι συμμαχίες με άλλους εκδότες
για μεγαλύτερη απορρόφηση διαφήμισης και η δραστική βελτίωση των υπηρεσιών
online μικρών αγγελιών θα ήταν μία αρχή. Όμως το πιθανότερο είναι να μην
αλλάξει τίποτα στο άμεσο μέλλον: η απορρύθμιση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος
των MME σε πολλές χώρες (με τις ΗΠΑ να είναι το πλέον πρόσφατο παράδειγμα)
σημαίνει πως οι εκδότες αλληθωρίζουν έντονα προς την τηλεόραση και συνεπώς θα
αργήσουν πολύ να γίνουν (εάν γίνουν) γνώστες του κυβερνοχώρου.

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων
και μέλος του Δ.Σ. της IFRA, παγκόσμιου οργανισμού για την τεχνολογία στα MME.