TPITH AΠOΨH Mπροστά στο πιάτο μας

Ανεβαίνουν οι τιμές, αλλά οι πελάτες στις ταβέρνες και τα εστιατόρια επιμένουν
στις παραγγελίες τους. Γεμάτα τα τραπέζια, γεγονός που προκαλεί απορία στους
αλλοδαπούς επισκέπτες αυτής της χώρας, όπου το να μένει κανείς στο σπίτι του
το βράδυ ισοδυναμεί σχεδόν με τιμωρία.

Ρωτούν οι ξένοι να μάθουν πώς είναι δυνατόν η ακρίβεια να μην κόβει την όρεξη.
Δύσκολο να τους δοθεί μια απάντηση που να περιέχει την ψίχα του ζητήματος.
Βρίθει αυτή η ιστορία από μανίες, από προσδοκίες και αγωνίες που ποτέ δεν
κοπάζουν.

Πράγματι, η σχέση των Ελλήνων με την τροφή δεν σταθεροποιήθηκε ακόμη. Μετά τη
φάση της μετεμφυλιακής πείνας, ήλθε η βουλιμία και ο «φαταούλας» ξύπνησε μέσα
στις κοιλιές των στερημένων που άρχισαν από τότε να φουσκώνουν. Στο επόμενο
στάδιο η κοιλιά ήταν πια γεμάτη, αλλά ο ουρανίσκος μόλις τότε είχε αρχίσει να
διεγείρεται με το διαφορετικό, το παράξενο, ακόμη και το περιττό. Από την τάση
να γεύεται κάποιος «πολύ από οτιδήποτε», περάσαμε έτσι σ’ ένα είδος
επιλεκτικής απόλαυσης – «τρώμε πολύ από διάφορα» και όχι «λίγο από τα
καλύτερα».

Αντί η ποσότητα να ξεχωρίζει από την ποιότητα, κολλάει πάνω της, ζητώντας να
πάρει τα λεπτά χαρακτηριστικά της. Το να είναι κανείς μπουκωμένος και
ταυτόχρονα να θέλει να είναι και απαιτητικός είναι βέβαια αδύνατο. Για ένα
πάθος, ωστόσο, τίποτα δεν μοιάζει αδύνατο. Βιολογικό πάθος για το φαγητό
λοιπόν; Ανάγκη του πληθυσμού για θρέψη σ’ έναν τόπο όπου ανέκαθεν φαινόταν πως
οι φυσικοί πόροι είναι λιγοστοί;

Είναι αλήθεια πως πολλοί θυμούνται ότι κάποτε πείνασαν κι αυτό τους κάνει να
αποθηκεύουν μέσα τους και μέσα στα παιδιά τους ένα ζωτικό λίπος. Φαίνεται
επομένως πως το παρελθόν εξακολουθεί να δεσμεύει το μέλλον. Αν και δεν υπάρχει
ο φόβος της έλλειψης, παραμένει η αβεβαιότητα για την εξασφάλιση των αγαθών
που ήδη αποκτήθηκαν.

Ανησυχούν όλοι για τους μισθούς ή τα κέρδη τους, για την απασχόληση και τις
συντάξεις τους. Και μέχρι να έλθει η περιβόητη νέα τάξη πραγμάτων, το μόνο που
μένει είναι να επιστεύεται ο καθένας τις γνωστές παρορμήσεις του. Ο λαίμαργος
έχει κάτι για να στηριχτεί. Το έχει εκεί, μπροστά του, στο πιάτο του.
Καρφώνοντάς το γερά με το πιρούνι το φέρνει στο στόμα του. Με μια γρήγορη
κίνηση ό,τι απτό, μεστό, χυμώδες υπάρχει εισέρχεται μέσα του. Ο πολυφαγάς
καταπίνει το μέλλον του, προεξοφλεί τις εναλλαγές των ημερών του. Δυσάρεστα
και ευχάριστα, ατυχίες και τυχερά θα ριχτούν στον μύλο όπου επιτέλους θα
γίνουν «δικά του». Έστω και υπό μορφήν πολτού.

Αλλά την ίδια στιγμή, διαμαρτύρεται το μέρος εκείνο του εγώ που του αρέσει η
συντροφιά, η παρουσία των άλλων. Είναι υποτιμητικό να κλείνεσαι μέσα στο
δωμάτιο και να κάνεις παρέα με τα υπάρχοντά σου. Του φιλάργυρου τού είναι
αρκετό να μετράει τα χαρτονομίσματα μόνος του. Στον άνθρωπο όμως που γλείφει
τα χείλια του με την ιδέα μιας σχάρας πάνω από κάρβουνα, είναι συνήθως
ανυπόφορο να μην έχει και μάρτυρες στην ευχαρίστησή του.

H συνεστίαση έτσι έξω από το σπίτι είναι μια ευκαιρία για να εξορκιστούν οι
κίνδυνοι. Όταν όλοι οι άλλοι κάθονται στα τραπέζια τους, με τον ίδιο σκοπό
όπως και μεις, ηρεμούμε ώς το μεδούλι μας. Υπάρχει αρκετό για όλους. Κανείς
δεν θα απλώσει το χέρι ν’ αρπάξει τη μερίδα του διπλανού του (όπως συνέβαινε
και συμβαίνει αλλού και άλλες ώρες). Από τη γη και τη θάλασσα, από τον άστατο
κόσμο προσφέρονται πλούτη με τη δέουσα προσοχή. Τα φέρνει στον δίσκο ο
υπηρέτης σερβιτόρος που ποτέ δεν είχες. Αργότερα θα φέρει κι ένα χαρτάκι.
Τείνεις να μη του παραδώσεις σημασία. Είναι μίζερο, έπειτα από τόσες τιμές που
σου κάνουν, να συνοφρυωθείς επειδή ο αριθμός που διαβάζεις είναι μεγαλύτερος
απ’ αυτόν που περίμενες.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας του
Πανεπιστημίου Αθηνών.