Διαστάσεις Aυταρχισμός και ανάπτυξη

Γιατί η Κίνα έχει καλύτερες οικονομικές επιδόσεις από τη γειτονική Ινδία,
μια χώρα που της μοιάζει σε πολλά; Μήπως τελικά ο αυταρχισμός είναι μια
απαραίτητη συνιστώσα της ανάπτυξης;

Υψηλοί στόχοι. H υψηλή ανάπτυξη της Κίνας δημιουργεί προβληματισμό στην Ινδία

H συζήτηση αυτή (δημοκρατική Ινδία εναντίον αυταρχικής Κίνας) απασχολεί εδώ
και τουλάχιστον δύο δεκαετίες τούς ειδικούς τόσο στην Ινδία όσο και στον
υπόλοιπο κόσμο. Οι δύο χώρες έχουν πολλά κοινά σημεία: όχι μόνο φιλοξενούν
τους μεγαλύτερους πληθυσμούς στον κόσμο, αλλά η σύγχρονη ιστορία τους ξεκινά
περίπου την ίδια περίοδο (η Ινδία απέκτησε την ανεξαρτησία της το 1947, ενώ η
κομμουνιστική επανάσταση της Κίνας έγινε το 1949). Διαφέρουν όμως σε πολλούς
σημαντικούς δείκτες. H Ινδία έχει το μισό κατά κεφαλήν εισόδημα από εκείνο της
Κίνας. Το ποσοστό του αναλφαβητισμού φτάνει το 35% (έναντι 10% για την Κίνα),
ενώ το προσδόκιμο ζωής είναι 64 χρόνια (έναντι 70). Μήπως λοιπόν η Ινδία έχει
μείνει πίσω επειδή είναι αρκετά «ανεκτική», επειδή δίνει υπερβολική σημασία
στη δημοκρατία;

Σε ένα συνέδριο που έγινε πριν από λίγες ημέρες στο Νέο Δελχί, ο Αμάρτυα Σεν
έβαλε τα πράγματα στη θέση τους. H Ινδία, τόνισε ο γνωστός νομπελίστας, έχει
πολλά να διδαχθεί από τις εμπειρίες της Κίνας στην υγεία και στην εκπαίδευση,
καθώς και από την έξυπνη και αντιδογματική οικονομική της πολιτική. Το γεγονός
ότι η Κίνα σημειώνει από το 1980 μια μέση ετήσια αύξηση του ΑΕΠ της κατά 8%,
έναντι 5,5% για την Ινδία, οφείλεται σε μια σειρά από λόγους, όπως είναι η
ενθάρρυνση του οικονομικού ανταγωνισμού, η σχετικά ελεύθερη πρόσβαση στις
διεθνείς αγορές, η χορήγηση πιστώσεων στις μικρές επιχειρήσεις και το χαμηλό
επίπεδο αναλφαβητισμού. Στους λόγους αυτούς δεν περιλαμβάνεται όμως η
αυταρχική διακυβέρνηση. Κανένα από τα μέτρα που έχει λάβει η Κίνα στον
οικονομικό τομέα δεν είναι ασυμβίβαστο με τη μεγαλύτερη δημοκρατία.

Πώς μπορεί λοιπόν να «φτάσει» η Ινδία την Κίνα; Πρώτα απ’ όλα, τόνισε ο Σεν,
πρέπει να ορίσουμε την ανάπτυξη. Αν μοναδικό κριτήριο είναι το ΑΕΠ, τότε
ανάμεσα στις δύο χώρες επικρατεί πράγματι χάσμα. Αν όμως το ΑΕΠ θεωρείται ένας
τρόπος για την επίτευξη μεγαλύτερης πολιτικής και κοινωνικής ελευθερίας, τότε
η Ινδία βρίσκεται από πολλές πλευρές μπροστά από την Κίνα. Για παράδειγμα, δεν
έχει γνωρίσει λιμό από τότε που ανακηρύχθηκε δημοκρατία, ενώ στην Κίνα πέθαναν
από την πείνα 30 εκατομμύρια άνθρωποι στα τέλη της δεκαετίας του ’50. Όσο για
τους άλλους δείκτες, έχει ενδιαφέρον η περίπτωση της Κεράλα, ενός κρατιδίου
της Ινδίας που τα πενήντα τελευταία χρόνια γνωρίζει μια πλούσια εναλλαγή
κυβερνήσεων. Το προσδόκιμο ζωής των 30 εκατομμυρίων κατοίκων της είναι 74
χρόνια. Ο αναλφαβητισμός είναι μικρότερος του 10%. Και η βρεφική της
θνησιμότητα είναι λιγότερη από το μισό της αντίστοιχης στην Κίνα…