Ο «παγανιστικός» Nιζίνσκι ξανά στη σκηνή

Τα Μπαλέτα Κίροφ παρουσίασαν στο Λονδίνο την «παγανιστική» χορογραφία του Βάσλαβ Νιζίνσκι για την «Ιεροτελεστία της Άνοιξης». Κάτω, χορευτές από την πρώτη παράσταση του 1913

H πρώτη φορά που παρουσιάστηκε η «Ιεροτελεστία της Άνοιξης», του Ίγκορ
Στραβίνσκι σε χορογραφία Βάσλαβ Νιζίνσκι, έχει περάσει στη μυθολογία της
κλασικής μουσικής. Όχι όμως με τον τρόπο που ονειρεύονταν οι συντελεστές της ή
κρίνουν σήμερα οι ιστορικοί. Έπρεπε να έχει μείνει στην ιστορία ως μία από τις
στιγμές που εγκαινίασαν την εποχή του μοντερνισμού στις τέχνες. Το παριζιάνικο
κοινό, όμως, είχε αντίθετη γνώμη και εκείνο το μαγιάτικο βράδυ του 1913
μετέτρεψε το θέατρο σε ρωμαϊκή αρένα, αποδοκιμάζοντας έντονα τους συντελεστές
και ξεσπώντας σε βίαια επεισόδια.

H έντονα ρυθμική μουσική και το πρωτόγονο σενάριο σκηνών της
παγανιστικής Ρωσίας προκάλεσε μεγάλο σοκ σε ένα κοινό συνηθισμένο στο
σοβαροφανές κατεστημένο του κλασικού μπαλέτου. H αφηρημένη φύση της πολύπλοκης
μουσικής και οι βίαιες κινήσεις των χορευτών των ρωσικών μπαλέτων που
αναπαριστούσαν τελετές γονιμότητας, αρχικά αντιμετωπίστηκαν με κραυγές
αποδοκιμασίας και σφυρίγματα από το κοινό. Μετά έπεσαν γροθιές στην πλατεία
και τα επεισόδια γενικεύθηκαν. H Αστυνομία έβαλε μια τάξη στο διάλειμμα, όμως
το χάος συνεχίστηκε σε όλη την παράσταση.

Χαμένη για 74 χρόνια ήταν η χορογραφία του Νιζίνσκι για την «Ιεροτελεστία της Άνοιξης»

Ο μόνος που ευχαριστήθηκε από την εξέλιξη ήταν ο Σεργκέι Ντιαγκίλεφ,
διευθυντής των ρωσικών μπαλέτων, ο οποίος πίστευε ότι δεν υπάρχει κακή
δημοσιότητα. H πρεμιέρα, όμως, έβλαψε την παράσταση, η οποία παρουσιάστηκε
ελάχιστες φορές στο Παρίσι και το Λονδίνο και μετά μπήκε στη ναφθαλίνη.

Αργότερα αναγνωρίστηκε η αξία της μουσικής, που έγινε σημαντικό κομμάτι του
κλασικού ρεπερτορίου, όμως η αρχική χορογραφία του Νιζίνσκι χάθηκε για 74
χρόνια. Την ανακάλυψε, ύστερα από συστηματική έρευνα 20 χρόνων, ένα ζευγάρι
θαυμαστών του: η Αμερικανίδα Μίλισεντ Χόντσον, χορογράφος, και ο Βρετανός
Κένεθ Άρτσερ, ιστορικός Τέχνης. Το μπαλέτο παρουσιάστηκε ξανά στην αρχική του
μορφή το 1987 στο Λος Άντζελες και χθες στο Λονδίνο, για πρώτη φορά έπειτα από
90 χρόνια, από τα Μπαλέτα Κίροφ.

H αναβίωση της χορογραφίας του Νιζίνσκι έγινε ύστερα από συνεντεύξεις με τους
επιζήσαντες συντελεστές της πρώτης παράστασης και σε στενή συνεργασία με την
ανιψιά του χορογράφου, η μητέρα της οποίας ήταν η αρχική πρωταγωνίστρια του
μπαλέτου. Πολλές λεπτομέρειες αποκαλύφθηκαν μέσα από δικές της επιστολές.

«Το μπαλέτο “Ιεροτελεστία της Άνοιξης” είναι ο πρόδρομος του μοντέρνου
χορού. Ήταν τελείως διαφορετικό από οτιδήποτε άλλο στην εποχή του. Είχε
γωνίες, ήταν αφηρημένο και γεωμετρικό», λέει η κ. Χόντσον. «Τα κοστούμια είχαν
αυτά τα τελετουργικά σχέδια, που δεν είχε ξαναδεί κανείς έως τότε. Καθιέρωσε
νέα δεδομένα στον χορό». Το μπαλέτο περιγράφει μια σλαβική ιεροτελεστία, κατά
την οποία μια νεαρή παρθένα χορεύει μέχρι θανάτου για να σιγουρέψει την
επιστροφή της άνοιξης. H κορύφωση έρχεται με τον χορό-θυσία της.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου