Eμπάργκο στους δικτάτορες και όχι στους λαούς

Το αμερικανικό Κογκρέσο ψήφισε σχεδόν ομόφωνα να γίνουν πιο αυστηρές οι
εμπορικές και οικονομικές κυρώσεις εναντίον της Μιανμάρ (πρώην Βιρμανίας), της
οποίας το αυταρχικό καθεστώς έχει φυλακίσει τη δεξιά ηγέτιδα Αούνγκ Σαν Σου
Κι. H τελευταία κέρδισε τις προεδρικές εκλογές το 1990, αλλά ο στρατός
παρενέβη και δεν της επέτρεψε να αναλάβει την εξουσία.

Ωστόσο, οι οικονομικές κυρώσεις είναι μια λανθασμένη προσέγγιση, καθώς η
διεθνής περιθωριοποίηση μιας χώρας πλήττει πολύ περισσότερο τους απλούς
πολίτες της παρά τους δικτάτορες που την κυβερνούν. Πιστεύω ότι ήρθε η ώρα να
επανεξετάσουμε τη χρήση των οικονομικών κυρώσεων και να τις κατευθύνουμε
κυρίως εναντίον των δικτατόρων.

Οι πιο… διάσημες οικονομικές κυρώσεις της πρόσφατης ιστορίας είχαν επιβληθεί
στη Νότια Αφρική κατά τη διάρκεια της εποχής του απαρτχάιντ. Μεγάλο μέρος της
παγκόσμιας κοινότητας έπαψε να εμπορεύεται με τη Νότια Αφρική και διέκοψε την
πραγματοποίηση επενδύσεων στη χώρα. Αυτές οι κυρώσεις φαίνεται ότι βοήθησαν
στην πτώση του απάνθρωπου καθεστώτος της Νότιας Αφρικής. Ωστόσο, μια μεγάλη
επιτυχία δεν παραγράφει δεκάδες αποτυχίες. Επιπλέον, είναι πιθανό ότι η
παγκόσμια κοινότητα θα μπορούσε να βοηθήσει στην κατάργηση του απαρτχάιντ και
με άλλους τρόπους.

Ο Jeffrey Sachs είναι Καθηγητής των Οικονομικών και διευθυντήσς του Κέντρου Διεθνούς Ανάπτυξης στο αμερικανικό πανεπιστήμιο Harvard

Ο οικονομικός αποκλεισμός

Βεβαίως, οι οικονομικές κυρώσεις μπορεί να είναι αποτελεσματικές στην πρόκληση
βλαβών στην οικονομία της χώρας που γίνεται στόχος. H οικονομική ανάπτυξη στη
σημερινή παγκοσμιοποιημένη οικονομία εξαρτάται από το κατά πόσο μια οικονομία
έχει ενσωματωθεί στο παγκόσμιο δίκτυο παραγωγής, εμπορίου και επενδύσεων. Μια
οικονομία που αποκλείεται, λόγω των κυρώσεων, μπορεί να μείνει στάσιμη ή και
να καταρρεύσει.

Έτσι, η οικονομία της Νότιας Αφρικής παρουσίασε συρρίκνωση του κατά κεφαλήν
προϊόντος, σε απόλυτους αριθμούς, κατά τη διάρκεια της επιβολής των κυρώσεων.
Ωστόσο, το οικονομικό εμπάργκο δεν ήταν η μοναδική αιτία της μείωσης. H
πολιτική αστάθεια έπληττε την οικονομία, ενώ το ίδιο αποτέλεσμα είχε και η
πτώση των διεθνών τιμών του χρυσού, η οποία συνέπεσε χρονικά με το ξέσπασμα
του κινήματος εναντίον του απαρτχάιντ.

Άλλα παραδείγματα

Από οικονομικές κυρώσεις έχουν πληγεί και άλλες οικονομίες. H Κούβα φέρει
σήμερα ένα πολύ μεγάλο οικονομικό βάρος, όχι μόνο λόγω των δικών της λαθών
στην οικονομική πολιτική, αλλά και λόγω των εμποδίων που έθεσαν οι Ηνωμένες
Πολιτείες, από τη δεκαετία του ’60, στην πραγματοποίηση επενδύσεων και στο
εμπόριο.

H Αϊτή μπήκε σε οικονομικές περιπέτειες κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του
’90, όταν της επιβλήθηκαν οικονομικές κυρώσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ακόμη και σήμερα η Αμερική μπλοκάρει την οικονομική βοήθεια προς την Αϊτή,
επειδή ορισμένοι δεξιοί γερουσιαστές επιθυμούν την πτώση του προέδρου
Αριστίντ. Από οικονομικές κυρώσεις έχουν πληγεί, επίσης, το Ιράκ και η Βόρεια
Κορέα.

Πετυχαίνουν τον στόχο;

Οι οικονομικές κυρώσεις προκαλούν οικονομικά προβλήματα, αλλά το ερώτημα είναι
πόσο συχνά έχουν πετύχει τον στόχο για τον οποίο επιβλήθηκαν. Στη Μιανμάρ, στο
Ιράκ, στη Βόρεια Κορέα και στην Κούβα τα αυταρχικά καθεστώτα όχι μόνο
επιβίωσαν μετά την επιβολή οικονομικού εμπάργκο, αλλά και έγιναν ακόμη πιο
αυταρχικά. Τα καθεστώτα είχαν την ευκαιρία να κατηγορούν τους ξένους για τα
εγχώρια οικονομικά προβλήματα, ακόμη και στις περιπτώσεις που τα τελευταία
οφείλονταν σε δικά τους λάθη οικονομικής πολιτικής.

Πράγματι, οι οικονομικές κυρώσεις εξασθενούν την οικονομία και τη δημόσια
υγεία. Δεν αυξάνουν, όμως, πάντα τις πιθανότητες κατάρρευσης ενός καθεστώτος.
Μερικές φορές υπονομεύουν το καθεστώς με την πρόκληση γενικευμένης πολιτικής
αστάθειας. Όμως, οι κυρώσεις εξασθενούν και την ικανότητα του ιδιωτικού τομέα
να χρηματοδοτήσει μια αντίσταση εναντίον του καθεστώτος, πολλές φορές
αποκόπτουν την εσωτερική αντίσταση από τις διεθνείς πηγές βοήθειας και
εμποδίζουν την ενημέρωση της διεθνούς κοινής γνώμης για τις βαρβαρότητες του
καθεστώτος.

Οι «έξυπνες κυρώσεις»

Όλα αυτά, λοιπόν, σημαίνουν ότι η διεθνής κοινότητα δεν πρέπει να κάνει τίποτε
για τα αυταρχικά καθεστώτα; Δεν υπάρχει εύκολη απάντηση σε αυτό το ερώτημα
αλλά, πράγματι, είναι πιθανόν ένα καθεστώς να εξασθενήσει χωρίς να πληγεί η
οικονομία. Για παράδειγμα, θα μπορούσαν να επιβληθούν οι λεγόμενες «έξυπνες
κυρώσεις», οι οποίες αφορούν κυρίως τους ηγέτες μιας χώρας. Οι «έξυπνες
κυρώσεις» περιλαμβάνουν την άρνηση παροχής προνομίων στα διεθνή ταξίδια των
δικτατόρων και των οικογενειών τους. Αυτό σημαίνει ότι οι δικτάτορες θα
αντιμετώπιζαν τον κίνδυνο παραπομπής σε διεθνές δικαστήριο, αν συλλαμβάνονταν
σε χώρα του εξωτερικού. Με αυτόν τον τρόπο, οι ηγέτες των αυταρχικών
καθεστώτων θα ήταν φυλακισμένοι μέσα στην ίδια τους τη χώρα. Οι «έξυπνες
κυρώσεις» θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την απαγόρευση πώλησης όπλων στα
αυταρχικά καθεστώτα. Και τέλος, η οικονομική βοήθεια θα μπορούσε να
διοχετευθεί σε μη κυβερνητικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται σε χώρες με
αυταρχικό καθεστώς.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπ. Δημητρέλης