TPITH AΠOΨH Ο ρόλος του εκδότη

Συχνά, το πλέον θορυβώδες δεν είναι το σημαντικότερο. Καθώς ο Λόρδος Μπλακ,
εκδότης της κραταιάς «Ντέιλι Τέλεγκραφ», κατέβαινε από το βήμα του πρόσφατου
Κογκρέσου της ΔΕΕ και οι Γάλλοι συμμετέχοντες ετοιμάζονταν να υποβάλουν
επίσημη διαμαρτυρία για μέρος της ομιλίας του, λίγοι αντελήφθησαν πού
βρισκόταν η ουσία του λόγου του. Μπορεί να ξεσήκωσε θύελλα διαμαρτυριών
αποκαλώντας κάποια από τα ευρωπαϊκά MME «λακέδες της επίσημης ζήλειας προς την
Αμερική και όργανα των λεονταρισμών των ανικάνων», ωστόσο αναφέρθηκε και στον
σύγχρονο ρόλο ενός εκδότη και στις σχέσεις του με τους δημοσιογράφους. Για
όσους ασχολούνται με τα MME, αυτό το μέρος ήταν σαφώς πιο ενδιαφέρον αφού
έβαλε κατά της παραδοσιακής αντίληψης περί διακριτών ρόλων δημοσιογράφου και
εκδότη και της μη ανάμειξης του εκδότη στη δουλειά του δημοσιογράφου.

Με εξαίρεση ορισμένες χώρες (όπως, συχνά, την Ελλάδα), ο άγραφος κανόνας των
εφημερίδων ήταν πως ο εκδότης δεν έπρεπε να ασχολείται με θέματα κάλυψης
ειδησεογραφίας ή λοιπού περιεχομένου αφού αυτά ήταν στην αποκλειστική
αρμοδιότητα των δημοσιογράφων. Οποιαδήποτε παραβίαση αυτής της αρχής κρινόταν
ως βολή κατά του δημοσιογραφικού λειτουργήματος και, κατ’ επέκτασιν, της
ελευθεροτυπίας – Έτσι, οι ανά τον κόσμο εκδότες είχαν χωρισθεί σε «καλούς»
(όσοι δεν ασχολούνται με την εφημερίδα τους) και «κακούς» (μεγιστάνες-τύραννοι
που τολμούν να έχουν άποψη). Τα πράγματα, όπως δείχνει η ομιλία του Λόρδου
Μπλακ, ίσως όμως αλλάζουν αφού αυτός ο τρόπος λειτουργίας οδήγησε σε πολλές
περιπτώσεις είτε σε δημοσιογραφική έπαρση (όπου, εκτός του εκδότη, αγνοείται
και ο αναγνώστης) ή σε κυνήγι κυκλοφορίας με οποιοδήποτε μέσο, ενίοτε
τραυματίζοντας την ακεραιότητα και αξιοπιστία του προϊόντος. Οι λόγοι για την
όποια μεταβολή είναι πολλοί: αρχικά, με δεδομένο τον ανταγωνισμό από τα άλλα
Μέσα αλλά και τον μειωμένο χρόνο του αναγνώστη, οι εφημερίδες έχουν πάψει να
είναι εγγενώς κερδοφόρες επιχειρήσεις. Επιπρόσθετα, καθώς στις δυτικές
κοινωνίες έχουν υποχωρήσει οι ιδεολογικές συγκρούσεις που παραδοσιακά έτρεφαν
(και τρέφονταν από) τις εφημερίδες, η προτίμηση σε συγκεκριμένο έντυπο πλέον
δεν είναι πολιτική τοποθέτηση αλλά προϊοντική επιλογή – Δηλαδή, όπως άλλωστε
έδειξε το φαινόμενο των δωρεάν εφημερίδων, δεν εξαρτάται μόνο από το
περιεχόμενο αλλά και από την τιμή του, την παρουσίασή του και την
αποτελεσματική διανομή του.

Ο Λόρδος Μπλακ, ως συνήθως, χρησιμοποίησε βίαιη γλώσσα: αποκάλεσε τους
δημοσιογράφους «πειρατές-σφετεριστές» προϊόντος, ενώ κάγχασε με τον ισχυρισμό
τους πως η ποιότητα της εφημερίδας είναι άμεση συνάρτηση του προϋπολογισμού
της- Επιπλέον, ειρωνεύτηκε τους άτολμους εκδότες που χαίρονται με τους
επαίνους των δημοσιογράφων για την παρεμβατική πολιτική τους. Και μια και
πολλές εφημερίδες είναι πλέον στο Χρηματιστήριο και πρέπει να συμπεριφέρονται
σαν κανονικές επιχειρήσεις (εάν θέλουν να ανταγωνιστούν άλλες κανονικές
επιχειρήσεις για τον οβολό των επενδυτών), δεν δίστασε να κάνει τον απλό όσο
προκλητικό παραλληλισμό: «Είναι απίστευτο να ζητάτε από τον εκδότη να
ασχολείται μόνο με την κερδοφορία και όχι με το περιεχόμενο του προϊόντος, σαν
να υπάρχει μόνο μία εμμεσότατη σχέση μεταξύ των δύο- Είναι σαν να ζητάς από
έναν βιομήχανο αυτοκινήτων να μη νοιάζεται για το αν τα αυτοκίνητά του
λειτουργούν ή από έναν παραγωγό αναψυκτικών να μην ενδιαφέρεται για τη γεύση
τους».

Ποιο όμως είναι τελικά το μοντέλο εκδότη που δουλεύει καλύτερα; Ίσως να μην
χρειαστούν ώρες συζητήσεων και θεωρητικών διατριβών για να απαντηθεί το
ερώτημα. H αντίδραση των συνέδρων στην ομιλία (θερμά χειροκροτήματα από
ορισμένους αλλά και σταυρωμένα χέρια από άλλους) δείχνει πως οι δύο
διαφορετικές πρακτικές θα συνυπάρξουν, τουλάχιστον για το άμεσο μέλλον. Έτσι,
η ετυμηγορία θα βασιστεί – ίσως ευτυχώς – όχι σε αόριστες φιλοσοφικές θέσεις,
αλλά στα αποτελέσματα.

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων
και μέλος του Δ.Σ. της IFRA, παγκόσμιου οργανισμού για την τεχνολογία στα MME.