Δρόμοι

Τα δάνεια…

… είναι πολλά από τους αρχαίους Έλληνες. Τα πήραμε χωρίς φυσικά να τους
ρωτήσουμε. Τουλάχιστον τους αναγνωρίζουμε πως πολλά είναι εκείνα που τους
χρωστάμε: αρχιτεκτονική, φιλοσοφία, Ολυμπιακοί, νομίσματα, θέατρα και πάνω από
όλα δημοκρατία. Στο μουσείο της Αθήνας μπορεί κανείς να δει τα κύπελλα και τα
σκεύη του πέμπτου αιώνα όπου οι αρχαίοι νομοθέτες έπιναν και έτρωγαν δημοσία
δαπάνη. Από εκείνα τα χρόνια μέχρι σήμερα δεν έχουν αλλάξει πολλά, εκτός από
την τεχνολογία.

Κάτι αρχαίο…

… που δεν το δανειστήκαμε ή που σχεδόν φροντίσαμε να μην το δανειστούμε –
μάλλον υπόπτως – είναι ο θεσμός του οστρακισμού. Το πόσο μεγάλη ήταν η
παράλειψή μας να ζητήσουμε κοντά στα άλλα και αυτό το «δάνειο», φαίνεται από
την καθημερινή πολιτική ζωή σε πολλές χώρες του κόσμου. Μήπως δεν είναι ακόμη
πολύ αργά να ζητήσουμε την επαναφορά του θεσμού του οστρακισμού; Να τι έκαναν
οι αρχαίοι Αθηναίοι. Μια φορά τον χρόνο μαζεύονταν και έλεγαν: Έχει βάλει
κάποιος στον νου του να γίνει τύραννος; Έχει γίνει κάποιος απειλή για τη
δημοκρατία; Μετρούσαν τα «Ναι» με απλή πλειοψηφία. Ύστερα έφευγαν και
ξαναμαζεύονταν σε δύο μήνες. Καθένας κρατούσε μαζί του και ένα όστρακο που
πάνω του είχε γράψει το όνομα του ανθρώπου που θεωρούσε ως απειλή. Όποιος
δημόσιος άνδρας έβρισκε το όνομά του γραμμένο στα περισσότερα όστρακα, έχανε.
Εξοριζόταν δέκα χρόνια και έτσι η δημοκρατία αισθανόταν πιο ασφαλής.

Οι Αθηναίοι…

… δηλαδή, δεν ψήφιζαν μονάχα αυτόν που ήθελαν να τους κυβερνήσει, αλλά και
τον καταψήφιζαν ύστερα από έναν χρόνο, αν δεν τους άρεσε ο τρόπος που
κυβερνούσε. Ούτε έκαναν κατάσχεση στην περιουσία του ούτε έπαιρναν άλλα
τιμωρητικά μέτρα. Απλώς έλεγαν κάτι που ελάχιστοι άνθρωποι σήμερα τολμούν να
πουν όχι μια φορά τον χρόνο, αλλά ούτε μια φορά στα τέσσερα χρόνια: «Δεν μας
κάνεις, άνθρωπέ μου, άδειασέ μας τη γωνιά». Έτσι ο οστρακισμένος εγκατέλειπε
τον δημόσιο βίο μέσα στη γενική καταισχύνη (ντρέπονταν, βέβαια, τότε οι
άνθρωποι κάπως παραπάνω από ό,τι οι σύγχρονοί μας).

Αν τα θυμάται…

… όλα αυτά στη «Χέραλντ Τρίμπιουν» ο Τζον ΜακΚ. Καμπ, διευθυντής των
ανασκαφών στην Αρχαία Αγορά από την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην
Αθήνα, είναι με την ευκαιρία της αποπομπής του αποτυχημένου κυβερνήτη της
Καλιφόρνιας Γκρέι Ντέιβις. Δεκάδες είναι τα όστρακα που έχουν βρεθεί στην
Αθήνα και που έχουν πάνω τους χαραγμένο το όνομα του Θεμιστοκλή, του
αρχιτέκτονα της αθηναϊκής ναυτικής ισχύος. Αν αυτός άξιζε τέτοιο οστρακισμό,
σίγουρα όλοι μας έχουμε κάποιους συγχρόνους μας πολιτικούς κατά νου, που σε
όλη τη διάρκεια του δημόσιου βίου τους μονάχα αυτό απέδειξαν πως αξίζουν:
οστρακισμό. Δεν τον ζητάμε κάθε χρόνο. Αλλά τουλάχιστον να μην τον ξεχνάμε
κάθε τέσσερα χρόνια.