ΓIΩPΓOΣ MAYPOΪΔHΣ Έφυγε ένας ευπατρίδης της τέχνης

Μόρφωση, χιούμορ και κομψότητα χαρακτήριζαν τον Γιώργο Μαυροΐδη, που εκτός από καριέρα στον εικαστικό χώρο, διέπρεψε και στον διπλωματικό τομέα

Το χώμα της αττικής γης σκεπάζει από χθες έναν από τους σημαντικότερους
ζωγράφους και δασκάλους της σύγχρονης ελληνικής τέχνης, τον Γιώργο Μαυροΐδη,
που έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 91 ετών, στο σπίτι του, στην Αθήνα. H κηδεία
του έγινε χθες από το A’ Νεκροταφείο. Στο τελευταίο του ταξίδι τον συνόδευσαν
λιγοστοί μαθητές και φίλοι, ανάμεσά τους οι Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα, Χρόνης
Μπότσογλου, Ντίνος Διαμαντόπουλος, Διονύσης Φωτόπουλος, Τριαντάφυλλος
Πατρασκίδης, Τζούλια Δημακοπούλου, Άγγελος Παπαδημητρίου, Βασίλης
Καρακατσάνης, Σταύρος Πετσόπουλος, Βασίλης Πεσμαζόγλου.

Την απουσία της Πολιτείας κάλυψε γραπτή δήλωση του υπουργού Πολιτισμού,
Ευάγγελου Βενιζέλου, ο οποίος εξέφρασε τη θλίψη του για τον θάνατο του Γιώργου
Μαυροΐδη, «μιας μεγάλης προσωπικότητας της ελληνικής ζωγραφικής, ο οποίος
έφυγε πλήρης ημερών, αφήνοντας πίσω του ένα σημαντικό έργο».

Ο ζωγράφος του δισδιάστατου χώρου, των δυναμικών χρωμάτων και της γεμάτης
εκφραστικής δύναμης πινελιάς, που καταξιώθηκε στους πρωτοποριακούς χώρους της
Αθήνας και του εξωτερικού και κατάφερε να αποτελέσει τον συνδετικό κρίκο
ανάμεσα στην εθνοκεντρική γενιά του ’30 και τους νεώτερους και με διεθνή
προσανατολισμό καλλιτέχνες, γεννήθηκε στον Πειραιά, αλλά μεγάλωσε στον τόπο
καταγωγής του, τη Λάρνακα της Κύπρου.

«Ζωγραφίζω από μικρό παιδί και τα έργα μου πιστεύω πως γίνονται για να μιλούν
για τη ζωή ζωγραφικά, κάτι που είναι δύσκολο, όπως δύσκολο είναι να κρίνω εγώ
αν το πετυχαίνουνε», έλεγε ο ίδιος, αυτοδίδακτος ζωγράφος. Έργα μάλιστα
εκείνης της περιόδου, όταν ήταν 14 ετών και δούλευε μαζί με τον φίλο του
Γιάννη Τσαρούχη, έχουν καταφέρει να διασωθούν μέχρι σήμερα.

Αριστερά: Οι «Δύο Κοπέλες» ένα από τα σημαντικότερα έργα του Γιώργου Μαυροΐδη. Δεξιά: Ο καλλιτέχνης στο ατελιέ του

Με επιρροές από τον Ελ Γκρέκο, τον Σεζάν, τον Πικάσο, τον Ματίς και τον
Θεόφιλο, «ενστικτώδη» γραφή και εξπρεσιονιστικό ύφος, ο Γιώργος Μαυροΐδης
άρχισε να ασχολείται συστηματικά με τη ζωγραφική μετά το τέλος του B’
Παγκοσμίου Πολέμου και να επιχειρεί τα πρώτα του πειράματα με τις τεχνικές του
λαδιού, της τέμπερας, της υδατογραφίας και της εγκαυστικής.

Μετά τις σπουδές του στη Νομική και τις Πολιτικές Επιστήμες, στο Πανεπιστήμιο
Αθηνών, ο Γιώργος Μαυροΐδης άρχισε την καριέρα του ως διπλωματικός υπάλληλος
το 1946 και υπηρέτησε στο υπουργείο Εξωτερικών, στην ελληνική πρεσβεία του
Παρισιού, οπότε και μελέτησε τα σύγχρονα ρεύματα της εποχής, όπως και στο
προξενείο της Τεργέστης. Εγκατέλειψε, δε, τον διπλωματικό χώρο μόνον όταν, σε
ηλικία 47 ετών, αναγορεύθηκε τακτικός καθηγητής της Ανωτάτης Σχολής Καλών
Τεχνών, όπου και οργάνωσε ένα εργαστήριο, το οποίο συνδύαζε την κλασική μέθοδο
διδασκαλίας και τον πειραματισμό. Αργότερα διετέλεσε διευθυντής (1975-1977)
και πρώτος πρύτανης (1978-1979) της Σχολής και αποχώρισε το 1982.

Λάτρης του χρώματος – το χρησιμοποιούσε για να σχεδιάζει – και της
εξπρεσιονιστικής παραμόρφωσης, ζωγράφιζε χωρίς να φτιάχνει προσχέδιο και
έχοντας πάντα μπροστά του ένα μοντέλο, καθώς προτιμούσε την πειθαρχία σε ένα
φυσικό ερέθισμα, ενώ υιοθετούσε τα σκληρά περιγράμματα για να υπογραμμίζει τη
στερεομετρική δομή των μορφών. Στα κορυφαία έργα του συγκαταλέγονται και τα
«Παρείσακτος» (1965), «Μύησις» (1973) και «Δύο Κοπέλες» (1975), ενώ από τις
εικαστικές του παρουσίες στο εξωτερικό ξεχωρίζουν εκείνες στις Μπιενάλε Σάο
Πάολο, Αλεξάνδρειας και Βενετίας.

«Τα περιστατικά και οι περιπέτειες μιας μακράς ζωής πρέπει να γίνουν ένα με τη
ζωγραφική μου προσπάθεια, όπως και λίγα πρόσωπα, άνδρες και γυναίκες, που τα
θυμάμαι πάντα με αγάπη, σαν όνειρα απραγματοποίητα, γιατί έτσι είναι η ζωή»,
υποστήριζε ο δημιουργός, ο οποίος ασχολήθηκε συνάμα με τον χώρο των γραμμάτων,
καθώς εξέδωσε τη συλλογή διηγημάτων «Καθρέφτες» (1947) και τις συλλογές
ποιημάτων «Κρυφό» (1989), «Γιοφύρι» (1990), «Μέσα ποταμός» (1993) και «Ίσαμε
που;» (1994).

Περιστασιακά, δε, ασχολήθηκε και με τη σκηνογραφία (φιλοτέχνησε τα σκηνικά για
την παράσταση «Δον Ζουάν» του Μολιέρου, που ανέβασε το Κρατικό Θέατρο Βορείου
Ελλάδος σε σκηνοθεσία Σωκράτη Καραντινού) και συνεργάστηκε με το ελληνικό
χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου.

ΧΡΟΝΗΣ ΜΠΟΤΣΟΓΛΟΥ

Ζωγράφος δάσκαλος

«Το φαινόμενο Μαυροΐδη παρουσιάζει το εξής ενδιαφέρον. Από τη μια μεριά
ήταν ένας λόγιος άνθρωπος και η τέχνη του ήταν περίτεχνη και από την άλλη ένας
καλλιτέχνης που δεν σπούδασε την τέχνη της ζωγραφικής. Ήταν αυτοδίδακτος.
Αρχίζει να είναι φίλος και μαθητής κατά κάποιον τρόπο του Τσαρούχη, όμως
προχωρά σε έναν εξπρεσιονισμό, χωρίς να χάνει την οπτική του βάση. Προχωρά σε
μια χρήση του χρώματος και του υλικού, τα οποία τον οδηγούν σε πολύ
ενδιαφέρουσες σχεδιαστικές διατυπώσεις, πειστικές, με αλήθεια και ένταση.
Φτάνει σε έναν εξπρεσιονισμό με δική του ματιά. Τη σχεδιαστική αντίληψη που
έχει στα λάδια του, την περνά ακόμα πιο προχωρημένα στον πηλό, ως γλύπτης. Ως
δάσκαλος, στο προκαταρκτικό βρέθηκα για λίγο μαζί του, δίδασκε μια συνεπή
αντίληψη σεζανική για τον σχεδιασμό του φωτός, πολύ ενδιαφέρουσα, μένοντας
κοντά βέβαια στο οπτικό φαινόμενο. Μιλούσε πολύ ωραία. Όχι ως θεωρητικός, αλλά
ως ζωγράφος, παρά τη θεωρητική κατάρτισή του. Και τα κείμενα του, η πεζογραφία
του είναι ενδιαφέρουσα. Διατηρεί και εκεί ένα προσωπικό στυλ, το οποίο τον
βάζει σε έναν χώρο πειραματικής αντίληψης. Ήταν ένας πολύ ωραίος, άψογα
ντυμένος άνδρας και ιδιαίτερα αγαπητός στα παιδιά του εργαστηρίου του».

Ο Χρόνης Μπότσογλου είναι πρύτανης της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών.

MAPINA ΛΑΜΠΡΑΚΗ – ΠΛΑΚΑ

Αειδίδακτος και ασυμβίβαστος

«Ήταν χρόνια συνάδελφός μου, ένας άνθρωπος πολύ έντιμος, με παρρησία,
ασυμβίβαστος. Ένας ευπατρίδης της τέχνης. Ήταν αυτοδίδακτος, αλλά εγώ θα τον
έλεγα αειδίδακτο. Είχε επίγνωση ότι δεν πέρασε από σχολές και μελετούσε τη
ζωγραφική αδιάκοπα, με αποτέλεσμα να δημιουργήσει έντεχνη ζωγραφική, την οποία
δεν θα περίμενε κανείς από έναν αυτοδίδακτο. H προσφορά του είναι μεγάλη για
τρεις λόγους. Ήταν πολύ μορφωμένος. Είχε αυτεπίγνωση και δημιουργούσε μετά
λόγου, αφού όπως λέει και ο Αριστοτέλης “έξις μετά λόγου αληθούς ποιητική”.

Ήταν επίσης άνθρωπος μέσα από τον οποίο η ζωγραφική ξαναβρήκε τη θέση της στις
ελεύθερες τέχνες, αφού την ανέβαζε στο πάνθεον των ελευθέρων τεχνών και δεν
την αντιμετώπιζε ως χειρωνακτικό επιτήδευμα. H ζωγραφική του, δε, είναι
νηφάλια και οικοδομείται με χρώμα. Είναι ένας “μετασεζανικός” δημιουργός. Ένας
κολορίστας. Όταν άφηνε, μάλιστα, να ελευθερωθεί η περιπάθειά του, γινόταν
εξπρεσιονιστής, βίαιος και γλιστρούσε έως τη ζωγραφική της Cobra. Παρ’ όλα
αυτά η ζωγραφική του δεν έχανε τον έλεγχο της και δεν απέκοπτε τον ομφάλιο
λώρο της με την πραγματικότητα. Παρέμεινε, επίσης, ζωγράφος του βλέμματος.
Νομίζω, ως μεγάλος κολορίστας, προσέφερε μια έγχρωμη και δομημένη νότα στο
πανόραμα της ελληνικής ζωγραφικής».

H Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα είναι διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης.

ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ ΠΑΤΡΑΣΚΙΔΗΣ

Διάχυτη αίσθηση του χιούμορ

«Ήταν αυστηρός με τους επιπόλαιους μαθητές, που ήθελαν να κατακτήσουν
γρήγορα και άκοπα την κορυφή. Παρενέβαινε στον πολιτισμό, γιατί είχε αφενός
άποψη και αφετέρου το θάρρος να την αρθρώσει. Πανέξυπνος, με πολύ υψηλό κύκλο
γνωριμιών και ταυτόχρονα σεβάσμιος, αλλά με διάχυτη την αίσθηση του χιούμορ…
Άφηνε χώρο στους μαθητές του να δημιουργήσουν, να σκεφτούν, να στοχαστούν. Δεν
τους έδινε ποτέ έτοιμη τη λύση, γιατί θεωρούσε αυτήν την αναζήτηση υψίστης
σημασίας. Δεν σου έλεγε “βάλε λίγο κίτρινο ή άνοιξε τη φόρμα”. Σε άφηνε να
προβληματιστείς και να σκεφτείς. Άφησε τη σφραγίδα του στην τέχνη που τόσο
αγάπησε, υπηρετώντας την και δημιουργώντας έργα που μένουν πάντοτε… φρέσκα».

Ο Τριαντάφυλλος Πατρασκίδης είναι ζωγράφος.

ΑΘΗΝΑ ΣΧΙΝΑ

Ανεξίτηλο πέρασμα

«Χάσαμε τον σπουδαίο δάσκαλο και ζωγράφο Γιώργο Μαυροΐδη, έναν σεμνό και
καλλιεργημένο καλλιτέχνη, που διέθετε ευρύτατες γνώσεις, αναμφισβήτητο ταλέντο
και μεγάλη παιδεία. Θα φάνταζε κοινότοπο να υπενθυμίσω πως μπορεί οι άνθρωποι
να φεύγουν, αλλά τα έργα τους μένουν. Ωστόσο, για την περίπτωση του Μαυροΐδη
γνωρίζουμε σίγουρα πως το πέρασμα του αυτό θα μείνει ανεξίτηλο στις καρδιές
των πολυάριθμων μαθητών του, όπως και στα έργα του, που χαρακτηρίζονται για
την ιδιαιτερότητά τους.

Ποιος μπορεί να ξεχάσει τον δυναμισμό των τοπίων του ή τις σφριγηλές και
χρωματικά χυμώδεις φιγούρες του με την υπόγεια γεωμετρία του και τη ζωντάνια
των αντιθετικών τους τόνων;

Μπορεί ο Μαυροΐδης να γεννήθηκε στον Πειραιά, αλλά πέρασε τα παιδικά του
χρόνια στην Κύπρο και τα έντονα βιώματα του από τη Μεγαλόνησο πάντα θαρρώ τον
συνόδευαν. H ορμή της ενστικτώδους πινελιάς του, τα λαμπερά του χρώματα με το
βαθύ τους υποδόριο σκότος, η αδρότητα επίσης της υφής, η δωρικότητα του ύφους
και ο ελεγχόμενος λυρισμός του στις παλλόμενες επιφάνειες της ζωγραφικής του
θα μένουν πάντα χαραγμένα στη μνήμη μας».

H Αθηνά Σχινά είναι ιστορικός και κριτικός τέχνης.

ΜΑΓΔΑ ΛΕΒΕΝΤΑΚΟΥ

Ανοιχτό μυαλό

«H τέχνη ήταν σαν παιχνίδι στα χέρια του. Ήταν ένας ποιητής, με πολύ ανοιχτό
μυαλό, τόσο που εμείς οι μαθητές του, ιδίως στην αρχή, απορούσαμε. Σιγά, σιγά
όμως, κατάφερε να μας εμφυσήσει το μικρόβιο της έρευνας, παροτρύνοντάς μας
συνεχώς. Σε άφηνε να δώσεις αυτό που είχες και ήταν πάντοτε παρών στις
εκθέσεις των μαθητών του, γεγονός πολύ σημαντικό για τους νέους καλλιτέχνες».

H Μάγδα Λεβεντάκου είναι ζωγράφος.

Αναδρομική έκθεση τον Οκτώβριο

Μια μικρή αναδρομική έκθεση, η οποία θα περιλαμβάνει περίπου 70 έργα του
Γιώργου Μαυροΐδη, θα φιλοξενηθεί από τον Οκτώβριο στο Μουσείο Μπενάκη, στο
πλαίσιο της διοργάνωσης ανάλογων εκθέσεων, με σκοπό την παρουσίαση έργων
σπουδαίων Ελλήνων καλλιτεχνών. Προγραμματισμένη από καιρό, και με προσωπική
συμβολή του καλλιτέχνη, η έκθεση θα δώσει την ευκαιρία στους επισκέπτες να
έρθουν σε επαφή με τις ζωγραφικές του δημιουργίες και «μέσα από αυτές να
ανακαλύψουν τις σχέσεις με τους φίλους και σύγχρονούς του καλλιτέχνες», εξηγεί
στα «NEA» η Ειρήνη Γερουλάνου, εκ μέρους του μουσείου.