Πρόσωπα Πρώην χίπις στην Tεχεράνη

«Είναι απλό. Χωρίς τον Νταριούς, δεν θα υπήρχε ιρανικός κινηματογράφος!».

Νταριούς Μερτζουί. H «Αγελάδα» του έσωσε τον ιρανικό κινηματογράφο

Στις αρχές της Ισλαμικής Επανάστασης, εξηγεί στη «Λε Μοντ» ο Ιρανός
διανοούμενος Ρεζά Αλαβί, ρώτησαν τον αγιατολάχ Χομεϊνί αν του αρέσει ο
κινηματογράφος. Μια αρνητική απάντησή του θα σφράγιζε την τύχη της έβδομης
τέχνης στο ισλαμικό Ιράν. «Όχι», απάντησε χωρίς να διστάσει ο Χομεϊνί και όλοι
οι παριστάμενοι πάγωσαν. Αλλά έπειτα από μακρά σιωπή συνέχισε: «Όμως ναι, μου
άρεσε η “Γκαβ!”». «Έτσι», καταλήγει ο Ρεζά Αλαβί, «η “Αγελάδα” (γκαβ στα
ιρανικά) του Νταριούς Μερτζουί έσωσε τον ιρανικό κινηματογράφο».

Ο Μερτζουί, 63 χρόνων, είναι ένας πρώην χίπις και διατηρεί ακόμη ίχνη από το
στυλ στην εμφάνισή του, αλλά και στη διακόσμηση του σπιτιού του, στη βόρεια
Τεχεράνη. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 σπούδασε Φιλοσοφία στο
Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες (UCLA) και υιοθέτησε απολύτως το
κλίμα της εποχής. Επέστρεψε στο Ιράν το 1965 και το 1969 γύρισε την «Γκαβ», η
οποία προκάλεσε αίσθηση όταν παρουσιάστηκε το 1971 στο Φεστιβάλ της Βενετίας,
αλλά το καθεστώς του Σάχη την απαγόρευσε επειδή παρουσίαζε ένα οπισθοδρομικό
Ιράν. Και όταν το 1974 το καθεστώς απαγόρευσε στον Μερτζουί να δουλέψει για
δέκα χρόνια εξαιτίας της ταινίας του «Ο κύκλος», με θέμα το λαθρεμπόριο
αίματος σ’ ένα νοσοκομείο της Τεχεράνης, ο σκηνοθέτης ξανάφυγε, τούτη τη φορά
για το Σαν Φρανσίσκο.

Επέστρεψε για να συμμετάσχει στην Επανάσταση και αυτή τη φορά η επιστροφή του
ήταν θριαμβευτική. H «Γκαβ» έγινε η δημοφιλέστερη ταινία στην ιστορία του
ιρανικού κινηματογράφου, ο «Κύκλος» αναδείχθηκε σε ταινία-σύμβολο της
διαφθοράς του καθεστώτος του Σάχη. Αλλά η λογοκρισία ήταν πάντα παρούσα. Μη
θέλοντας να ξαναπάθει τα ίδια, ο Μερτζουί αποφάσισε να σταματήσει τις
πολιτικές ταινίες και να ασχοληθεί «με το άτομο και τις κρίσεις του». Αλλά για
τους λογοκριτές, οι προσωπικές κρίσεις υποκρύπτουν κοινωνικές προεκτάσεις,
έτσι οι ταινίες του άρχισαν και πάλι να απαγορεύονται ή να κόβονται, «μέχρι
που έχαναν εντελώς το νόημά τους». Τα πράγματα άλλαξαν λίγο μετά την εκλογή
του προέδρου Μοχαμάντ Χαταμί: η «Μπεμανί», η τελευταία ταινία του Μερτζουί,
προβλήθηκε το 2002 στις Κάννες και προκάλεσε συζητήσεις στο Ιράν, αλλά ξέφυγε
από τη λογοκρισία. «Το πρόβλημα δεν είναι όμως μόνον η λογοκρισία»,
επισημαίνει ο Νταριούς. Πριν από την Επανάσταση, το Ιράν είχε 450
κινηματογραφικές αίθουσες. Είκοσι πέντε χρόνια μετά, ο αριθμός τους μειώθηκε
στις 230, ενώ ο πληθυσμός διπλασιάστηκε. «Χωρίς τις αμερικανικές ταινίες, που
είναι απαγορευμένες στο Ιράν, η κινηματογραφική βιομηχανία δεν μπορεί να είναι
κερδοφόρα», τονίζει ο σκηνοθέτης. «Ο κόσμος θέλει να δει εμπορικές επιτυχίες,
όχι φεστιβαλικές ταινίες».