«Οιδίπους» σε αποστολή… πολιτικού

Στο τεράστιο αρχαίο θέατρο (25.000 θέσεων) της Εφέσου παίχτηκε ο «Οιδίπους επί Κολωνώ» του Σοφοκλή, από το Θέατρο Τέχνης (εδώ, ο Οιδίπους – Γιάννης Βόγλης με τον Χορό)

Οργανωμένη, αφενός ως ελληνική εκπροσώπηση και αφετέρου ως αφιέρωμα στον
σκηνοθέτη Μίμη Κουγιουμτζή, ήταν η παραγωγή του Θεάτρου Τέχνης «Οιδίπους επί
Κολωνώ», που παρουσιάστηκε την περασμένη βδομάδα στο αρχαίο θέατρο Εφέσου στην
Τουρκία.

H παράσταση ανταποκρίθηκε επάξια μεν στο πρώτο, που κάλυπτε ευρύ πεδίο
ευθυνών και υποχρεώσεων, αντιμετώπισε δε με συγκίνηση το δεύτερο, που αφορούσε
την κλειστή κοινότητα του θεάτρου. Ας εξηγηθώ: Οι παραστάσεις που συχνά τα
τελευταία χρόνια ταξιδεύουν εκτός της χώρας είθισται να παρουσιάζουν αρχαίο
δράμα, ώστε να είναι ελκυστικές στο ξένο κοινό.

H αποστολή του Θεάτρου Τέχνης ήταν υπό την αιγίδα του υπουργείου
Πολιτισμού, και οι στόχοι της εκπροσώπησης ευδιάκριτοι: Να παρουσιαστεί ένα
θέατρο, που έχει δημιουργήσει ιστορία στη χώρα του, και ταυτόχρονα να δοθεί
έμφαση στην ελληνική παρουσία στην Τουρκία. Ίσως αυτοί οι δύο στόχοι, από
μόνοι τους είναι πολλοί. Εν προκειμένω, η ιδέα – με υποφώσκουσα την πολιτική
σκοπιμότητα – ήταν να ακουστεί ο ελληνικός λόγος στο αρχαίο ελληνικό θέατρο,
όπου κυματίζει η τουρκική σημαία, και να «διδαχθεί» η σύγχρονη έκφραση της
τραγωδίας, με μια παράσταση χωρίς επιδεικτικότητες.

H ελληνική συμμετοχή στο Φεστιβάλ Εφέσου, που λειτουργεί 17 χρόνια,
άρχισε πριν από τρία χρόνια, το 2000 με το Εθνικό Θέατρο, συνεχίστηκε με
συναυλία του Γιάννη Μαρκόπουλου, φέτος με το Θέατρο Τέχνης, και είναι
αποτέλεσμα της πολιτιστικής πολιτικής της ελληνοτουρκικής φιλίας, συνδυασμένη
με τις ενέργειες του Έλληνα προξένου Νίκου Σέκερη.

Ο «Οιδίπους επί Κολωνώ», η εναρκτήρια παράσταση του Φεστιβάλ Επιδαύρου,
την Παρασκευή και το Σάββατο (4-5 Ιουλίου), αν και «τραυματισμένη» από την
απώλεια του Μίμη Κουγιουμτζη, και από τις αντικαταστάσεις, είχε συνοχή,
δύναμη, ερμηνευτική και αισθητική ωριμότητα. Παίχτηκε στο ερειπωμένο θέατρο
(χωρητικότητας 25.000 ατόμων) στο πλαίσιο ενός φεστιβάλ που συγκεντρώνει την
αφρόκρεμα των Τούρκων – μια εκλεπτυσμένη μειονότητα – και τουρίστες. Το
τεράστιο θέατρο, εντυπωσιακό ανάμεσα στο πλήθος των αρχαίων μνημείων,
βρίσκεται σε καλή κατάσταση, αν και έχει αφεθεί στην τύχη του.

Καρφωμένη στις αρχαιότητες και η τουρκική σημαία (!). Ο έντυπος οδηγός
της αρχαίας πόλης που χτίστηκε πριν από τον Όμηρο παρουσιάζει την πατρίδα του
Ηράκλειτου με απίστευτες αυθαιρεσίες. Την περιγράφει γεωγραφικά,
επικεντρώνεται στο τζαμί του Ίσα Μπέη, στα Λουτρά του Λιμανιού, αλλά και στα
Ρωμαϊκά, τη Βιβλιοθήκη του Κέλσου, τη Βρύση του Τραϊανού, τον Ναό του
Δομιτιανού, το Μνημείο του Μόμμιου, και επικεντρώνεται, με εξαντλητικά
κείμενα, στα χριστιανικά κτίσματα: Άγιο Ιωάννη, Οίκο της Παναγίας κ.λπ. Ούτε
μία γραμμή για τους αρχαίους Ίωνες, για τους αρχαίους Έλληνες.

Αλλά αυτά, τα δέχεσαι – δεν τα δέχεσαι, είναι η πραγματικότητα που
αντιμετωπίζεις στην Τουρκία. Προσκυνητής ή τουρίστας, μπερδεμένος ή θυμωμένος,
παρατηρείς σωπαίνοντας την πολιτική των γειτόνων. Ίσως γι’ αυτό, στον
«Οιδίποδα επί Κολωνώ» που έσπευσαν να παρακολουθήσουν δύο γκρουπ Ελλήνων
ταξιδιωτών, το χειροκρότημα ακούστηκε όταν δεν το περιμέναμε και τα
επιφωνήματα είχαν πατριωτικό χαρακτήρα, που δεν τον προκαλούσε – τουλάχιστον
άμεσα – η παράσταση.

Αν ακούγονται μπερδεμένα όλα αυτά, έτσι ακριβώς είμαι κι εγώ.
Μπερδεμένα συναισθήματα, ανακατεμένοι χρόνοι και ιστορίες με αφορμή μια
παράσταση ενός Θεάτρου που για πολλούς από μας ήταν το κλειδί για τον μαγικό
θεατρικό κόσμο. Ήταν αναγκαιότητα ριζωμένη στην ανισότητα της εποχής. Σήμερα,
είναι εύκολο να πει κανείς ό,τι θέλει. Αλλά στην Ελλάδα του τελευταίου μισού
αιώνα το Θέατρο Τέχνης ανέβασε μερικές από τις πιο ωραίες παραστάσεις που
είδαμε ποτέ. Δεν του χρειάζονται εφέ και υπερθεαματικά σκηνικά. Όπως τώρα στον
«Οιδίποδα» του Μίμη Κουγιουμτζή.

Απλώς ανθρώπινο

Ένα πατάρι με μια ελιά στο κέντρο, πιο δίπλα φωτάκια που δίνουν την αίσθηση
νεκροταφείου – το σκηνικό του Διονύση Φωτόπουλου – και ερμηνείες με ψυχή και
σκέψη. Ο Οιδίπους είναι ο ήρωας που υπερβαίνει τον καιρό του, συνοψίζοντάς
τον. Ο Γιάννης Βόγλης τον ερμήνευσε, στη μετάφραση του Δημήτρη Μαρωνίτη,
δίνοντάς του αυτή τη διάσταση, όπου τίποτα ανθρώπινο δεν φαίνεται να του είναι
άγνωστο. Ο Γιάννης Φέρτης, η Δήμητρα Χατούπη, η Κάτια Γέρου, ο Θοδωρής
Γράμψας, ο Γιάννης Καρατζογιάννης, ο Κώστας Τριανταφυλλόπουλος στους βασικούς
ήρωες και ο 16μελής Χορός, χορογραφημένος με εσωτερική δύναμη και πλαστικότητα
από τη Σοφία Σπυράτου, έδωσαν ένα αποτέλεσμα που εκφράζει μια αισθητική –
ηθική στάση, χωρίς κραυγές και επιδείξεις, μιας ελληνικότητας που αξίζει να
υπάρχει.

H δημοσιογραφική αποστολή, επιστρέφοντας από την Έφεσο μαζί με τον θίασο
του Θεάτρου Τέχνης, βίωσε συναισθήματα υπεροχής και αξιοπρέπειας. Όσο για ένα
αίσθημα ήττας – που υπάρχει σίγουρα, μπροστά στα πάσης φύσεως αδιέξοδα – η
πολιτικοϊστορική σχιζοφρένεια το υπερβαίνει.