Ουσίες και ουσία

Την άνοιξη του 1981 ο σκηνοθέτης Γιώργος Πανουσόπουλος με προσκάλεσε στον
απατηλό – κυριολεκτικά και μεταφορικά – κόσμο του κινηματογράφου. Παρέα με τον
ίδιο και τον συγγραφέα Φίλιππο Δρακονταειδή γράψαμε το σενάριο των «Απέναντι»,
που γυρίστηκε ταινία τον Αύγουστο εκείνης της χρονιάς, με πρωταγωνιστές την
Μπέτυ Λιβανού και τον Άρη Ρέτσο. Χωρίς την πρόσκληση του Γιώργου, ίσως να μη
μάθαινα ποτέ πώς «μαγειρεύεται» μια ταινία. Μπορεί οι συνταγές για ένα καλό
σενάριο να κατέληξαν στον κάλαθο των αχρήστων – μετά τη συνεργασία μου με τον
Απόστολο Δοξιάδη, δύο χρόνια αργότερα, δεν ξανασχολήθηκα με το άθλημα – αλλά
οι εμπειρίες μου από τα γυρίσματα και το μοντάζ εξακολουθούν να μου
χρησιμεύουν έως σήμερα. Μία από τις εντυπωσιακές μου «ανακαλύψεις», λόγου
χάριν, ήταν η μεγάλη χρονική απόσταση – βδομάδες, μήνες, καμιά φορά και χρόνια
– που μεσολαβεί κατά το γύρισμα δύο φαινομενικά διαδοχικών πλάνων. Προς το
τέλος της ταινίας, εν προκειμένω, η Μπέτυ αποφασίζει να συναντήσει τον άγνωστο
που τόσον καιρό την παρακολουθεί. Χτυπάει το κουδούνι του Άρη. Ο Άρης τής
ανοίγει την πόρτα και την μπάζει στο διαμέρισμά του. Της λέει δυο τρεις
άσχετες ατάκες, πιο πολύ για να καλύψει την αμηχανία του. Όταν η Μπέτυ γυρίζει
να τον κοιτάξει, παρατηρούμε ότι τα μαλλιά της είναι αισθητά πιο κοντά από
πριν. «Χριστέ μου», ανέκραξε ο σκηνοθέτης Γιώργος Τσεμπερόπουλος, καρδιακός
φίλος και συνεργάτης του Πανουσόπουλου, μόλις πρόσεξε τη διαφορά, στη διάρκεια
μιας δοκιμαστικής προβολής. «Θα πούνε ότι την καράφλιασε ο Άρης, με τις
μαλακίες που της είπε». Ο Πανουσόπουλος αντέδρασε πιο στωικά: «Όποιος το
προσέξει, θα έχει πάψει προ πολλού να ασχολείται με την ίδια την ταινία». Με
άλλα λόγια; Εάν δεν θες να φας το φαγητό, σε ενοχλούν και οι πετσέτες.

Είκοσι ένα χρόνια πιο δώθε, πάλι Αύγουστο μήνα, στις Λεύκες της Πάρου, μια
ανέμελη παρέα αστών και «λοιπών δημοκρατικών δυνάμεων» – ανάμεσά τους
γκαλερίστες, παρουσιαστές τηλεόρασης, ακόμη και μία πρώην υπουργός Αιγαίου –
σχολιάζουν, μεταξύ τυρού και αχλαδίου, τις εκρηκτικές εξελίξεις γύρω από τη 17
Νοέμβρη. Κατά διαβολική σύμπτωση, από αυτές που αποφεύγουμε εμείς οι
μυθυστοριογράφοι για στοιχειώδεις λόγους αληθοφάνειας, δύο από τους
συνδαιτυμόνες – ο εργολάβος Παμίνος Γεωργιάδης και ο δημοσιογράφος Ανδρέας
Ρουμελιώτης – έχουν γνωρίσει από κοντά δύο από τους συλληφθέντες – τον Σάββα
Ξηρό ο πρώτος, τον Βασίλη Τζωρτζάτο ο δεύτερος – έχουν κληθεί στην Ασφάλεια
για διευκρινίσεις, έχουν φυσικά αφεθεί ελεύθεροι και τώρα, στη χαρωπή παρέα
μας, περνούν από μια νέα ανακριτική ταλαιπωρία. Το ερώτημα που ταλανίζει την
ομήγυρη είναι παρόμοιο με το ερώτημα που απασχόλησε το δικαστήριο αυτή την
εβδομάδα. Πώς διάβολο ομολόγησαν όλοι – σχεδόν όλοι – κατά την προανάκριση,
τόσο γρήγορα και τόσο συντονισμένα; Είναι δυνατόν να μην τους έχουν δώσει
«κάτι» – χώρια από τα ευεργετήματα σε περίπτωση μεταμέλειας – που να
«αλλοιώνει» την ψυχική τους διαύγεια, που να «διαταράσσει» την αίσθηση της
πραγματικότητας και να «καταστέλλει» εντέλει τη διάθεσή τους ν’ αντισταθούν;
Είναι επίσης δυνατόν να μη βρέθηκε κάποιο ανώτερο «αόρατο χέρι» για να
καθαρογράψει και να «χτενίσει» τις καταθέσεις τους; Ούτε έμπειροι ηθοποιοί,
δεκαετίες στη σκηνή, δεν συναρμόζουν τόσο πετυχημένα τις ερμηνευτικές τους
επιδόσεις.

H παρέα τελικά διχάστηκε. H μειοψηφία επέμεινε ότι κανένας γιατρός δεν θα
διακύβευε την επαγγελματική του φερεγγυότητα για να «διευκολύνει» την
εξομολογητική παρόρμηση του Σάββα Ξηρού με χημικά μέσα. H πλειοψηφία – στην
οποία συγκαταλεγόμουν – δεν πείστηκε ότι αυτό το μακρόσυρτο προανακριτικό
πρελούδιο στην Εντατική του «Ευαγγελισμού» είχε αποκλειστικά ουμανιστικό
χαρακτήρα. Όμως, μόνον ένας από όλους μας ακούμπησε εις τον τύπο των ήλων:
«Μην απομακρυνόμαστε από τον στόχο, παιδιά. Έπεσε τέτοιο κελεπούρι στην
Ασφάλεια και δεν θα το εκμεταλλευόταν; Ασχολείστε με τις ουσίες και σας
διαφεύγει η ουσία». Εντούτοις, φίλε μου – θα μπορούσα να του απαντήσω σήμερα –
όταν, πρώτα ο Θεός, εξαντλήσουμε την ουσία, θα ήταν πιθανόν σκόπιμο να
επιστρέψουμε και στις ουσίες. Θα ήταν μια χαρά αντικείμενο για μια δεύτερη
δίκη. Με άλλους βέβαια κατηγορουμένους. Κυρίως; Μακριά από την πίεση, την
ένταση και τις στρεβλώσεις που, σχεδόν αναπόφευκτα, θα υπαγόρευε η παράλληλη
διεξαγωγή με την πρώτη.

Ο Πέτρος Τατσόπουλος είναι συγγραφέας