Tο σύνδρομο της ενοχής

Άκυρος ο συναγερμός, κρούσμα δεν μας συνέβη, μας συνέβη όμως κρίση ταχύτητας για την παραδοχή του

Ξέσπασε όπως όλες οι τηλεοπτικές θύελλες. Για να είμαστε ειλικρινείς, οι τόνοι
ήταν χαμηλότεροι από άλλες φορές. Σκεφτήκαμε τον τουρισμό. Όχι όλοι. Δεν
χάνονται τέτοιες ευκαιρίες και ένα κρούσμα του φοβιστικού ιού της άτυπης
πνευμονίας, επιβεβαιωμένο από επίσημα χείλη, είναι σε ώρες θερινής έλλειψης
ειδήσεων ό,τι καλύτερο για να κρατείται το τελετουργικό του τρόμου των
ειδήσεων σε εγρήγορση.

Έσπευσαν και τα επίσημα χείλη να ανακοινώσουν το γεγονός. Ναι, το κρούσμα
είναι ύποπτο, για την ακρίβεια είναι επιβεβαιωμένο, απλώς θα κάνουμε και μία
ακόμη εξέταση για σιγουριά. Να, που δεν επιβεβαιώθηκε. Μείναμε με τις συνήθεις
κορόνες περί τρόμου, μασκών που φορούν οι επισκέπτες του Νοσοκομείου
Παπανικολάου στη Θεσσαλονίκη, όπου νοσηλευόταν το εν λόγω κρούσμα, και
δηλώσεων.

Κινέζος ο άνθρωπος, βεβαρημένης εθνικότητας λόγω του ύποπτου ιού, έβηξε, έκανε
και πυρετό, χτύπησε ο συναγερμός και ορθώς χτύπησε, για λόγους πρόληψης, μόνο
που δαιμόνισε, όπως συνήθως συμβαίνει με την καναλική «ευαισθησία», που με τη
σειρά της προκάλεσε και αλυσιδωτές αντιδράσεις στους αρμοδίους.

Να μην πανικοβληθούμε μεν, αλλά αξιοπρεπώς να προκαταλάβουμε τους άλλους και
να αποδεχθούμε το μοιραίον δημοσίως: είμεθα θετικοί στον ιό.

Μάλλον είμεθα θετικοί στον ιό της μιντιακής υστερίας. Γιατί όπως
αποδείχθηκε η άτυπη πνευμονία δεν μας επισκέφθηκε τελικώς, πλην όμως,
βοηθήσαμε τη σκηνοθεσία όλου του σόου που ακολουθεί την επίσκεψή της, σε
εγχώρια και, δυστυχώς, διεθνή μίντια.

Πώς αλλιώς να χαρακτηρίσουμε αυτό που μας συμβαίνει σε κρίσεις εκτός από
σύνδρομο της ενοχής σε συνδυασμό με το σύνδρομο της διαφάνειας. Τα δυο τους
κάνουν το εκρηκτικό κοκτέιλ, με το οποίο μεθούν κάμερες και τρομολάγνοι της
ενημέρωσης.

Το σύνδρομο της ενοχής βασανίζει το έθνος σε διάφορες περιστάσεις,
έχοντας τις ρίζες του σε πικρές ιστορικές περιόδους, όταν η σκιά και η
απόκρυψη ήταν τρόπος ζωής. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, με τα μίντια να
διεκδικούν κάθε μορφής διαφάνεια και να σπεύδουν να ενοχοποιήσουν κάθε
δισταγμό, κάθε απόπειρα σκέψης που χρειάζεται λίγο περισσότερο χρόνο από τον
μηδενικό χρόνο της τηλεόρασης, έμοιαζε αναπόφευκτη η βιασύνη.

H αλήθεια είναι ότι το παρ’ ολίγον κρούσμα φαινόταν σαν ιδανική ευκαιρία να
επιδείξουμε ετοιμότητα και οργάνωση. Μια καλή επικοινωνιακή τακτική σε εποχές
που γνωρίζουμε ότι αποστειρωμένοι τόποι δεν υπάρχουν, οπότε οι καλύτερα
θωρακισμένοι επιβραβεύονται.

Κρίμα που δεν λειτουργεί μ’ αυτόν τον τρόπο η επικοινωνία, γιατί και
αυτή η σκέψη χρειάζεται χρόνο και ψυχραιμία, που η τεχνολογία των μίντια δεν
διευκολύνει. Εκείνο που απομένει, είναι η φασαρία ότι υπάρχει κρούσμα άτυπης
πνευμονίας. Άλλωστε, το τελετουργικό της σκηνοθεσίας της ενημέρωσης
επικεντρώνεται στο πώς θα γίνει φασαρία.

Μέχρι που κατήγγειλε ο διευθυντής του Νοσοκομείου Παπανικολάου στην εκπομπή
της Άννας Παναγιωταρέα ότι έπεσαν στην αντίληψή του περιπτώσεις κατά τις
οποίες μεσάζοντες των καναλιών πρόσφεραν χρήματα σε επισκέπτες ασθενών του
νοσοκομείου για να πουν στην κάμερα ότι φοβούνται, επειδή νοσηλεύεται ο κύριος
από την Κίνα. Τους ζητούσαν να βγουν έξω από την περίφραξη του νοσοκομείου,
γιατί εντός απαγορεύονταν οι κάμερες, και εκεί να δηλώσουν φόβο. Είπε μάλιστα
ότι έχει κινήσει διαδικασία για να επιληφθεί εισαγγελέας του ζητήματος.

Ανατριχιαστικό; Και μόνο η σκέψη να σκηνοθετηθεί ο τρόμος για ένα
τέτοιο ζήτημα είναι εγκληματική. Αλλά αν αποδειχθεί ότι είναι γεγονός,
επιβεβαιώνεται πως πάσχουμε από σοβαρότατη ασθένεια, μολυσματικότερη του ιού
SARS και το χειρότερο, ανίατη. Γιατί εκχωρούμε στους κώδικες της τηλεόρασης
και της επικοινωνιακής της γοητείας τη συγκρότηση της δημόσιας σκέψης για
καίρια ζητήματα.

Οι εποχές της μιντιακής τεχνολογίας απαιτούν αυτοματισμούς διαφάνειας, που
όμως, δεν έχουν καμία σχέση με τους χρόνους της επιστήμης και των αποδεικτικών
της διαδικασιών. Αυτό που μοιάζει σκοτεινό δεν είναι παρά η ανάγκη για
ψύχραιμη σκέψη. Αν υπερισχύσει το σύνδρομο της ενοχής, τότε στη βιασύνη να
είναι διαφανές το σκοτεινό, επιτρέπουμε στη μιντιακή σκηνοθεσία να επιβάλει
τους όρους της.