Tο πανηγύρι του ακτιβισμού

Το μαύρο μπλοκ έκλεψε τις εντυπώσεις. Δεκαπέντε λεπτά βανδαλισμού σκίασαν έξι μέρες εκδηλώσεων

Δεν χρειάζεται να έχει φάει κανείς τα νιάτα του στην κατασκευή φραγμάτων για
ν’ αντιληφθεί ότι αν οχυρώσεις το «Πόρτο Καρράς» θα εκτρέψεις τον χείμαρρο
προς τη συμπρωτεύουσα. Ο χείμαρρος κάπου πρέπει να ξεσπάσει. Αν δεν ξεσπάσει
στη Σύνοδο, θα ξεσπάσει στην Αντισύνοδο. Μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα.

Με αυτές τις δυσοίωνες σκέψεις, στέκομαι μπροστά στο άγαλμα της Αθηνάς, στο
Πεδίον του Άρεως, και περιμένω να επιβιβαστώ στο πούλμαν που θα με μεταφέρει
στη Μακεδονία. Τριγύρω μου άνθρωποι όλων των ηλικιών, αλλά κυρίως νέοι,
υπερβολικά νέοι, χαρωποί και ανάλαφροι, ξεσηκωμένοι θα ‘λεγες από το Φεστιβάλ
του Γούντστοκ. Μια γλυκιά εκδρομική προσμονή διαχέεται στην ατμόσφαιρα, εκτός
ίσως από την ατμόσφαιρα που περιβάλλει τα μέλη των τηλεοπτικών συνεργείων. Τα
κανάλια έχουν πλακώσει από νωρίς, πιθανόν με την κρυφή ελπίδα να καταγράψουν
την αναχώρηση αναρχικών στρατευμάτων – τους μισούς κουκουλοφόρους να
παρασκευάζουν φραπεδιές και τους άλλους μισούς κοκτέιλ μολότοφ. Βρίσκονται
προφανώς στη λάθος διεύθυνση, αιχμάλωτοι της δαιμονολογίας που καλλιέργησαν τα
ίδια κι έφθασαν στο σημείο να την πιστέψουν. Εδώ δεν υπάρχουν κουκούλες, δεν
υπάρχουν μπιτόνια με πετρέλαιο. Το Ελληνικό Κοινωνικό Φόρουμ ανεβαίνει άοπλο.
Το επόμενο τετραήμερο θα κινηθεί με υποδειγματική ευπρέπεια. Έως και
συγχαρητήρια θα εισπράξει από τον καλλίφωνο νομάρχη Ψωμιάδη.

Όπως οι περισσότεροι από τους συμπολίτες μας, έτσι κι εγώ γνωρίζω
ελάχιστα για το Ελληνικό Κοινωνικό Φόρουμ. Ένα αμάλγαμα από στοιχεία, φήμες,
μύθους και κακοήθειες. Στην ιστοσελίδα του αυτοπροσδιορίζεται ως τέκνο του
Παγκόσμιου Κοινωνικού Φόρουμ, του «Κινήματος των Κινημάτων που δημιουργήθηκε
μέσα από τις συναντήσεις και τους αγώνες στο Σιάτλ και το Πόρτο Αλέγκρε, τη
Γένοβα και το Γκέτεμποργκ, την Πράγα και τη Φλωρεντία». Ανάδοχοί του στην
Ελλάδα; «Κοινοβουλευτικά και εξωκοινοβουλευτικά κόμματα, συνδικαλιστικές
οργανώσεις και τοπικές κινήσεις, μη κυβερνητικές οργανώσεις και ανένταχτοι
πολίτες». Δεν έχει νόημα ν’ αναφέρω όλες τις κουμπαριές ονομαστικά. Άλλωστε,
στο εντατικό φροντιστήριο με τα αρκτικόλεξα, που θα μου κάνει εντός ολίγου η
Λουκία, θ’ αποδειχθώ μάλλον ανεπίδεκτος. Συγκρατώ τα ήδη γνωστά. Τον
Συνασπισμό της Αριστεράς, των Κινημάτων και της Οικολογίας, καθώς και το
Δίκτυο για τα Πολιτικά και Κοινωνικά Δικαιώματα.

H πόλη φάντασμα

Νέος Μαρμαράς. Το τουριστικό θέρετρο κοκκίνισε, οι καταστηματάρχες έτριβαν τα χέρια τους. Παίνευαν τη «νοικοκυροσύνη» της Παπαρήγα

Μας υποδέχεται μια πόλη κοιμητήριο. «Ανοιχτή πόλη» στις αφίσες – τενεκεδούπολη
στην πραγματικότητα. Οχυρωμένη πίσω από αναρίθμητες αστυνομικές διμοιρίες –
χώρια οι ασφαλίτες με τα πολιτικά – και αμέτρητα τετραγωνικά λαμαρίνας. «Οι
μπάτσοι πουλάνε τη λαμαρίνη», διαβάζουμε παραλλαγμένο το αμίμητο αναρχικό
γκράφιτι. Γραπτές ανακοινώσεις του δήμου, ελαφρώς ασύντακτες, προδίδουν το
μέγεθος του πανικού και φωτίζουν το μυστήριο των Χαμένων Κάδων. «Θα πρέπει για
τις ημέρες αυτές», προστάζουν σε οργουελιανό ενικό, «να κατεβάζεις τα
απορρίμματά σου σε σακούλες λίγο πριν από την αποκομιδή». Όχι, βάνδαλοι
διαδηλωτές, δεν θα σας προσφέρουμε τα σκουπίδια μας για προσάναμμα. Έως και το
«Ηλέκτρα Παλάς», το κομψοτέχνημα που θα φιλοξενήσει κυρίως εμάς τους
απεσταλμένους – ορισμένοι προεξοφλούμε ήδη συνθήκες εργασίας αντίστοιχες με
του «Πάλεσταϊν» στη Βαγδάτη – κρύβει την υπέροχη πρόσοψή του με τον φερετζέ
του αλουμινίου. Πόσο στοίχισε άραγε αυτή η κακόγουστη παράκρουση;

«Πάρα πολύ ακριβά», μας εξηγεί ο Νίκος Καρατζάς, ο ιθύνων νους της αλυσίδας
βιβλιοπωλείων «Ιανός» κι ένας από τους ελάχιστους μεγαλεμπόρους που δεν
υπέκυψαν στον πειρασμό της λαμαρίνας. «Υπολόγισε πενήντα με εβδομήντα ευρώ το
τετραγωνικό μέτρο. Για δέκα τετραγωνικά δίνεις επτακόσια ευρώ. Προς ενοικίαση,
πρόσεξε, τεσσάρων ημερών. Καλά, τους είπα, δώσατε τόσα για την Αντισύνοδο – τι
θα δώσετε άμα έρθει ο Αλάριχος και οι Βησιγότθοι; Μερικοί τραμπούκοι
κυκλοφορούν πάντα και παντού. Από τους φιλάθλους κινδυνεύουμε πιο πολύ.
Φαίνεται πως η Αντισύνοδος έγινε μονάχα για τους λαμαρινάδες. Είναι δυνατόν
μια πόλη ενός εκατομμυρίου κατοίκων να τρέμει τριάντα, πενήντα χιλιάδες
διαδηλωτές – ακόμη και αν ήταν όλοι τραμπούκοι, που δεν είναι παρά ελάχιστοι;
H Θεσσαλονίκη έχει κοσμοπολίτικη παράδοση. Διοργάνωσε την καλύτερη υποδοχή:
δωρεάν μετακίνηση με τα λεωφορεία, χημικές τουαλέτες, δωρεάν είσοδο στα
μουσεία. H πόλη πρέπει να έχει κι ένα φρόνημα. Γιατί να μην επαναληφθεί το
ειρηνικό προηγούμενο της Φλωρεντίας;».

Πράγματι. Λίγο έλειψε να επαναληφθεί. Την επομένη, ημέρα Παρασκευή, δεν
σημειώθηκαν παρά ασήμαντα επεισόδια στην «κόκκινη γραμμή», το τελευταίο
ανάχωμα πριν από το «Πόρτο Καρράς». Τα παρακολούθησα από απόσταση ασφαλείας.
Ανίκανος ν’ ακολουθήσω τα εξοντωτικά ωράρια του Φόρουμ, επιβιβάστηκα το
μεσημεράκι σ’ ένα από τα πούλμαν που νοίκιασε η «Δράση – Θεσσαλονίκη 2003»,
μετωνυμικά το Κομμουνιστικό Κόμμα, που επέδειξε κατά την Αντισύνοδο και την
πιο μαζική προσέλευση. Εδώ τα πράγματα ήταν νοικοκυρεμένα – και ασυγκρίτως πιο
ασφαλή. Όταν συνταξιδεύεις με την Κομμουνιστική Νεολαία έχεις πολύ
περισσότερες πιθανότητες να χτυπηθείς από μετεωρίτη παρά από τους μπάτσους. H
αίσθηση της ασφάλειας, συν το φθηνό εισιτήριο – δύο ευρώ πηγαινέλα στη
Χαλκιδική – οδήγησε στο πλευρό των νεολαίων και πολλούς γέροντες. Ένας τέτοιος
παππούλης, γλυκύτατος, μου έκλεισε πονηρά το μάτι: «Σιγά μην πάμε, σαν τα άλλα
τα στουρνάρια, να πέσουμε πάνω στους χωροφυλάκους. Σιγά μην κάνουμε πόλεμο με
ραντεβού. Εμείς θα πάμε όταν θα το επιτρέψει ο συσχετισμός». Πόσων χρόνων θα
είσαι, παππούλη, όταν με το καλό σάς το επιτρέψει ο συσχετισμός;

Από το ύψος του Νέου Μαρμαρά το θέαμα ήταν σουρεαλιστικό. Σαν να έβλεπες σε
τριπλοτυπία τον «Θίασο» του Αγγελόπουλου, την «Τζένη – Τζένη» του Δημόπουλου
και την «Επιχείρηση Απόλλων» του Σκαλενάκη. Στο βάθος του πλάνου έσκαγαν
δακρυγόνα πλάι στην ακρογιαλιά. Στη μέση, αναρίθμητα κόκκινα μπλουζάκια –
«Αλληλεγγύη στη Σοσιαλιστική Κούβα» – είχαν εγκλωβισθεί στο λιοπύρι. Μόνο δύο
θαρραλέοι βούτηξαν στο νερό. Οι υπόλοιποι άκουγαν μαζοχιστικά αβάσταχτους
αγωνιστικούς χαιρετισμούς. Δίπλα μου, οι τουρίστες απορούσαν. Κατέρρευσε όντως
ο ανατολικός συνασπισμός; Όσοι καταστηματάρχες φοβήθηκαν την κάθοδο των
κομμουνιστών, τώρα έτριβαν τα χέρια τους από εισπρακτική ικανοποίηση και
παίνευαν αφειδώλευτα την Παπαρήγα. «Άμα υπάρχει γυναίκα στο σπίτι…».

Ένας «εκπαιδευτικός» πόλεμος

Οι περισσότεροι διαδηλωτές ήρθαν με φιλειρηνικές διαθέσεις. Δεν τους άφησαν να αγιάσουν

Όσο απομακρυνόταν το ενδεχόμενο να μυρίσω αίμα τόσο άνοιγε η όρεξή μου να
παρακολουθήσω τις εκδηλώσεις των ακτιβιστών. Είχαν αρχίσει κιόλας από την
Τρίτη, σε πλούτο και ποικιλία που ήταν αδύνατον να εξαντλήσεις. Αναμφίβολα, το
πιο λαμπερό τους αστέρι ήταν ο Τόνι Νέγκρι, ο Ιταλός καθηγητής που είχε κάποτε
λοιδορηθεί ως ο εγκέφαλος των Ερυθρών Ταξιαρχιών, ο Cattivo Maestro, ο Κακός
Δάσκαλος. Φυλακίστηκε στην πατρίδα του, αυτοεξορίστηκε στο Παρίσι κι εδώ και
κάμποσο καιρό ζούσε πάλι στη Ρώμη, υπό καθεστώς ημιελευθερίας – δεν του
επιτρέπεται να κυκλοφορεί μετά τις επτά το βράδυ – και με απαγορευμένη ρητά
την έξοδό του από τη χώρα.

Το Ελληνικό Κοινωνικό Φόρουμ ένιωθε ιδιαίτερα υπερήφανο που κατόρθωσε να
«σπάσει» την απαγόρευση και να φιλοξενήσει αυτό το ζωντανό φετίχ στην
Αντισύνοδο. Χαμηλότονος, αντιρητορικός, με τη νηφάλια πατίνα τού
πανεπιστημιακού παρά του δημεγέρτη, ο Νέγκρι ξεχώρισε από τους στομφώδεις
προλαλήσαντες. «Ύστερα από την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους», είπε, «οι
Ηνωμένες Πολιτείες καθιέρωσαν τον Προληπτικό Πόλεμο. Είναι ένας πόλεμος
“εκπαιδευτικός”, που φιλοδοξεί να διαμορφώσει έθνη, ένας πόλεμος
“αστυνομικός”, καθώς οι στρατοί έχουν πλέον αστυνομικές αρμοδιότητες, στο
πλαίσιο του παγκοσμιοποιημένου κράτους. Ο αγώνας εναντίον του πολέμου δεν
μπορεί παρά να είναι σύμφυτος με τον αγώνα εναντίον της παγκοσμιοποίησης.
Πόλεμος εναντίον του πολέμου».

Είκοσι τέσσερις ώρες αργότερα, το μήνυμα του Νέγκρι σκεπάστηκε από τις υλακές
του Μαύρου Μπλοκ. Δεκαπέντε λεπτά βανδαλισμών σε μια περίμετρο πεντακοσίων
μέτρων, αρκετά για να πυρποληθούν τριάντα καταστήματα – τσεκούρια και
βαριοπούλες έστειλαν στα αζήτητα τις ακριβοπληρωμένες λαμαρίνες –
κονιορτοποίησαν παράλληλα τις εντυπώσεις από ένα εξαήμερο φιλειρηνικών και
γόνιμων εκδηλώσεων. Στους δέκτες των τηλεθεατών έφθασαν μονάχα οι συμπλοκές
και τα πυροσβεστικά οχήματα. Ακόμη και τις δικές μας λεπτές μύτες, στο
υπερασφαλές «Ηλέκτρα Παλάς», ενόχλησε η οσμή των δακρυγόνων. Όχι, στην ιστορία
των Συνόδων, η Θεσσαλονίκη δεν θ’ αναγραφόταν πλάι στη Φλωρεντία. Πλησίασε στη
βρύση αλλά δεν ήπιε νερό.

Ξύλινη γλώσσα, αληθινοί άνθρωποι

Παρά την επίσημη ξύλινη γλώσσα – δυσβάσταχτη κληρονομιά από το κομμουνιστικό
μπακγκράουντ -, οι περισσότεροι από τους συνταξιδιώτες μου προς την Αντισύνοδο
δεν δείχνουν διόλου ξύλινοι. Επιφυλακτικοί, ναι, συγκρατημένοι απέναντι σ’ ένα
«ξένο σώμα» – αμοιβαία, εξάλλου, η αμηχανία -, μα κι ευδιάθετοι, με μιαν
αίσθηση του χιούμορ που δεν συναπαντάς συχνά σε παρόμοια θερμοκήπια.
Ακτιβιστές νέας εσοδείας – όπως ο Γιάννης Αλμπάνης και η Λουκία Κοτρωνάκη –
που δεν επιτρέπουν στις οργανωτικές σκοτούρες να τους αφυδατώσουν από τη χαρά
της ζωής, αλλά και παλιές καραβάνες – όπως ο «πωλητής λέξεων» Περικλής
Κοροβέσης – που μας υπενθυμίζουν, με την παρουσία τους και μόνον, πώς περίπου
θα έμοιαζαν οι σημερινοί εξηντάρηδες εάν δεν είχαν προ πολλού γονατίσει.
Μεσόκοποι δημόσιοι και ιδιωτικοί υπάλληλοι που αποφεύγουν επιμελώς τις
κάμερες, καλοκάγαθοι υπέρβαροι και μουρτζούφλη-δες λιπόσαρκοι,
κολλυβογράμματοι και μεταπτυχιακοί – μια αληθινή ακτιβιστική πανσπερμία.

Συχνά τούς έχουν μεμφθεί για «επαναστατικό τουρισμό» ανά την υφήλιο, δίχως να
προσμετρούν την ανιδιοτέλειά τους – θα βάλουν και από την τσέπη τους -, την
ταλαιπωρία τους – θα στήνουν τις σκηνές τους στην Πολίχνη ενόσω εγώ θα ξαπλώνω
σε καθαρά σεντόνια – και την πιθανότητα να κακοποιηθούν βάναυσα σε μια σύρραξη
κατά παραγγελία, που σύσσωμο το έθνος αδημονεί να παρακολουθήσει. Το
Πανελλήνιο διψάει για τζερτζελέ. Όχι όμως και η Θεσσαλονίκη.