APΘPO Kοινός χώρος ασύλου η Eυρώπη

Ρουντ Λούμπερς: «Δεν θα πρέπει να χάσουμε την ευκαιρία να βάλουμε τα θεμέλια για μια προσέγγιση ισορροπημένη και δίκαιη, που θα διασφαλίζει την προστασία των προσφύγων»

Το άσυλο έχει αναχθεί σε εξαιρετικά «καυτό» πολιτικό ζήτημα σε διάφορες χώρες
της Ευρώπης. Υπάρχουν δύο ξεκάθαροι λόγοι γι’ αυτό: Πρώτον, κάποιες πολύ
βάσιμες ανησυχίες για τον τρόπο με τον οποίο το σύστημα του ασύλου
διευθετείται, για τη ραγδαία ανάπτυξη των δικτύων λαθροδιακίνησης ανθρώπων και
γι’ αυτούς που εν γνώσει τους καταχρώνται του συστήματος παρουσιαζόμενοι ως
αιτούντες άσυλο. Όλοι αυτοί οι παράγοντες αλληλοεπηρεάζονται και
αλληλοσυμπληρώνονται.

Δεύτερον, υπάρχει μια άλλη ομάδα που λειτουργεί με αρνητικό τρόπο, η οποία
συμπεριλαμβάνει ορισμένους πολιτικούς, ομάδες πίεσης και συντάκτες εφημερίδων
και εν γνώσει της διαστρεβλώνει το θέμα του ασύλου. Τρομάζω με τις υπερβολές,
την κακή χρήση των στατιστικών δεδομένων και τη διάδοση του τρόμου που
αναπτύσσονται ραγδαία τα τελευταία χρόνια. Αυτό είναι ένα πολύ επικίνδυνο
μονοπάτι για την κοινωνία. Ως πρώην πρωθυπουργός, γνωρίζω πόσο δύσκολο είναι
να διαμορφώσει κανείς πολιτική με διορατικότητα όταν έχει να παλέψει με έναν
καταιγισμό πολιτικών παραμορφώσεων και υπερβολών.

H Υπάτη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (Y.A.), η οργάνωση του ΟΗΕ για
τους Πρόσφυγες της οποίας ηγούμαι, προτείνει μια προσέγγιση με τρία σκέλη
προκειμένου να βελτιωθεί το παγκόσμιο σύστημα του ασύλου. Το πρώτο σκέλος
αφορά τις περιοχές καταγωγής των προσφύγων. Το δεύτερο προσανατολίζεται στη
σταδιακή μεταμόρφωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε κοινό χώρο ασύλου. Και το τρίτο,
στην ενδυνάμωση των εθνικών συστημάτων ασύλου των κρατών.

H παραπάνω προσέγγιση δεν είναι ένας κατάλογος επιλογών, αλλά ένα οργανικό
σύνολο δράσης. Μονομερείς δράσεις ενός κράτους, ή ακόμα μιας μικρής ομάδας
κρατών, δεν θα φέρουν αποτέλεσμα αν δεν γίνουν αποδεκτές από άλλες χώρες του
κόσμου, ειδικά από τις αναπτυσσόμενες που φιλοξενούν υπέρογκους προσφυγικούς
πληθυσμούς, πολλές φορές επί δεκαετίες. Τέτοιες χώρες θα χρειαστεί να πεισθούν
ότι οι πλουσιότερες θα μοιραστούν τις οικονομικές, τις κοινωνικές και τις
πολιτικές συνέπειες που συνεπάγονται οι μεγάλες προσφυγικές μετακινήσεις. Αν
αισθανθούν ότι οι πλούσιες χώρες δεν ενδιαφέρονται, παρά μόνο για να τους
ρίξουν όλο το βάρος, δεν θα συνεργαστούν.

Τα χρηματικά κονδύλια που διατίθενται σήμερα για την υποστήριξη των προσφύγων
στις περιοχές καταγωγής τους είναι σε αξιολύπητο βαθμό ανεπαρκή. Γι’ αυτό δεν
πρέπει να απορούμε που οι πρόσφυγες – οι γνήσιοι πρόσφυγες – χάνουν τις
ελπίδες τους και κατευθύνονται προς την Ευρώπη. Οι χώρες που αρχικά τους
φιλοξενούν, με την ελάχιστη οικονομική υποστήριξη που δέχονται, δεν τους
ενθαρρύνουν βέβαια να παραμείνουν. Ούτε φαίνονται διατεθειμένες να τους
υποδεχθούν πίσω, μόνο και μόνο γιατί ούτε και η Ευρώπη τους θέλει.

Επί το έργον: Ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ Ρουντ Λούμπερς με πρόσφυγες στην Αφρική

Έτσι, στο πλαίσιο αυτού του περιφερειακού σκέλους, η Y.A. προτείνει μια πολύ
πιο συνεκτική και ευρεία προσπάθεια των δωρητριών χωρών να υποστηρίξουν τους
πρόσφυγες στις αρχικές χώρες όπου αναζητούν άσυλο, καθώς και να τους βοηθήσουν
να βρουν λύσεις μέσω του επαναπατρισμού, της μετεγκατάστασης σε τρίτες χώρες
και της τοπικής ενσωμάτωσης στις χώρες ασύλου. Όλα αυτά όμως χρειάζονται
αναπτυξιακή βοήθεια που θα αυξήσει τη δυνατότητα αυτοσυντήρησης των προσφύγων
και θα βοηθήσει τις χώρες οι οποίες τους φιλοξενούν, μειώνοντας με τον τρόπο
αυτό τις πιέσεις που τους οδηγούν σε περαιτέρω αναζήτηση ασύλου, αλλού.
Πραγματικά, κάθε ευρώ που θα ξοδεύεται για τους πρόσφυγες στις περιοχές
καταγωγής θα έχει διπλή αξία. Είναι ντροπή και ζημία για όλους το ότι η
επένδυση αυτή δεν γίνεται μέχρι σήμερα.

Το περιφερειακό σκέλος θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει ειδικές ρυθμίσεις,
διαμορφωμένες για συγκεκριμένες ομάδες προσφύγων. Πρόκειται για μια
πρωτοβουλία που έχω ονομάσει «Convention Plus», επειδή βασίζεται στη Σύμβαση
του 1951 για το Καθεστώς τον Προσφύγων και τη συμπληρώνει. Υπάρχουν
προηγούμενα αυτής της ιδέας, συμπεριλαμβανομένου του ειδικού προγράμματος που
είχε εφαρμοσθεί για τους Βιετναμέζους – ανθρώπους των πλοιαρίων (μια κρίση που
άρχισε σαν προσφυγική μετακίνηση και μετεξελίχθηκε σε οικονομικό πρόγραμμα).
Το πρόγραμμα όχι μόνο βοήθησε στην καταπολέμηση της ανεξέλεγκτης οικονομικής
μετανάστευσης, αλλά οδήγησε σε απτές λύσεις κυριολεκτικά όλους τους
Βιετναμέζους, είτε επρόκειτο για πρόσφυγες είτε για οικονομικούς μετανάστες.
Πιστεύω ότι υπάρχει ευρύ πεδίο για τη διαμόρφωση περισσότερων τέτοιων
ευρηματικών πρωτοβουλιών.

Υπό το πρίσμα του σκέλους που αφορά την E.E., η Y.A. προτείνει τη
διαφοροποίηση των ομάδων που προδήλως καταχρώνται του συστήματος, δηλαδή των
αιτούντων άσυλο που προέρχονται από χώρες που στην πραγματικότητα πολύ δύσκολα
θα δημιουργούσαν γνήσιους πρόσφυγες. Αυτοί οι αιτούντες άσυλο θα μπορούσαν να
αποστέλλονται, αυτόματα, σε ένα ή περισσότερα κέντρα υποδοχής εντός της
επικράτειας της E.E., όπου θα εξετάζονταν ταχύρρυθμα τα αιτήματά τους από
κοινές ομάδες της E.E. Αυτοί για τους οποίους αποφασίζεται ότι δεν έχουν
κανενός είδους αίτημα για άσυλο, θα επιστρέφονται απ’ ευθείας στην πατρίδα
τους. Ο μικρός αριθμός αυτών που αναγνωρίζονται ως πρόσφυγες θα μπορούσε να
διαμοιράζεται ανάμεσα στις χώρες της E.E. Θα πρέπει να τηρείται ένα αυστηρό
χρονικό όριο για την όλη διαδικασία. Συμφωνίες επανεισδοχής μεταξύ της E.E.
και των χωρών καταγωγής των απορριφθέντων αιτούντων άσυλο θα πρέπει να έχουν
συμφωνηθεί και υπογραφεί εκ των προτέρων, ώστε οι άνθρωποι να μην κρατούνται
επί μήνες ή χρόνια απλώς και μόνο επειδή δεν μπορούν να απελαθούν.

Πιστεύω ότι είναι κρίσιμο τέτοιου είδους πρωτοβουλίες να λαμβάνουν χώρα εντός
των συνόρων της E.E. Τα κέντρα, κατ’ αυτόν τον τρόπο, θα λειτουργούν και θα
δεσμεύονται από τις νομοθετικές ρυθμίσεις που διέπουν την E.E. Αυτό είναι
σημαντικό όχι μόνο προκειμένου να διασφαλίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα των
ανθρώπων υπό εξέταση, αλλά και για τα ίδια τα κράτη της E.E., γιατί θα μείωνε
αποτελεσματικά τους νομικούς σκοπέλους που θα προέκυπταν αν αυτά τα κέντρα
λειτουργούσαν εκτός της επικράτειάς της. H κατηγορία της μετατόπισης των βαρών
(προς τις φτωχές χώρες) δεν θα προέκυπτε.

Αν τα σκέλη της περιφερειακής και της ευρωπαϊκής πολιτικής εφαρμοσθούν
αποτελεσματικά, θα δούμε σύντομα τον θετικό αντίκτυπό τους σε κάθε μεμονωμένο
σύστημα ασύλου των χωρών της E.E. Σε κάθε περίπτωση, κάθε προσπάθεια θα πρέπει
να γίνεται παράλληλα με την προσπάθεια ενδυνάμωσης των εθνικών συστημάτων –
προκειμένου βελτιωθούν, να γίνουν πιο γρήγορα, πιο δίκαια και πιο
αποτελεσματικά.

Είμαι πολύ ευχαριστημένος που αυτές οι προτάσεις έχουν βρει ανταπόκριση στην
πρόσφατη ανακοίνωση την οποία εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατόπιν σχετικού
αιτήματος των κρατών-μελών της E.E. Δεν θα πρέπει να χάσουμε την ευκαιρία να
βάλουμε τα θεμέλια για μια προσέγγιση ισορροπημένη και δίκαιη, που θα
διασφαλίζει την προστασία των προσφύγων, θα προαγάγει λύσεις και θα
αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη του κοινού στα συστήματα του ασύλου. Αυτή είναι
και μία από τις πλέον επείγουσες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη σήμερα.