Δρόμοι

Σε μια εποχή…

… που μιλάμε για εξαγωγή της δημοκρατίας – όποτε δεν προσπαθούμε να την
επιβάλουμε με το στανιό – να διαβάζει κανείς κείμενα του Πιερ Κλαστρ δεν είναι
και πολύ επίκαιρο. Ο Γάλλος ανθρωπολόγος είναι από καιρό πεθαμένος – από το
1977, σε ηλικία μόλις 44 ετών. Όμως οι ιδέες του για τις εξουσίες, τις
ηγεσίες, το κράτος και τη βία άντεξαν στον χρόνο πολύ περισσότερο από τον
ίδιο. Το βιβλίο του «H κοινωνία εναντίον του κράτους» εκδίδεται ακόμη σε
πολλές γλώσσες (η τελευταία μετάφραση είναι η ιταλική, όπως διαβάζουμε στην
εφημερίδα «Στάμπα»).

Ο αναρχικός…

… κληρονόμος του Λεβί – Στρος, όπως τον είπαν, ασχολήθηκε με τις
«πρωτόγονες» κοινωνίες της Νότιας Αμερικής, αυτές που έχουμε μάθει να τις
κρίνουμε (όπως άλλωστε και τους ανθρώπους) όχι από αυτά που έχουν, αλλά από
εκείνα που τους λείπουν (και που εννοείται πως τα έχουμε εμείς). Όταν μιλάμε
γι’ αυτές, λέμε κοινωνίες χωρίς κράτος, κοινωνίες χωρίς αγορά, κοινωνίες χωρίς
ιστορία, με δυο λόγια, σαν πάντα κάτι να τους λείπει. Δύσκολα μπορούμε να
φανταστούμε πώς είναι δυνατόν να λειτουργήσει μια κοινωνία χωρίς κράτος, χωρίς
τη σχέση διαταγής – υπακοής. Όμως, στα ταξίδια του στη Νότια Αμερική, ο Κλαστρ
διαπίστωσε πως, μολονότι δεν έχουν κράτος, αυτές οι πρωτόγονες κοινωνίες έχουν
πολιτική. Επειδή ακριβώς δεν έχει το μονοπώλιο της νόμιμης βίας που διαθέτει
ένα κράτος, ο παραδοσιακός αρχηγός αυτών των κοινωνιών αναγκάζεται να κάνει
πολύ περισσότερη πολιτική από όση κάνουν οι δικοί μας πολιτικοί στα δυτικά
Κοινοβούλια. Είναι διαρκώς ένας μεσολαβητής, ένας ειρηνευτής, που πρέπει κάθε
τόσο να ανανεώνει την εμπιστοσύνη στο πρόσωπό του. Για να τον αναγνωρίζουν,
πρέπει να κάνει διαρκώς δώρα και όχι να τα μαζεύει για τον εαυτό του. Πρέπει
να δίνει, πολλά και παντού – το αντίθετο δηλαδή από ό,τι συμβαίνει στις
«πολιτισμένες» κοινωνίες. Ο Κλαστρ αναφέρει πολλά παραδείγματα αρχηγών που
έπεσαν σε δυσμένεια και καθαιρέθηκαν από τον λαό τους, όταν επιχείρησαν να
εκμεταλλευτούν την κοινωνία για το προσωπικό τους συμφέρον.

Οι εθνολόγοι…

… έχουν δείξει πως αυτό που λέμε πρωτόγονες οικονομίες δεν είναι φτωχές
οικονομίες, αλλά έχουν και πλούτο αγαθών και πολύ ελεύθερο χρόνο – κάτι που
λείπει από την κοινωνία μας. Δεν παράγουν ούτε κοινωνικές τάξεις ούτε κράτος
για να τις οργανώνει. H μικρή πρωτόγονη κοινωνία έχει στον απόλυτο έλεγχό της
όλα τα στοιχεία που την απαρτίζουν. Στο κράτος, αυτός ο έλεγχος βρίσκεται σε
λίγα χέρια. Έτσι γεννιέται ένα σώμα ξεχωριστό και «ξένο» προς την κοινωνία. H
πρωτόγονη κοινωνία μοιάζει να αντιστέκεται διαρκώς σε αυτόν τον πειρασμό.

H ιστορία…

… των λαών που έχουν ιστορία, λέει ο Κλαστρ, είναι η ιστορία των ταξικών
αγώνων τους. H ιστορία των λαών χωρίς ιστορία είναι η ιστορία των αγώνων τους
εναντίον του κράτους.