Διαστάσεις Kάφκα, ο τελειομανής

Ο Ράινερ Σταχ με ένα αντίτυπο του βιβλίου του

Ο Γερμανός συγγραφέας Ράινερ Σταχ ερωτεύτηκε τα κείμενα του Κάφκα σε ηλικία 25
ετών. Στα 25 χρόνια που ακολούθησαν διάβασε και έγραψε εκατομμύρια λέξεις για
τον συγγραφέα της «Δίκης». Και έβγαλε ένα συμπέρασμα: ότι ο Κάφκα ήταν τόσο
μεγάλος και τόσο δυνατός, ώστε προέβλεψε τις ψυχικές ασθένειες του σύγχρονου
ανθρώπου. «Έπασχε από νευρώσεις και από κατάθλιψη και θεραπευόταν γράφοντας»”,
λέει στην Ελ Παΐς. «Αυτό τον ηρεμούσε και τον έκανε ευτυχισμένο. Το βέβαιο
όμως είναι ότι υπάρχει μια τρομερή δυσαναλογία ανάμεσα στην προσπάθεια και στο
αποτέλεσμα: έζησε 40 χρόνια και 11 μήνες και κατάφερε να τελειώσει μόνο 350
σελίδες. Οι υπόλοιπες 3.400 σελίδες είναι ατελείς».

Ο Σταχ βρέθηκε αυτές τις μέρες στην Ισπανία για να παρουσιάσει τον πρώτο τόμο
μιας μνημειώδους βιογραφίας του Κάφκα με τίτλο «Τα χρόνια των αποφάσεων«. Και
ύστερα θα πάει στο Τελ Αβίβ για να συναντήσει την οικογένεια του Μαξ Μπροτ,
του ανθρώπου που διέσωσε ολόκληρο το έργο του αγαπημένου του φίλου παρά τη
ρητή επιθυμία του να το καταστρέψει. Ο Κάφκα ήταν ένας τελειομανής, διόρθωνε
σελίδες μέχρι τις τελευταίες του ώρες και έκαψε μόνος του πολλά χειρόγραφα που
ήξερε πως δεν θα τελείωνε ποτέ. Ήταν επίσης ένας άνθρωπος των αντιφάσεων:
μοναχικός, νευρωτικός, χορτοφάγος, ελάχιστα ενεργός σεξουαλικά και ταυτόχρονα
απίστευτα δυνατός. Το μόνο πρόσωπο στο οποίο εμπιστευόταν τις μύχιες σκέψεις
του ήταν η Φελίτσε Μπάουερ, γιατί πίστευε πως αν ζούσαν μαζί έπρεπε να
γνωρίζει τον χαρακτήρα του. Δεν την παντρεύτηκε όμως, ούτε έκαναν παιδιά, αφού
αυτό θα ήταν αντίθετο προς την ιδέα που είχε για την απλότητα. Στη σύντομη ζωή
του, διηγήθηκε εκατό φορές το ανέκδοτο του Φλωμπέρ: πάντοτε έλεγε «εγώ είμαι
λογοτεχνία», αλλά μια μέρα επισκέφθηκε μια γυναίκα που είχε πέντε παιδιά και
έβαλε τα κλάματα. Αυτό ήταν το πρόβλημά του.

H τέχνη του Κάφκα, λέει ο Γερμανός βιογράφος του, βρίσκεται στο ότι περιγράφει
φόβους του υποσυνείδητου, πράγματα ανεξέλεγκτα – ως προς αυτό, μοιάζει με τους
σουρεαλιστές. Ορισμένες φορές, όμως, έβλεπε τόσο τρομερά όνειρα που δεν
μπορούσε καν να τα διατυπώσει στο χαρτί, όπως ότι μια μηχανή τον έκοβε σε
φέτες σαν σαλάμι. H πραγματικότητα του πολέμου ξεπέρασε βέβαια όλες αυτές τις
φαντασιώσεις. Ζούσε και ο ίδιος αυτά που περιέγραφε στα βιβλία του, τον ρυθμό
και τη βία της βιομηχανικής κοινωνίας; Σε ένα βαθμό, ναι. Ας μην ξεχνάμε ότι
δούλευε στο Ινστιτούτο εργατικών ατυχημάτων της Βοημίας. H Μπάουερ πουλούσε
μηχανήματα υπαγόρευσης (ντικταφόν) κι εκείνος διαμαρτυρόταν λέγοντας ότι οι
γραμματείς δεν σταματούν ποτέ να δουλεύουν, ότι οι προϊστάμενοί τους μπορούν
να τους υπαγορεύουν ολόκληρο το 24ωρο, ακόμη και να τους δίνουν δουλειά για το σπίτι…