Δρόμοι

Ένας δεκαεξάχρονος…

… οδηγεί το οικογενειακό αυτοκίνητο με διπλάσια από την επιτρεπόμενη
ταχύτητα, όταν πέφτει πάνω στη σύζυγο και την κόρη του δημοσιογράφου Τζόελ
Ένγκελ. Γλιτώνουν ως εκ θαύματος. Την ίδια εκείνη μέρα, όταν ο δημοσιογράφος
πηγαίνει να βρει τη μητέρα του νεαρού, εκείνη του λέει συντετριμμένη: «Δεν
μπορώ να καταλάβω πώς συνέβη. Ξέρετε, ήταν πάντα από τους εξυπνότερους στην
τάξη του». «Τι δουλειά κάνετε;» τη ρώτησε ο δημοσιογράφος. Και όταν εκείνη του
απάντησε πως ήταν καθηγήτρια, τού φάνηκε σαν να εξηγούνταν όλα μονομιάς.

Οι άνθρωποι…

… που έχουν σχέση με τα γράμματα και τη διανόηση, συνήθως πιστεύουν πως
υπάρχει κάτι σαν αυτόματη σχέση ανάμεσα στην ευφυΐα και τη σοφία – σαν να
είναι δηλαδή ο υψηλός δείκτης ευφυΐας ένα κλειδάκι που, αφού σου ανοίγει την
πόρτα της ΜΕΝΣΑ, σου ανοίγει υποχρεωτικά και τις πύλες της σοφίας. Τα πράγματα
βέβαια δεν είναι ακριβώς έτσι, γράφει ο Τζόελ Ένγκελ στο «Γουίκλι Σάνταρντ»,
με αφορμή όσα έζησε εκείνη τη δυσάρεστη μέρα. Ζούμε σε μια εποχή που η ευφυΐα
αποτιμάται και εκτιμάται πέρα από κάθε λογική. Ο δείκτης ευφυΐας λατρεύεται
σαν τοτέμ από τους οπαδούς μιας νέας «θρησκείας», στον βωμό της οποίας – αν
θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς – θα ομολογήσουμε πως σε κάποια στιγμή της ζωής
μας «θυσιάσαμε» κι εμείς. Υπάρχουν γονείς που φτάνουν στο σημείο ακόμη και να
καταθέσουν αγωγές εναντίον «σχολείων για έξυπνα παιδιά» προκειμένου να κάνουν
δεκτούς τους δικούς τους φωστήρες. Με δυο λόγια, ο δείκτης ευφυΐας είναι το
Γκούτσι της εποχής. Αλλά με ένα παραπανίσιο πλεονέκτημα: μπορούμε να τον
επιδεικνύουμε έστω και αν δεν μπορούμε να τον φοράμε.

H ευφυΐα…

… όμως έχει και μια σκοτεινή πλευρά. Όπως είχε παρατηρήσει ο Τζορτζ Όργουελ,
υπάρχουν πραγματικά έξυπνοι και ταλαντούχοι άνθρωποι που πιστεύουν στα πιο
εξωφρενικά και βλακώδη πράγματα. Ο Τζορτζ Μπέρναρντ Σο, ας πούμε, ποτέ δεν
έκρυψε πόσο τον είχαν γοητεύσει ο Χίτλερ και ο Στάλιν. Σήμερα ζούμε, σε πείσμα
του καθηγητή του Στάνφορντ Πολ Έρλιτς, ο οποίος πίστευε πως μετά την
οικολογική καταστροφή των δεκαετιών του 1980 και του 1990, δεν θα είχαμε
απομείνει παρά μερικές εκατοντάδες ζωντανοί. Ο καθηγητής του Πρίνστον Πίτερ
Σίνγκερ εξακολουθεί να πιστεύει πως οι γονείς που έχουν παιδιά με «ειδικές
ανάγκες» πρέπει να τα σκοτώνουν.

Από τη βλακεία…

… ακόμη και οι καλύτεροι και οι εξυπνότεροι από εμάς φαίνεται πως δεν έχουμε
εξασφαλισμένη προστασία. Άραγε γιατί; Ίσως επειδή υπάρχει κάτι ακόμη καλύτερο
και σπανιότερο από την ευφυΐα: η κοινή λογική. H κοινή λογική υπήρχε βέβαια
πολύ πριν την προσέξει και γράψει γι’ αυτήν ο Βολταίρος. Σε αυτήν αποδίδουμε
συνήθως κάθε επιτυχία όσων πιστεύουμε πως είναι λιγότερο έξυπνοι από εμάς –
φτάνει να μην τους αναγνωρίσουμε πως είναι πιο έξυπνοι από εμάς. Άραγε πόσο
είναι αυτό βλακώδες;