TPITH AΠOΨH Tο βλέμμα και η λέξη

Όρθρος η ώρα η πρώτη. Πίσω της, η λαγαρή πρωία, με
δείκτες ρόδινους που γρήγορα (θα πω ανέλπιστα σχεδόν) γυρίζουν και
χρυσίζουν. Ένας φακός με απίστευτον φωτοφράκτη αρπάζει την πιο γοργή στιγμή
και την απλώνει στην επιφάνεια μιας πλάκας λείας, ευαισθησίας
εξαίσιας…

Ανδρέας Εμπειρίκος, από την Οκτάνα

H έκθεση του φωτογραφικού έργου του υπερρεαλιστή ποιητή Αντρέα Εμπειρίκου στο
Μεγάλο Αρσενάλι στα Χανιά, εγκαινιάστηκε το Σάββατο 17 Μαΐου, ημέρα που
συνέπεσε, με την επίσημη εγκατάσταση σ’ αυτό, του Κέντρου Αρχιτεκτονικής της
Μεσογείου μετά την ανάπλαση του ερειπωμένου παλαιού κτιρίου πριν από ένα χρόνο
ακριβώς.

Τα καλύτερα γενέθλια για το Μεγάλο Αρσενάλι, για το KAM και για την
αρχιτεκτονική, ήταν αυτή η ξεχωριστή βραδιά αφιερωμένη στη διάσταση του χώρου,
στην ποίηση του Αντρέα Εμπειρίκου.

Ομιλητές οι Γιώργης Γιατρομανωλάκης με τίτλο της ομιλίας του: «Τόπος τοπίου»,
Άρης Μαραγκόπουλος: «Όλες οι θρησκείες είναι μια» και Πέτρος Χαρτοκόλλης:
«Χώρος και ψυχανάλυση – η περίπτωση του Ανδρέα Εμπειρίκου».

Τα κείμενα θα δημοσιευτούν και θα συμπληρώσουν τη βιβλιογραφία για το έργο του
Ανδρέα Εμπειρίκου, όμως τη μαγεία εκείνης της βραδιάς την έζησαν όσοι είχανε
την τύχη να είναι παρόντες και να απολαύσουν την από διαφορετικές
συμπληρωματικές πλευρές προσέγγιση της ποιητικής ουσίας, μέσα σε ένα
οικοδόμημα ιδιαίτερα ποιητικό.

Ένα κτίριο που συγκρατεί ακόμα τις βαθιές του σχέσεις με το νερό, έτσι καθώς
συναιρέθηκαν οι παλιές επάλληλες κατασκευές με τις νέες, με υλικά, συναρμογές,
επεξεργασία και τεχνικές που παραπέμπουν στην αρχική χρήση του: την κατασκευή
καραβιών. H αίθουσα του ορόφου στις δόξες της, με το μεγάλο τρίλοβο παράθυρο
που «βλέπει» τη θάλασσα και τη θάλασσα με τους ιριδισμούς της να κοιτάει προς
το Αρσενάλι με τα άπειρα μάτια που της δίνει ο ήλιος καθώς βασιλεύει στο παλιό
λιμάνι των Χανίων και μετά πέφτει η νύχτα με τα δικά της μαγικά φώτα.

H θάλασσα κρυφομιλά και πλέχει

Καμιά φορά σηκώνεται και ουρλιάζει

Μα πάντοτε τα ύδατά της παραμένουν

Θάλασσα της θαλάσσης.

(από τα Πουλιά του Προύθου, τετράστιχο που χαρακτηρίζει ποίημα-τύπο ο Γιώργης
Γιατρομανωλάκης (Ανδρέας Εμπειρίκος – ο ποιητής του έρωτα και του νόστου, Εκδ.
Κέδρος, 1983)

Στο ισόγειο του κτιρίου όπου εκτίθενται οι φωτογραφίες του ποιητή από τη ζωή
και το έργο του, απολαύσαμε διαφορετικά την άμεση σχέση της ποίησης με το
νερό, καθώς το δάπεδο της θολωτής αίθουσας είναι στο ίδιο επίπεδο με τη
θάλασσα και οι εκτιθέμενες φωτογραφίες αναρτημένες στις δύο πλευρές με
συρματόσχοινα σε ελαφρά πετάσματα και σε απόσταση από τις λιθοδομές,
προεκτείνουν το βλέμμα του θεατή προς το νερό και το όνειρο.

Το μάτι του φακού και η κόρη του οφθαλμού του ποιητή-φωτογράφου, σχέσεις
βλέμματος και λέξης, σχέσεις νερού και ποίησης:

Από την ελάχιστη αύρα η λίμνη γεμίζει / μάτια κάθε κυματισμός
ανασηκώνεται για να δει καλλίτερα τον ονειροπόλο…

Το κατόρθωμα του ποιητή, γράφει ο G. Bachelard, στο απόγειο του ρεμβασμού του
σύμπαντος, είναι ότι εγκαθιστά ένα σύμπαν της λέξης.

Κάθε πράγμα που αγαπήθηκε γίνεται το αντικείμενο του εγκωμίου του.
Αγαπώντας τα πράγματα του κόσμου μαθαίνομε να εγκωμιάζομε τον κόσμο
εισερχόμεθα στο σύμπαν των λέξεων.

Ένα από τα «ακαριαία» ποιήματα της μιας στροφής, εισάγει τον επισκέπτης της
έκθεσης φωτογραφιών του Ανδρέα Εμπειρίκου στο Μεγάλο Αρσενάλι:

Πάρε την λέξι μου. Δώσε μου το χέρι σου

(Ο πλόκαμος της Αλταμίρας)

Ας ευχηθούμε λοιπόν στο Κέντρο Αρχιτεκτονικής Μεσογείου έπειτα από ένα χρόνο
δημιουργικής λειτουργίας μέσα στο Μεγάλο Αρσενάλι να εξακολουθήσει μ’ όλες τις
δυσκολίες που παρουσιάζονται, να διερευνά τον χώρο, τους τόπους και τα τοπία
με τα άγρυπνα μάτια της ποίησης.

H Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.