Tο κιλό… αδυνατίζει!

Κάθε μέρα που περνάει, κάθε ώρα, το κιλό χάνει βάρος! Ένα κιλό δεν
ισοδυναμεί πλέον με 1.000 γραμμάρια, αλλά με κάτι λιγότερο. H κατάσταση είναι
«σοβαρή» και επιστήμονες από διάφορες χώρες ψάχνουν με περίπλοκα πειράματα να
προσδιορίσουν μια μέθοδο που θα υποδεικνύει με μεγάλη ακρίβεια με πόσα
γραμμάρια ισοδυναμεί ένα κιλό.

Σε μια μυστική τοποθεσία έξω από το Παρίσι φυλάσσεται από το 1889 ένας μικρός
κύλινδρος φτιαγμένος από πλατίνα και ιρίδιο. Ο κύλινδρος αυτός αντιπροσωπεύει
την πιο γνωστή μονάδα μέτρησης, δηλαδή το κιλό. Όσο είναι το βάρος του
κυλίνδρου, τόσα γραμμάρια είναι και το βάρος του κιλού.

Τον έφτιαξε ένας Άγγλος χρυσοχόος, επειδή οι ειδικοί που προσπαθούσαν τότε να
βρουν έναν τρόπο υπολογισμού του κιλού, δεν κατέληγαν πουθενά. Πριν από τον
κύλινδρο, σκέφθηκαν να ταυτίσουν το κιλό με τη μάζα που είχε ένα λίτρο νερό.
Ύστερα διαπίστωσαν ότι ήταν πολύ δύσκολο να προσδιορίσουν επ’ ακριβώς τη μάζα
του λίτρου.

Από εκείνη την εποχή μέχρι σήμερα, στη μυστική τοποθεσία έξω από το Παρίσι
φθάνουν κάθε χρόνο τρεις άνθρωποι, συνοδευόμενοι από δεκάδες σωματοφύλακες.
Είναι αυτοί που έχουν τα κλειδιά του απόρθητου χρηματοκιβωτίου. Ο κύλινδρος
ανήκει στην Διεθνή Επιτροπή Βαρών και Μεγεθών, η οποία συνεστήθη με ειδική
συνθήκη μεταξύ κρατών, το 1875. Τις τελευταίες φορές που μετρήθηκε ο
κύλινδρος, αποδείχθηκε ότι έχανε βάρος. Ακόμη και μια απώλεια της τάξης των 50
μικρογραμμαρίων, όσο δηλαδή ζυγίζει ένας κόκκος αλατιού, είναι ικανή να φέρει
τα πάνω κάτω!

Αφού λοιπόν «δεν εξυπηρετούμαστε πλέον από το πρότυπο μιας μονάδας βάρους που
ζυγίζει όλο και λιγότερο», σύμφωνα με τον Πίτερ Μπέκερ από το Ομοσπονδιακό
Εργαστήριο Υπολογισμού Μεγεθών της Γερμανίας, είναι καιρός να κατασκευάσουμε
μια άλλη, που θα προσδιορίζει ακριβέστερα το βάρος του κιλού.

Ανάμεσα στους επιστήμονες άρχισε αγώνας δρόμου. Στη Γερμανία η ομάδα του
Μπέκερ συνεργάζεται με Αυστραλούς, Ιταλούς και Ιάπωνες ειδικούς, με σκοπό να
φτιάξουν μια τέλεια (όσον αφορά τη στρογγυλότητά της) σφαίρα από κρύσταλλο
σιλικόνης. Θεωρούν πως γνωρίζοντας ακριβώς τι άτομα θα περιέχει ο κρύσταλλος,
πόσο μακριά απέχει το ένα από το άλλο και τις διαστάσεις της σφαίρας, μπορούν
να υπολογίσουν με ακρίβεια τον αριθμό τους. Και αυτός ο αριθμός, κατά τη γνώμη
τους, θα αποτελεί το καινούργιο μοντέλο προσδιορισμού του κιλού. Όσο παράξενο
κι αν ακούγεται.

Για να γίνουν όλα αυτά άρχισε μια μεγάλη αναζήτηση στα βάθη τής άλλοτε
Σοβιετικής Ένωσης, όπου υπήρχαν εργοστάσια παραγωγής πυρηνικών όπλων. Ψάχνουν
να βρουν μηχανήματα σε παλιούς αντιδραστήρες, που λέγονται φυγοκεντρωτές, και
τα οποία χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή εμπλουτισμένου πλουτωνίου. Αυτό θα
τους βοηθήσει να δημιουργήσουν σιλικόνη υψηλής καθαρότητας.

Από τα πρώτα δείγματα, ο Άρνολντ Νικολάους που εργάζεται στο ίδιο Γερμανικό
Εργαστήριο, κατασκεύασε τον στρογγυλό κρύσταλλο. Τον μέτρησε σε 500.000
διαφορετικά σημεία και αποφάνθηκε ότι είναι το πιο στρογγυλό αντικείμενο που
κατασκευάστηκε ποτέ στη Γη.

Την ίδια όμως στιγμή, άλλοι επιστήμονες από τις ΗΠΑ, την Αγγλία, τη Γαλλία και
την Ελβετία προσπαθούν να τους ξεπεράσουν κάνοντας πολύπλοκα πειράματα με
υψηλή τάση, βαρυτικά πεδία και υπολογισμούς μαζών διάφορων σωματιδίων όπως το
ηλεκτρόνιο. Όπου και αν καταλήξουν όλοι τους, η Διεθνής Επιτροπή θα αποφασίσει
για το ποια μέθοδος υπολογισμού του κιλού θα αντικαταστήσει τον πλατινένιο
κύλινδρο του Άγγλου χρυσοχόου.

Από το μέτρο στο δευτερόλεπτο

Το κιλό είναι η μοναδική από τις 7 βασικές μονάδες μέτρησης, που ο
προσδιορισμός της δεν άλλαξε καθόλου από τον 19ο αιώνα. Στην πορεία του
χρόνου, οι επιστήμονες επαναπροσδιόρισαν μονάδες μέτρησης όπως το μέτρο (που
αρχικά είχε υπολογιστεί με βάση τους μεσημβρινούς της Γης) και το δευτερόλεπτο
(που νοείτο ως ένα πολλοστημόριο της ημέρας). Σήμερα το μέτρο ισούται με την
απόσταση που διανύει το φως σε 1/299.792.458 του δευτερολέπτου, ενώ το
δευτερόλεπτο υπολογίζεται με βάση τον χρόνο που χρειάζεται ένα άτομο του
στοιχείου καίσιο για να περιστραφεί 9.192.631.770 φορές.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου – Στέφανος Κρίκκης