Ψυχικές έρευνες

Προς τα μέσα της προπερασμένης δεκαετίας, με την ιδιότητα του κοινωνικού
λειτουργού, επισκέφθηκα την κοινότητα απεξάρτησης τοξικομανών στη Σίνδο, ένα
χωριουδάκι λίγο πιο έξω από τη Θεσσαλονίκη. Εκεί, με την ίδια ιδιότητα,
εργαζόταν ο Μπάμπης Πουλόπουλος, αγαπητός μου φίλος και πάλαι ποτέ συμφοιτητής
μου, που έμελλε να σταδιοδρομήσει αργότερα στον τομέα της απεξάρτησης. Ο
Μπάμπης με ξενάγησε στην κοινότητα και μ’ ενημέρωσε για το καθημερινό
πρόγραμμα των τροφίμων. Ομολογώ ότι μου φάνηκε ιδιαίτερα σκληρό – εντατική έως
εξουθενωτική εργασιοθεραπεία, απαγόρευση σύναψης ερωτικών σχέσεων – και δεν το
έκρυψα από τον Μπάμπη. Ο Μπάμπης με κοίταξε με το επιτιμητικό βλέμμα του
ειδήμονα προς τον αδαή. «Είσαι άσχετος», μου είπε. «Νομίζεις ότι τα πρεζόνια
είναι οι μέσοι κομφορμιστές, όπως είσαι εσύ κι εγώ. Εσύ ξυπνάς το πρωί, λες
“θα πάω στο Σύνταγμα” και πηγαίνεις. Το πρεζόνι λέει “θα πάω” και δεν φτάνει
ποτέ. Το πρόγραμμα δεν είναι φτιαγμένο για σένα, τον μέσο νερόβραστο. Είναι
φτιαγμένο για το πρεζόνι. Για να καταφέρει κάποτε “να πάει”. Όσο για τις
ερωτικές σχέσεις; Δεν το κάνουμε από σεμνοτυφία. Όσο διαρκεί η παρομονή τους
εδώ, τους θέλουμε “μόνους”. Αγνοείς τι δύναμη έχει το “ζευγάρωμα”; Όποιος
ζευγαρώνει, βρίσκει αποκούμπι. Αισθάνεται ότι μπορεί να στρέψει τα νώτα του
προς την κοινότητα. Για ποιο λόγο πλέον να παραμείνει; Βγαίνει έξω κι
επιστρέφει στην πρέζα. Φτου κι από την αρχή».

Είναι αλήθεια ότι όλοι εμείς, οι παραδοσιακοί κομφορμιστές, αδυνατούμε συνήθως
να εισχωρήσουμε στον ψυχισμό ενός ανθρώπου που δεν φτάνει ποτέ εκεί όπου
ισχυρίζεται ότι θέλει να πάει.

Άλλο τόσο εμείς, που βιαιοπραγούμε μονάχα στη φαντασία μας, αδυνατούμε να
μπούμε στο πετσί ενός ανθρώπου που φτιάχνει εκρηκτικά ή πατάει τη σκανδάλη.
Από εδώ ξεκινάει και το άνοιγμα της ψαλίδας. Ο κλειδωμένος ψυχισμός, ο
επτασφράγιστος, είναι και το πιο κατάλληλο προζύμι για τη μυθοπλασία, την
εξιδανίκευση ή τη δαιμονοποίηση. Ένα μεγάλο μέρος από την αρχική αντίσταση της
κοινής γνώμης, να συμφιλιωθεί με την ιδέα ότι τα μέλη της 17 Νοέμβρη ήταν
αυτοί οι «αφόρητα καθημερινοί τύποι», οφείλεται στην ανωτέρω διαστρέβλωση. Ο
δηκτικός Άγγλος ηθοποιός Άλεκ Γκίνες λέγεται ότι είχε πει κάποτε στον
συνάδελφό του Λόρενς Ολίβιε, με τον οποίο τον συνέδεε λυκοφιλία χρόνων:
«Φανταζόμουν ότι θα ερμήνευες τον “Ιάγο” ως εκδικητικό, ως μηχανορράφο… Ποτέ
δεν φανταζόμουν ότι μπορούσες να τον ερμηνεύσεις και ως… βαρετό».

Πράγματι. Τόνοι και τόνοι καλογραμμένης ή κακογραμμένης λογοτεχνίας, καθώς και
τόνοι και τόνοι καλογραμμένης ή κακογραμμένης ψυχολογίας, μας έχουν διαποτίσει
με την προκατάληψη ότι οι εγκληματίες σπανίως είναι βαρετοί. Η πικρή αλήθεια –
μπορεί να σας την πιστοποιήσει κάθε δικαστικός, κάθε δικηγόρος και κάθε…
Αραβαντινός με σχετική πείρα – είναι ακριβώς η ανάποδη.

Οι εγκληματίες – όπως και οι υπόλοιπες ειδικότητες – σπανίως είναι
ενδιαφέροντες. Δεν χρειάζεται απαραίτητα κάποια ανομολόγητη ψυχωσική
διαστροφή, επιπέδου Τομ Ρίπλεϊ, για να φροντίζει κανείς το μελισσοτροφείο του
το πρωί και να «ξαπλώνει» έναν εφοπλιστή το βράδυ. Ο Αμερικανοεβραίος
ερευνητής Ντάνιελ Γκολντχάγκεν είχε ταράξει προ ετών τα ύδατα με τους
«Πρόθυμους εκτελεστές στην υπηρεσία του Χίτλερ», όπου απεδείκνυε ότι τα
περισσότερα αιμοσταγή αποβράσματα ήταν και μικροαστοί μέχρι μυελού οστέων.
Καρτούλες στη γυναικούλα μας, αρκουδάκια για την κορούλα μας και τα τοιαύτα. Η
μαρτυρία του Ρούντολφ Ες, του διοικητή του Άουσβιτς, συνάδει πλήρως. Τις μέρες
που έστελνε χιλιάδες στους θαλάμους αερίων, αυτός ο τρυφερός ηλίθιος κρατούσε
σημειώσεις για τον καλλωπισμό του κήπου του. Μην υποτιμάτε τη βλακεία πίσω από
το έγκλημα. Θα την βρείτε μπροστά σας.

Ο Πέτρος Τατσόπουλος είναι συγγραφέας.