Διαστάσεις Στις σιιτικές σχολές του Ιράκ

«Αρχηγός μας είναι η χάουζα», διακηρύσσουν οι σιίτες των ιερών πόλεων του
Ιράκ. Και επειδή δεν καταλαβαίνουμε τι είναι η «χάουζα», το μυαλό μας πηγαίνει
κατευθείαν στο ισλαμικό κράτος και στον Χομεϊνί, και μας πιάνει σύγκρυο. Αλλά
τα πράγματα δεν είναι έτσι.

Στη Βασόρα: χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν για να υποδεχθούν τον αγιατολάχ Μουχάμαντ Μπακίρ αλ Χακίμ, που επέστρεψε από το Ιράν ύστερα από 23 χρόνια εξορίας

Όπως γράφει στη Λιμπερασιόν η Γαλλίδα ερευνήτρια Σαμπρίνα Μερβέν, η
hawza δεν είναι ένα κορανικό σχολείο (που προορίζεται αποκλειστικά για παιδιά)
και είναι κάτι παραπάνω από μια θρησκευτική σχολή. Ο όρος περιγράφει
ταυτόχρονα μια σχολή (ή το σύνολο των σχολών μιας πόλης), το εκπαιδευτικό
σύστημα που ακολουθείται σε αυτήν και τον κύκλο των φοιτητών και των καθηγητών
της. Η διδασκαλία χωρίζεται σε τρεις κύκλους. Οι δύο πρώτοι αποσκοπούν στην
απόκτηση γνώσεων σχετικά με τις παραδοσιακές θρησκευτικές επιστήμες. Αφού
εφοδιαστεί με τα απαραίτητα εργαλεία, που είναι η αραβική γλώσσα και η λογική,
ο φοιτητής περνά στον τρίτο κύκλο, που αφορά το ισλαμικό δίκαιο, τη μελέτη του
Κορανίου, τη θεολογία, τη συγκριτική μελέτη των θρησκειών και άλλους τομείς,
που εξαρτώνται από τον βαθμό εκσυγχρονισμού της σχολής. Εδώ μαθαίνει να
διαμορφώνει γνώμη και να την υπερασπίζεται με επιχειρήματα. Από τη hawza
βγαίνει ο marja’, ο σοφός, που οι φοιτητές συνωστίζονται για να ακούσουν τις
διαλέξεις του και οι καθηγητές για να πάρουν τις συμβουλές του.

Η πιο μεγάλη hawza ήταν ανέκαθεν εκείνη του Νατζάφ. Και όταν εκείνη παρήκμασε,
λόγω των διώξεων των σιιτών από τον Σαντάμ, πήρε τα ηνία η hawza της Κομ. Οι
σχολές αυτές δεν είναι μονολιθικές. Ακόμη και η hawza της Κομ, που είχε
υποστηρίξει αρχικά την ιρανική επανάσταση, έχει εκσυγχρονιστεί. Πολλοί marja’
έχουν πάρει τις αποστάσεις τους από τη θεωρία του Χομεϊνί και αρχίζουν να
υποστηρίζουν τον διαχωρισμό της πολιτικής από τη θρησκεία. Άλλοι, βέβαια,
έχουν διαφορετικές απόψεις. Παρά τις πολιτικο-θρησκευτικές διαμάχες, όμως, το
σύστημα λειτουργεί και είναι αποτελεσματικό: απόδειξη η πρόσφατη συνάθροιση
εκατοντάδων χιλιάδων πιστών στην Κερμπάλα, όπου υπήρξε μεγάλο πάθος, έγιναν
διάφορα ευτράπελα, αλλά δεν σημειώθηκε ούτε ένα επεισόδιο.

Οι σιίτες ελέγχουν έτσι την κατάσταση και ετοιμάζονται να ιδρύσουν πολιτικά
κόμματα που θα τους εκπροσωπήσουν στο αυριανό Ιράκ. Είναι λάθος να θεωρούμε
ότι η προχθεσινή θριαμβευτική επιστροφή του αγιατολάχ Μουχάμαντ Μπακίρ αλ
Χακίμ από το Ιράν συνδέεται κατ’ ανάγκη με την προετοιμασία μιας ισλαμικής
επανάστασης. Οι συνθήκες δεν είναι οι ίδιες με εκείνες που επικρατούσαν στα
τέλη της δεκαετίας του ’70 και οι σιίτες έχουν διδαχθεί από τα αδιέξοδα των
ομοϊδεατών τους στο Ιράν. Η αναγέννηση της hawza του Νατζάφ δεν είναι
απευκταία, αλλά επιβεβλημένη: από εδώ θα ξεπηδήσουν οι νέες αντιλήψεις του
πολιτικού σιιτισμού, τις οποίες έχει τόσο ανάγκη το Ισλάμ, προκειμένου να
εκσυγχρονιστεί και να σπάσει τα δεσμά του με την τρομοκρατία.