Η επιδημία της δυσπιστίας

Τελικά, φαίνεται πως αληθεύει η ιστορία του δύστυχου Λίου Ζανλούν. Τον
Νοέμβριο του 2002, ο Κινέζος δρ Ζανλούν εντοπίζει στο εργαστήριό του, στην
περιοχή Γκουανγκζού, τον φονικότατο ιό της SARS, που είχε χτυπήσει τους
χοίρους των Κινέζων χωρικών. Ο δρ Ζανλούν όμως – διαφορετικά από τον ήρωα του
Καμί, τον δρα Μπερνάρ Ριέ – υποτάσσει την επιστήμη του στην «ηθική» του
πολιτικού δεσποτισμού. Κρατάει μυστική την ανακάλυψη: στο Κόμμα δεν αρέσουν οι
κακές ειδήσεις, ειδικά παραμονές συνεδρίων. Έτσι μολύνεται ο ίδιος χωρίς να το
ξέρει, ταξιδεύει στο Χονγκ Κονγκ, μολύνει τους δικούς του και τελικά πεθαίνει
στις 4 Μαρτίου 2003.

Πάλι το Κόμμα κρατά μυστικό το γεγονός και επιβάλλει στον Τύπο απόλυτη σιωπή.
Κάθε εξουσία φοβάται τον πανικό που προκαλεί η είδηση της επιδημίας. Αλλά
ακόμα περισσότερα την φοβάται μια δεσποτική εξουσία ολοκληρωτικού τύπου όπως
αυτή που κυβερνά σήμερα την Κίνα. Εκτός των άλλων, διότι το ολοκληρωτικό
καθεστώς πρέπει να φανεί πάση θυσία άτρωτο, ακόμα και από τη φύση. Η εικόνα
του «νέου ανθρώπου» που «φιλοτεχνεί» – είτε στη ναζιστική είτε στη σταλινική
του εκδοχή – δεν είναι ένα ον φτιαγμένο από σάρκα και οστά αλλά από μπετόν και
ατσάλι. Το εύθραυστο, το τρωτό δεν έχει θέση στη βιτρίνα ενός αυταρχικού
καθεστώτος.

Βεβαίως, εάν το καθεστώς προειδοποιούσε έγκαιρα για την ύπαρξη του φονικού ιού
δεν σημαίνει ότι θα είχε εξαφανιστεί ο ιός επί τόπου. Αλλά όλη αυτή η ιστορία
αναδείχνει, εκτός των άλλων, έναν από τους πιο «ανώμαλους» συνδυασμούς του
παγκοσμιοποιημένου μας κόσμου: εκείνον της οικονομικής φιλελευθεροποίησης και
της πολιτικής τυραννίας που ενσαρκώνονται στην περίπτωση της Κίνας. Η
οικονομική φιλελευθεροποίηση (που σε μερικές περιοχές της Κίνας έχει πάρει τη
μορφή της ζούγκλας) «σέβεται» το «οικονομικό κεφάλαιο» ενώ η πολιτική τυραννία
διατηρεί την ίδια φονική αδιαφορία προς το «ανθρώπινο κεφάλαιο». Για την
πολιτική τυραννία ο άνθρωπος αποτελεί μια αφηρημένη έννοια, έναν αριθμό
λιγότερο ή περισσότερο. Το θέμα είναι ότι το μοντέλο της «οικονομικής
ελευθεριότητας» και του πολιτικού αυταρχισμού αρχίζει και ευδοκιμεί ως μοντέλο
παγκόσμιας εμβέλειας. Αυτόν τον κίνδυνο διαισθάνονται τα κινήματα «της άλλης
παγκοσμιοποίησης» όταν διαδηλώνουν με το σύνθημα «οι άνθρωποι πάνω από τα
κέρδη».

Ανάμεσα στις εικόνες που φθάνουν από τις πληγείσες χώρες από τον ιό της SARS
είναι και εκείνη των ανθρώπων που κυκλοφορούν με τη λευκή προστατευτική μάσκα.
Στις επιδημίες δοκιμάζεται σκληρά η ανθρώπινη συνύπαρξη. Όπως γράφει ο Καμί
στην «Πανούκλα», «κανείς δεν μπορεί να εμπιστεύεται πλέον τον πλησίον του. Ο
καθένας, χωρίς να το ξέρει, μπορεί να σου κολλήσει την πανούκλα». Η Ιταλίδα
δημοσιογράφος Μπάρμπαρα Σπινέλι έδωσε άλλες διαστάσεις σε αυτή την εικόνα.
Έγραφε πως η παγκοσμιοποίηση κινδυνεύει να εκτραπεί ακριβώς σε ένα «βασίλειο
της αμοιβαίας δυσπιστίας… όπου ο άλλος μετατρέπεται σε εν δυνάμει εχθρό».

Οι ΗΠΑ καταργούν το διεθνές δίκαιο, ολόκληρες ομάδες πληθυσμού μπαίνουν σε
«καραντίνα» ως ύποπτοι, οι πλούσιες χώρες μεταχειρίζονται τους πρόσφυγες ως
φορείς της πανούκλας, οι πολιτισμοί δυσπιστούν ο ένας προς τον άλλον και όλο
και περισσότερα ζούμε σε έναν κόσμο «όπου όλα και όλοι βιώνουν και βιώνονται
σαν ξένοι και αποξενωμένοι». Ίσως πράγματι κινδυνεύουμε να μπούμε στην
εποχή της παγκοσμιοποιημένης δυσπιστίας;

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος