Μελέτες θησαυρών

Κι άλλους θησαυρούς του αποκαλύπτει και μελετά το Μουσείο Μπενάκη με τον
ομώνυμο, δεύτερο, ετήσιο τόμο του. Καθώς μάλιστα τα τμήματα του Μουσείου και
τα Αρχεία του απλώνονται σε πολλά πεδία, οι μελέτες είναι πολυθεματικές και το
περιοδικό αποφεύγει τον σκόπελο της μονοτονίας. Ο υπεύθυνος σύνταξης του
πολύτιμου τόμου Δημήτρης Δαμάσκος έχει φροντίσει ιδιαίτερα και την εμφάνιση
του περιοδικού, δημιουργώντας έτσι ένα άρτιο έντυπο και στη μορφή και στο
περιεχόμενο.

Μία από τις 14 μελέτες είναι αυτή της καθηγήτριας της Σχολής Καλών Τεχνών του
ΑΠΘ Αλεξάνδρας Γουλάκη – Βουτυρά, για τα δείγματα μαρμαρογλυπτικής του
Αιγαίου, που βρίσκονται στο Μουσείο Μπενάκη. «Η παραγωγή των εργαστηρίων
μαρμαρογλυπτικής», σημειώνει η μελετήτρια, «ιδιαίτερα από τον 18ο αιώνα και
εξής σπάνια φιλοξενείται σε δημόσιες συλλογές ή μουσεία. Αν εξαιρέσουμε το
Λαογραφικό Μουσείο της Μυκόνου και το Αρχαιολογικό Μουσείο της Άνδρου, το
Μουσείο Μπενάκη είναι ο μόνος χώρος που διαθέτει μια μικρή αλλά αξιόλογη
συλλογή έργων παραδοσιακής μαρμαρογλυπτικής, δείγματα αρχιτεκτονικών γλυπτών
που έφεραν στο μουσείο το μεράκι, η μέριμνα αλλά και η τύχη κάποιων ιδιωτών.

Στη μελέτη αυτή παρουσιάζονται τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα νεοελληνικής
μαρμαρογλυπτικής που ανήκουν στη συλλογή του Μουσείου Μπενάκη, τρία μαρμάρινα
περιθυρώματα και μια πλαισίωση παραθύρου από την Ίο, μαρμάρινοι φεγγίτες και
μια κρήνη από την Τήνο, καθώς και ένα απότμημα από επιστύλιο τέμπλου, όλα
χαρακτηριστικά δείγματα παραγωγής εργαστηρίων μαρμαρογλυπτικής στο Αιγαίο…».

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι η μελέτη του Νίκου Παΐσιου για τον πίνακα του
Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα την «Αποκοιμισμένη Γυναίκα», που έχει κληροδοτήσει,
μεταξύ άλλων, ο ζωγράφος στο Μουσείο Μπενάκη. Ο Ν. Π. Παΐσιος αναλύει
πολύπλευρα αυτό το έξοχο έργο (1943) και στο ερώτημα ποια γυναίκα εικονίζεται
στον πίνακα απαντά με τα λόγια του ζωγράφου, από αδημοσίευτη συνέντευξη στον
φωτογράφο J.F. Bonhomme, τον Οκτώβριο του 1992:

«Ο πίνακας δείχνει την πρώτη μου γυναίκα που – εξαντλημένη τη στιγμή εκείνη –
έχει αποκοιμηθεί. Ήταν καιρός μεγάλης στέρησης, κατά τη διάρκεια της
γερμανικής Κατοχής όπου δεν είχαμε σχεδόν τίποτα να φάμε και δεν υπήρχε
ηλεκτρικό, γι’ αυτό και η απειλητική λάμπα πετρελαίου μοιάζει να πέφτει επάνω
στον λαιμό της σαν να τη σκοτώνει».

Πρωτότυπη και απολαυστική στην ανάγνωση η μελέτη της ιστορικού Τέχνης
Αφροδίτης Κουριά για τις φαντασιακές προσλήψεις και αναπαραστάσεις του αρχαίου
ελληνικού μνημείου που βλέπουμε σε χαρακτικά ευρωπαϊκών περιηγητικών εκδόσεων
(17ος – 19ος αι.).

«NATIONAL GEOGRAPHIC»

Πού να το φανταζόταν ο κύριος Έβερεστ…

Ο κύριος Τζορτζ Έβερεστ, από την Ουαλία, ήταν ένας από τους υψηλόβαθμους
υπαλλήλους της τοπογραφικής υπηρεσίας στην Ινδία, από το 1830 έως το 1843. Ο
διάδοχός του είχε την έμπνευση να προτείνει να ονομασθεί (το 1865) με το όνομα
του προκατόχου του η υψηλότερη κορυφή των Ιμαλαΐων, η υψηλότερη κορυφή του
κόσμου. Πού να φανταζόταν ο κύριος Έβερεστ ότι το επίθετό του θα γινόταν
συνώνυμο του θάρρους, της αντοχής, της τύχης αλλά και της ατυχίας για χιλιάδες
ορειβάτες απ’ όλη τη γη. Πού να φανταζόταν ότι εδώ και ακριβώς 50 χρόνια ο
Χίλαρι και κατόπιν άλλοι 1.200 θα κατακτούσαν την πολυπόθητη κορυφή (8.850
μέτρα) με το επίθετό του, ενώ 175 θα έχαναν τη ζωή τους σ’ αυτή την προσπάθεια
και πολλοί θα τραυματίζονταν σοβαρά…

Το περιοδικό μάς προσφέρει ένα συναρπαστικό ανάγνωσμα με πάρα πολλά στοιχεία,
αφηγήσεις που κόβουν την ανάσα, ιστορικές αναδρομές, συγκλονιστικές
φωτογραφίες από τις επιτυχημένες και αποτυχημένες απόπειρες κατάκτησης της
Στέγης του Κόσμου και έναν λεπτομερή χάρτη.

Πάντως, για όσους… κάνουν σχέδια να αναδημοσιεύσω λίγα στοιχεία για τη «Ζώνη
θανάτου» από ένα επιστημονικό κείμενο του αφιερώματος, με τίτλο «Προσαρμογή ή
θάνατος»:

Στην κορυφή του Έβερεστ η ατμοσφαιρική πίεση είναι το 30% σε σχέση με αυτήν
στην επιφάνεια της θάλασσας, συνεπώς και οι ορειβάτες εισπνέουν μόνο το 30%
των μορίων οξυγόνου. Γι’ αυτό μετά τα 8.000 μέτρα το σώμα αρχίζει να
καταρρέει.

Η καρδιά χτυπά έντονα ακόμη και όταν είναι σε κατάσταση ηρεμίας.

Οι ορειβάτες έχουν παραισθήσεις: Βλέπουν ανύπαρκτους συντρόφους ή ακούν
μουσική.

Μέσος καρδιακός ρυθμός: 123 σε ηρεμία, 140 σε άσκηση.

Καλό δρόμο…

«ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ»

Η γνώση ως περιπέτεια

Υπάρχουν δύο είδη περιοδικών με ύλη από τον χώρο της εκπαίδευσης. Αυτά που
κατά κύριο λόγο προβάλλουν εκπαιδευτικά θέματα και – λογικότατα – τα συνδέουν
με την τρέχουσα πολιτική και εκείνα που ασχολούνται κυρίως με την τρέχουσα
πολιτική (ελληνική και διεθνή…) αφιερώνοντας και κάποιες σελίδες σε
εκπαιδευτικά θέματα. Η Σύγχρονη Εκπαίδευση ανήκει στα πρώτα. Θα ήθελα να
επισημάνω στους εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων, που δεν ικανοποιούνται ούτε
με τις κυβερνητικές στρογγυλοποιήσεις ούτε με τα εύκολα αντικυβερνητικά
συνθήματα, να διαβάσουν το βαθύτατα πολιτικό άρθρο του Βασίλη Καραποστόλη «Το
ζήτημα των προτύπων στην εκπαίδευση».

Δείγμα: «… Η ικανότητα του δασκάλου να ελκύει συνεχώς λιγοστεύει. Κι αυτό
επειδή λείπει το ενοποιητικό νήμα από το οποίο θα μπορούσε να πιαστεί ο λόγος
του για να διαπεράσει τα γεγονότα, τις χρονολογίες, τους αριθμούς. Μ’ άλλα
λόγια, μπροστά στο νεανικό κοινό δεν εμφανίζεται η εξιστόρηση της γνώσης ως
ανθρώπινης περιπέτειας, αλλά μερικά στοιχεία και σύμβολα τα οποία απομένει να
βρουν την αντιστοιχία τους με την εμπειρία αργότερα.

Δύσκολα όμως αγκιστρώνεται η σκέψη του νέου σε γενικότητες που του
παρουσιάζονται σαν αλήθειες. Δύσκολο να συγκεντρωθεί σε μια εξίσωση (όχι μόνο
στα μαθηματικά, αλλά παντού) από την οποία απουσιάζουν τα κίνητρα, τα
διλήμματα, οι συγκρούσεις».

«ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ»

Καχτίτσης

Στον πρόωρα χαμένο συγγραφέα Νίκο Καχτίτση (1926-1970) είναι αφιερωμένο το
τελευταίο τεύχος του περιοδικού. Στο πρώτο μέρος του αφιερώματος, που
επιμελείται ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, δημοσιεύονται ανέκδοτα κείμενα του
Καχτίτση και στο δεύτερο μελέτες για το έργο του. Να σημειώσω ιδιαίτερα τα
τρία γράμματα του Καχτίτση στον Ε.Χ. Γονατά, με τον οποίο δεν συναντήθηκαν
ποτέ, παρά τη δεκαετή γραπτή επικοινωνία τους (πρόλογος – επιμέλεια Χρήστος
Αστερίου).

Ο Γιώργης Παυλόπουλος, από το προσωπικό αρχείο του οποίου προέρχονται τα
ποικίλα ανέκδοτα του Καχτίτση, πρέπει να είναι ιδιαίτερα ικανοποιημένος από το
συνολικό αποτέλεσμα της έκδοσης. Η Νέα Εστία προσφέρει και ένα τεύχος του
ιδιόγραφου περιοδικού του Καχτίτση «Η πολιορκημένη Γάνδη».

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

* ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ: Κουμπάρη 1, Αθήνα, 106 74, τηλ. 210-3671.011

* NATIONAL GEOGRAPHIC: Χρ. Λαδά 3, Αθήνα, 102 37, τηλ. 210-3333.456

* ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: Τ.Θ. 25085, Αθήνα, 100 26, τηλ. 210-8823.762

* ΝΕΑ ΕΣΤΙΑ: Ευριπίδου 84, Αθήνα, 105 53, τηλ. 210-3213.030