Η κουλτούρα του «δογματικού κι ευέξαπτου» Μπους

«Ξέρω ότι πολλοί, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, απογοητεύθη-καν που κερδίσαμε τον πόλεμο στο Ιράκ. Όμως, εμείς θα τηρήσουμε τις υποσχέσεις μας εκεί. Σε πέντε χρόνια από σήμερα δεν θα διαφωνείτε καθόλου μ΄αυτό που κάναμε στο Ιράκ», λέει στα «ΝΕΑ» ο Ντέιβιντ Φραμ, πατέρας της φράσης ο «άξονας του κακού»

Ο Ντέιβιντ Φραμ έχει βαρεθεί να τον συστήνουν ως τον πατέρα της φράσης «άξονας
του κακού», με την οποία ο πρόεδρος Μπους αναφέρθηκε σε τρεις χώρες –
φαινομενικά ασύνδετες – το Ιράκ, το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα και δημιούργησε
έναν νέο εχθρό για την Αμερική.

Η ειρωνεία είναι πως όταν του έκαναν πρόταση να γίνει ένας από τους
λογογράφους του Τζορτζ Μπους, σκεπτόταν να την απορρίψει, αφού δεν συμπαθούσε
ιδιαίτερα τον Αμερικανό πρόεδρο και είχε γράψει πολλά άρθρα εναντίον του.
Ωστόσο, κατέληξε να γίνει ένας από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές του. «Ήμουν
προκατειλημμένος. Εγώ είμαι ένας Εβραίος κι εκείνος ένας αναγεννημένος
χριστιανός. Όμως μπήκα εκεί μέσα με επιφυλάξεις και βγήκα έχοντας κερδίσει
μεγάλο σεβασμό για τον Μπους», λέει στα «ΝΕΑ» ο Ντέιβιντ Φραμ.

Τόσο σεβασμό αισθάνθηκε για τον πρόεδρο Μπους, ώστε αμέσως μετά την έξοδό του
από τον Λευκό Οίκο – λέγεται ότι έχασε την δουλειά του επειδή η σύζυγός του
διαμήνυσε σε γνωστούς και φίλους μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ότι εκείνος
ήταν ο εμπνευστής της διάσημης φράσης – αποφάσισε να σπάσει τον όρκο σιωπής
του Λευκού Οίκου και να γράψει το «Ο σωστός άνθρωπος. Η προεδρία – έκπληξη του
Τζ. Μπους» (Εκδόσεις Random House) για την εμπειρία του ως λογογράφος, αλλά
και για το προφίλ του προέδρου Μπους.

Αλήθεια, φανταζόταν ότι τρεις λέξεις θα σημάδευαν μια ολόκληρη εποχή; «Οι
λέξεις είναι σημαντικές όταν συνοδεύονται από πράξεις. Οι συγκεκριμένες λέξεις
είχαν τόση δύναμη, επειδή οι αντιδράσεις σ’ αυτές ήταν πολύ έντονες. Η έννοιά
τους είναι ότι ο πόλεμος ενάντια στην τρομοκρατία δεν θα σταματήσει μόλις
βρεθούν μερικοί τρομοκράτες, αλλά μόλις καταστραφεί το τρομοκρατικό σύστημα. Η
τρομοκρατία είναι μεγάλο πρόβλημα και η λύση της θα πρέπει επίσης να είναι
μεγάλη. Επιπλέον, η σύνδεση της τρομοκρατίας με τα όπλα μαζικής καταστροφής
δημιουργεί νέες τρομακτικές δυνατότητες, για παράδειγμα στα χέρια ενός
καθεστώτος, όπως αυτό της Βόρειας Κορέας», λέει ο 42χρονος Καναδός.

Ο «άξονας του κακού» πρωτοεπινοήθηκε όταν ο επικεφαλής λογογράφος τού Μπους, ο
Μάικλ Γκέρσον, ζήτησε από τον Φραμ λίγες εβδομάδες πριν από το διάγγελμα του
προέδρου προς το έθνος, να συμπυκνώσει σε μια πρόταση τον λόγο για τον οποίο
οι ΗΠΑ έπρεπε να πλήξουν το Ιράκ. Ο Φραμ άρχισε να μελετά τις ομιλίες του
Φραγκλίνου Ρούσβελτ και συγκεκριμένα το διάγγελμά του μετά το Περλ Χάρμπορ.
Αντικατέστησε την Ιαπωνία με την… Αλ Κάιντα και τον Χίτλερ με… τον Σαντάμ
Χουσεΐν. Έτσι προέκυψε η φράση «ο άξονας του μίσους», για να περιγράψει το
μίσος εναντίον της Αμερικής και ο Γκέρσον τη μετέτρεψε σε «άξονα του κακού»
για να ακούγεται πιο «θεολογική».

«Όταν γράφεις για τον πρόεδρο», εξηγεί ο Φραμ, ένας «από τους κορυφαίους
πολιτικούς σχολιαστές της γενιάς του» κατά τη «Wall Street Journal», «απλώς
κάνεις προτάσεις γι’ αυτά που θα επιθυμούσε να πει. Στον Λευκό Οίκο τού Μπους,
ήταν σαφές ότι θεωρούσαν τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας πόλεμο σε ολόκληρο
το τρομοκρατικό σύστημα. Τα λόγια μου εξέφρασαν τις αντιλήψεις του». Πιστεύει,
επίσης, ότι ο «άξονας του κακού» έχει ήδη κάνει προόδους…«Όλες οι
κυβερνήσεις πρέπει να κάνουν τις επιλογές τους: στο παρελθόν ήταν δυνατόν μια
κυβέρνηση να το παίζει φιλική προς τη Δύση και να υποστηρίζει παράλληλα την
τρομοκρατία. Ο Μπους αναγκάζει κράτη σαν τη Συρία να διαλέξουν ανάμεσα στα
δύο. Κι εδώ του βγάζω το καπέλο».

Μήπως, όμως, αυτή είναι μια καλή ευκαιρία για να επαναχαραχθεί ο χάρτης στη
Μέση Ανατολή ευνοϊκά για τις ΗΠΑ; «Ξέρω ότι υπάρχει μεγάλη κριτική. Αλλά και
στην Ελλάδα είχατε θύματα της τρομοκρατίας και ξέρετε τι σημαίνει. Η Αμερική
δεν ξεκίνησε αυθαίρετα να κάνει αλλαγές στη Μέση Ανατολή. Κάτι τέτοιο θα ήταν
μεγάλο πολιτικό σχέδιο και κανένας δεν θα σκεπτόταν να το αναλάβει, ούτε κι
εμείς χωρίς την 11η Σεπτεμβρίου. Οι ΗΠΑ δέχθηκαν επίθεση. Κι όταν δέχεσαι
επίθεση, έχεις το δικαίωμα να υπερασπίσεις τον εαυτό σου…».

«Ξέρω ότι πολλοί, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, απογοητεύτηκαν που κερδίσαμε τον
πόλεμο», τονίζει. Και συνεχίζει: «Υπήρξε αντίσταση, αλλά αυτή προήλθε από τα
μέλη του Κόμματος Μπάαθ που δεν ήθελαν να χάσουν τα προνόμιά τους. Όμως,
πολλοί Ιρακινοί υποστήριξαν τους Αμερικανούς. Θα κερδίσουμε την εμπιστοσύνη
τους, επειδή θα τηρήσουμε τις υποσχέσεις μας. Είπαμε ότι θα φύγουμε από το
Ιράκ και θα φύγουμε, χωρίς να αφήσουμε καμιά αμερικανική βάση εκεί. Αυτό θα
χτίσει εμπιστοσύνη».

«Είναι συχνά αδιάφορος, εξ ου και πλημμελώς πληροφορημένος»

«Είναι ανυπόμονος και ευέξαπτος, μερικές φορές απότομος, συχνά επιπόλαιος, ακόμα και δογματικός, συχνά αδιάφορος, εξ ού και πλημμελώς πληροφορημένος, πιο συμβατικός στη σκέψη του απ΄ό,τι ίσως θα έπρεπε…», γράφει στο βιβλίο του για τον πρόεδρο Μπους ο Ντέιβιντ Φραμ

Ο Τζορτζ Μπους, υποστηρίζει ο Φραμ στο «Ο σωστός άνθρωπος», «έχει πολλά
ελαττώματα. Είναι ανυπόμονος και ευέξαπτος, μερικές φορές απότομος, συχνά
επιπόλαιος, ακόμα και δογματικός, συχνά αδιάφορος, εξ ου και πλημμελώς
πληροφορημένος, πιο συμβατικός στη σκέψη του απ’ ό,τι ίσως θα έπρεπε. Οι
αρετές του, όμως, υπερισχύουν των μειονεκτημάτων του: είναι αξιοπρεπής,
έντιμος, ευθύς και επίμονος…».

«Η μεγαλύτερη δύναμη του προέδρου Μπους», υποστηρίζει ο Φραμ, «είναι η
ακεραιότητα του χαρακτήρα του. Και η μεγαλύτερη αδυναμία του ότι δεν δίνει
μεγάλη σημασία στις λεπτομέρειες της διακυβέρνησης και δεν έχει υπομονή να
επιμείνει σ’ αυτές».

Πάντως, στην Ευρώπη υπάρχει η αντίληψη ότι ο πρόεδρος Μπους δεν είναι
ιδιαίτερα ευφυής. Επιπλέον, δεν είναι καθόλου διανοούμενος. Είναι κακό ή καλό
αυτό για έναν πρόεδρο των ΗΠΑ; «Το σημαντικότερο είναι η δύναμη του χαρακτήρα
του. Η δουλειά αυτή είναι τόσο ισχυρή και προσφέρει τόσους πειρασμούς, που η
δύναμη να συνεχίσεις να κάνεις το σωστό πράγμα είναι μεγάλη αρετή.

Η αλήθεια είναι πως η ευφυΐα του Μπους υποτιμάται στην Ευρώπη. Κι αυτό επειδή
μιλάμε για διαφορετικά πολιτικά συστήματα.

Στις ευρωπαϊκές κοινοβουλευτικές δημοκρατίες παίζει σημαντικό ρόλο να μπορείς
να μιλήσεις μπροστά σε πολλούς ανθρώπους και να γοητεύσεις το Κοινοβούλιο. Το
δικό μας σύστημα δεν είναι έτσι. Το Κογκρέσο δεν είναι Κοινοβούλιο. Πολλοί
λίγοι από τους σημαντικούς άνδρες του Κογκρέσου είναι καλοί ομιλητές. Το
σύστημά μας χρειάζεται ικανότητα διαπραγματεύσεων με μικρές ομάδες και όχι την
ικανότητα να μιλήσεις μπροστά σε 300 ανθρώπους. Ο Μπους είναι καλός στο να
συμβιβάζει τα πράγματα.

Είναι ένας αποτελεσματικός ηγέτης για το δικό μας σύστημα. Αν είχε μεγαλώσει
και ανατραφεί σε ένα κοινοβουλευτικό σύστημα, θα είχε αναπτύξει άλλες
ικανότητες», λέει.

Ο Φραμ πιστεύει ότι ο Μπους θα επανεκλεγεί. «Όλες οι δημοσκοπήσεις του δίνουν
πάνω από 60% για περισσότερο χρόνο απ’ οποιονδήποτε άλλο πρόεδρο από την εποχή
του Κέννεντυ. Έχει βαθιά και σταθερή δημοτικότητα και αξιοπιστία».

Αν του ζητούσαν να τον παρομοιάσει με κάποιον άλλο πρόεδρο; Η απάντηση έρχεται
αβίαστα: Με τον Ντουάιτ Αϊζενχάουερ. «Και ο Αϊζενχάουερ προσπάθησε να
κυβερνήσει πάνω από τα κόμματα, κι εκείνος βρέθηκε σε περίοδο μεγάλης διεθνούς
ανησυχίας, ενώ καθησύχασε τη χώρα και τον κόσμο ότι είναι ασφαλείς».

«Κι εσείς έχετε το κλισέ του Ζορμπά…»

Ο πρόεδρος Μπους είναι ιδιαίτερα ευέξαπτος -το παραδέχεται και ο Ντέιβιντ
Φραμ. Μήπως φταίει αυτό για τον υποτιμητικό χαρακτηρισμό ο «τσαμπουκάς» του
«γελαδάρη από το Τέξας»; «Όλος ο κόσμος ασχολείται με κλισέ.

Και συνήθως υπάρχει κάποια αλήθεια σ’ αυτά. Και για την Ελλάδα υπάρχει το
κλισέ του Ζορμπά, αλλά η σύγχρονη Ελλάδα δεν είναι μόνον ο Ζορμπάς. Το ίδιο
ισχύει και για τις ΗΠΑ…».

Ο «καλός» και ο «κακός»

Στο βιβλίο «Bush at war» ο Μπομπ Γούντγουορντ γράφει ότι όταν ο Πολ
Γούλφοβιτς πρότεινε να επιτεθούν οι ΗΠΑ στο Ιράκ, η αρχική αντίδραση του Ντικ
Τσέινι ήταν «αν κυνηγήσουμε τον Σαντάμ Χουσεΐν, χάνουμε τη δικαιωματική θέση
ως οι καλοί της ιστορίας». Ο Φραμ γράφει ότι ο Μπους έδειξε στο περσινό του
ετήσιο διάγγελμα για την κατάσταση του έθνους ότι «ήταν πολύ λιγότερο πρόθυμος
να εκληφθεί ως καλός απ’ όσο ήταν να αντιμετωπίσει τους κακούς».

Πόσο θα πρέπει να ανησυχεί η αμερικανική κυβέρνηση που η Αμερική χάνει την
εικόνα του «καλού»; «Στο δικό μας σύστημα ο πρόεδρος ξέρει ότι δεν χρειάζεται
να είναι δημοφιλής συνέχεια. Ενδιαφέρεται κυρίως για το διάγγελμά του, ώστε να
πείσει τους ψηφοφόρους για να είναι δημοφιλής και ύστερα από τρία χρόνια. Ο
Μπους ήξερε ότι υπήρχε μεγάλη αντίδραση στην Ευρώπη και ότι κανένας δεν ήταν
ευχαριστημένος με τον πόλεμο εναντίον του Ιράκ. Όμως πίστευε ότι πρέπει να
σκεφθούμε πώς θα αισθάνονται οι Ευρωπαίοι κι έναν χρόνο μετά, όταν θα δουν ότι
θα είναι ασφαλέστεροι. Η Ευρώπη, άλλωστε, είναι πιο κοντά στο Ιράκ και μπορεί
να αλλάξει γνώμη», απαντά.

Χρησιμοποιεί ως παράδειγμα τις ευρωπαϊκές αντιδράσεις στην εγκατάσταση των
πυραύλων Pershing στην Ευρώπη το 1982: «Οι διαδηλώσεις που έγιναν τότε στην
Ευρώπη, ήταν πολύ μεγαλύτερες και πολύ πιο ισχυρές. Η αντιπαράθεση φαίνεται
σήμερα αρχαία, αλλά τότε παρ’ ολίγον να καταστρέψει τις ευρωατλαντικές
σχέσεις. Τελικά οι πύραυλοι εγκαταστάθηκαν και η Ευρώπη αισθάνθηκε
ασφαλέστερη. Σε πέντε χρόνια από σήμερα δεν θα διαφωνείτε καθόλου μ’ αυτό που
κάναμε στο Ιράκ…».

INFO

«The Right Man: The surprise Presidency of George W. Bush», David Frum,
Εκδόσεις Random House, Σελ. 384. Τιμή: 25,95 ευρώ.