Ανασφάλεια, παρά το ρεκόρ εισφορών

Την ώρα που οι Έλληνες εργαζόμενοι δουλεύουν, σύμφωνα με τα στοιχεία της
Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας, περισσότερο από τους άλλους Ευρωπαίους
εργαζομένους, καταβάλλουν τις υψηλότερες ασφαλιστικές εισφορές στην Ευρώπη και
έχουν τους χαμηλότερους μισθούς και συντάξεις, αντιμετωπίζουν και πάλι την
προοπτική μιας μεταρρύθμισης – προς το χειρότερο – του ασφαλιστικού
συστήματος.

Το ζήτημα έθεσε ανοιχτά και χωρίς περιστροφές ο διοικητής της Τραπέζης της
Ελλάδος κ. Νίκος Γκαργκάνας, τη Μεγάλη Τρίτη, λέγοντας ότι οι Έλληνες πρέπει
να δουλεύουν περισσότερο, συνιστώντας, μάλιστα, νέες αλλαγές στο Ασφαλιστικό.
Είχαν προηγηθεί όλοι οι διεθνείς οργανισμοί, η Ευρωπαϊκή Ένωση, το Διεθνές
Νομισματικό Ταμείο και ο ΟΟΣΑ που υποστήριζαν, από την πρώτη στιγμή που
ψηφίσθηκε ο νέος ασφαλιστικός νόμος 3029/2002, ότι η μεταρρύθμιση αυτή δεν
ήταν αρκετή.

Χρειάζονται, έλεγαν, και άλλα βήματα για να είναι σίγουρο πως ο κρατικός
προϋπολογισμός δεν θα κινδυνεύσει να τιναχθεί κάποια στιγμή στον αέρα εξαιτίας
των αναγκών του ασφαλιστικού συστήματος.

Η κυβέρνηση, μέχρι στιγμής, διαψεύδει κατηγορηματικά ότι έχει οποιαδήποτε
πρόθεση να ανακινήσει θέμα Ασφαλιστικού. Διευκρινίζει, βέβαια, ότι αυτό αφορά
τους συνταξιούχους του ΙΚΑ, ενώ για τα άλλα Ταμεία δέχεται πως θα υπάρξουν
αλλαγές. Οπωσδήποτε, η προοπτική εκλογών το 2004 απομακρύνει το ενδεχόμενο να
υπάρξουν άμεσα πρωτοβουλίες, γιατί αυτές θα έχουν σίγουρα πολιτικό κόστος.

Όμως, οι Έλληνες εργαζόμενοι πρέπει να είναι προετοιμασμένοι για το ενδεχόμενο
μιας νέας αλλαγής, αργότερα, όταν θα έχει φανεί αν ο προϋπολογισμός είναι σε
θέση να σηκώσει μία ετήσια επιβάρυνση 550-750 δισ. δραχμών για το ΙΚΑ, όπως
προβλέπεται για την περίοδο 2004-2010 και αν τα ετήσια ελλείμματά του θα
συγκρατηθούν, την ίδια περίοδο, στα 400-450 δισ. δραχμές.

Ήδη, ακόμη και πηγές από το επιτελείο του υπουργείου Οικονομίας και από το
Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, που έχουν σαφή εικόνα των μεγεθών του
Ασφαλιστικού και είναι σε θέση να διατυπώσουν προβλέψεις για το μέλλον,
εκφράζουν ανησυχίες. Και αυτό γιατί:

* Η γήρανση του πληθυσμού είναι αναπόφευκτη, ακόμη και μετά την είσοδο των
μεταναστών στην αγορά εργασίας.

* Το ποσοστό των εργαζομενων στο σύνολο του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας
(15-65 ετών) είναι από τα χαμηλότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση (μόνο 55,6% το 2001,
έναντι 63,9% στην Ευρωπαϊκή Ένωση).

* Ο προϋπολογισμός δεν έχει περιθώρια νέων επιβαρύνσεων λόγω του υψηλού
δημόσιου χρέους.

* Τα επόμενα χρόνια ο προϋπολογισμός θα δεχθεί ισχυρές πιέσεις και από άλλες
πηγές, όπως οι δαπάνες των Ολυμπιακών Αγώνων.

* Ο ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης ενδέχεται να υποχωρήσει μετά το 2007, όταν θα
έχει τελειώσει η Ολυμπιάδα και θα τελειώνει το Γ’ ΚΠΣ.

Τα κυριότερα προβλήματα

Ποια είναι τα κυριότερα προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπισθούν, σύμφωνα με
τις πηγές από το επιτελείο της κυβέρνησης;

1. Η χρηματοδότηση των άλλων ασφαλιστικών ταμείων πλην του ΙΚΑ. Η
ασφαλιστική μεταρρύθμιση, με τον νόμο 3029/2002 εξασφάλισε χρηματοδότηση ίση
με το 1% του ΑΕΠ μόνο για το ΙΚΑ. Για τα άλλα Ταμεία, το ΤΕΒΕ, της ΔΕΗ, του
ΟΤΕ, των Τραπεζοϋπαλλήλων, του ΟΓΑ και του ΝΑΤ, δεν έχει γίνει καμία ρύθμιση.

Όλα όμως, λίγο ώς πολύ, τα Ταμεία αυτά αντιμετωπίζουν πρόβλημα. Στο Ταμείο του
ΟΤΕ, το κράτος συνεισφέρει κάθε χρόνο. Το Ταμείο της ΔΕΗ χρηματοδοτείται από
τα έσοδα της ιδιωτικοποίησής της, η οποία, όμως, κάποτε θα σταματήσει.
Παράλληλα, θα απελευθερωθεί η αγορά της ενέργειας και θα μειωθούν μοιραία οι
εργαζόμενοι στη ΔΕΗ, οπότε θα μειωθούν και οι εισφορές στο Ταμείο της. Τα
Ταμεία των τραπεζοϋπαλλήλων και ιδίως των κρατικών τραπεζών αντιμετωπίζουν και
αυτά πρόβλημα. Υπολογίζεται ότι αν δεν αντιμετωπισθούν τα προβλήματα αυτών των
Ταμείων, θα ξεσπάσει κρίση το 2010. Σε ορισμένα Ταμεία, πάντως, θα ανακύψει
πρόβλημα νωρίτερα.

2. Η χρηματοδότηση των συντάξεων του ίδιου του ΙΚΑ σε μακροπρόθεσμο
ορίζοντα. Η επιχορήγση του ΙΚΑ από τον κρατικό προϋπολογισμό έχει ορίζοντα έως
το 2032. Υποτίθεται ότι τα κονδύλια που θα συγκεντρωθούν θα σχηματίσουν ένα
αποθεματικό, βάσει του οποίου θα χρηματοδοτείται εφεξής το σύστημα.

Όμως οι προϋποθέσεις στις οποίες βασίζεται η εκτίμηση αυτή είναι επισφαλείς,
σύμφωνα με τους τεχνοκράτες ακόμη και της ελληνικής Δημόσιας Διοίκησης.

Μια προϋπόθεση, για παράδειγμα, είναι ότι οι εισφορές στο ΙΚΑ θα αυξηθούν λόγω
των μεταναστών, αλλά και της μετακίνησης αγροτικού πληθυσμού στα αστικά
κέντρα. Όμως η ίδια αυτή εκτίμηση, που είναι ευνοϊκή για τα αμέσως επόμενα
χρόνια, γίνεται δυσμενής για τον ορίζοντα μετά το 2015. Τότε εκτιμάται πως θα
αρχίσουν να συνταξιοδοτούνται αυτές οι κατηγορίες των εργαζομένων, οπότε οι
δαπάνες του ΙΚΑ πιθανότατα θα αυξηθούν. Επίσης, μπορεί να μην ικανοποιηθούν οι
προϋποθέσεις για υψηλό ρυθμό ανάπτυξης που έχει θέσει η κυβέρνηση, προκειμένου
να εξασφαλίσει έσοδα που θα διοχετευθούν στη χρηματοδότηση του συστήματος
ασφάλισης.

3. Το υψηλό δημόσιο χρέος, που δεν αφήνει περιθώρια νέου δανεισμού για
το Ασφαλιστικό. Σε ένα κράτος με υγιή δημοσιονομική κατάσταση, δηλαδή βασικά
χωρίς δημόσιο χρέος, υπάρχουν περιθώρια να διατεθούν πόροι για το σύστημα
κοινωνικής ασφάλισης. Όμως στην υπερχρεωμένη Ελλάδα, που υποχρεούται βάσει του
Συμφώνου Σταθερότητας να μειώνει σταδιακά το δημόσιο χρέος της, δεν υπάρχουν
τέτοια περιθώρια. Η ιδέα δανεισμού για την κάλυψη ασφαλιστικών αναγκών πρέπει
να αποκλεισθεί. Η μόνη λύση, σε περίπτωση που θα εμφανισθεί ανάγκη νέας
χρηματοδότησης του Ασφαλιστικού, θα είναι να επιβληθούν νέοι φόροι. Αυτό,
ουσιαστικά, είπε και ο κ. Γκαργκάνας.

Τι δίνει σήμερα ο προϋπολογισμός

Να σημειωθεί ότι ο προϋπολογισμός χρηματοδοτεί σήμερα τα ασφαλιστικά ταμεία,
εκτός Δημοσίου, με 5,4 δισ. ευρώ. Το 1,3 δισ. ευρώ προορίζεται για την
επιχορήγηση των συντάξεων του ΙΚΑ.

Συνολικά, μαζί με το Δημόσιο, η κρατική δαπάνη για συντάξεις αντιστοιχούσε στο
4,8% του ΑΕΠ το 2000 και θα αυξηθεί σε 15,5% το 2050, υπό τις ευνοϊκότερες των
συνθηκών, που έχει λάβει υπόψη της η κυβέρνηση στο Ασφαλιστικό.