Σταύρωση του «αμερικανικού ονείρου»

Ο Τζορτζ Κλούνι – η φαντασίωση των 2/3 του θηλυκού πληθυσμού αυτού του πλανήτη
και ένας από τους πιο αθεράπευτους χωρατατζήδες τού star system –
αναδεικνύεται σε ρόλο καθιερωμένου μαέστρου των εικόνων. Η πρώτη του
σκηνοθετική έφοδος με τον επιθετικό τίτλο «Confessions of a dangerous mind»
(Εξομολογήσεις ενός επικίνδυνου μυαλού) διεκδικεί μία από τις πρώτες θέσεις
στη λίστα της φετινής χρονιάς. Όσο και αν ακούγεται απίστευτο, είναι καλύτερος
στον ρόλο του σκηνοθέτη παρά στη θέση του ηθοποιού. Του ταιριάζει γάντι.
Διπλοτσεκαρισμένο. Την πρώτη φορά που την είδα στο Φεστιβάλ του Βερολίνου,
έφυγα με την εντύπωση πως απλώς είναι μια καλή έως πολύ καλή προσπάθεια. Τη
δεύτερη – και πιο κρίσιμη – έμεινα εμβρόντητος από την αισθητική του
ωριμότητα. Και εξηγώ:

Το κρισιμότερο τεστ ικανότητας ενός σκηνοθέτη είναι το «πέρασμα» από
χρόνο σε χρόνο και η σχέση τού παρόντος με τα φλας μπακ. Ε! λοιπόν, αυτός ο
τύπος που όταν μιλάς μαζί του φεύγεις με την εντύπωση πως είχες μπροστά σου
έναν πρωταθλητή τού χαχαχούχα, καταφέρνει μέσα σε κλάσματα δευτερολέπτου να
περνάει από το 1960 στο ’70 και μετά στο ’80, χωρίς να δημιουργείται η
παραμικρή αφηγηματική ενόχληση. Σαν γάργαρο νεράκι ενός πεντακάθαρου ποταμού.
Και όχι μόνο στα περάσματα, αλλά και στο χωροταξικό φόντο. Οι εναλλαγές από
χώρο σε χώρο λειτουργούν τόσο ρεαλιστικά, όσο και σαν ντεκόρ ενός Μπρεχτικού
θεάτρου. Ε! δεν θα το πιστέψετε. Είχα την αίσθηση πως οι πιρουέτες τών φλας
μπακ είχαν στόμα και φωνή!

«Εξομολογήσεις ενός επικίνδυνου μυαλού» και η πρώτη σκηνοθεσία ενός επικίνδυνου Τζορτζ Κλούνι

Το σεναριακό υλικό που υπογράφει ο Τσάρλι Κάουφμαν – ο πανούργος
εγκέφαλος ιδιαίτερων κομεντί όπως «Στο μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς» και
«Adaptation» – βασίζεται στο εξομολογητικό βιβλίο ενός καραγκιόζη της
αμερικανικής τηλεόρασης που διέπρεψε στις δεκαετίες του ’60 και του ’70. Ένας
ασήμαντος, ένας τυχάρπαστος χαβαλετζής με το όνομα Τσακ Μπάρις κατάφερε να
σκαρφαλώσει στον μεγαλύτερο δείκτη θεαματικότητας, επινοώντας μερικά από τα
πιο «φονικά» σκουπίδια της παγκόσμιας ανθυποκουλτούρας (όπως «The dating show»
και «The Gong show»). Η εμπορευματοποίηση της βλακείας και της οργανικής
ανικανότητας ατόμων με ειδικές ανάγκες έφτασε σε τέτοιο σημείο «πολιτιστικής
παρενόχλησης», που μερικά από τα λαϊκά και καταναλωτικά έντυπα εκείνης της
εποχής τον κατηγόρησαν σαν τον χειρότερο εχθρό της αμερικανικής κουλτούρας.
Όμως, το καλύτερο αυτής της ιστορίας – ο μεζές και το εύγεστο αλλά
δηλητηριώδες επιδόρπιο – έρχεται παρακάτω.

Ο Τσακ Μπάρις αποκαλύπτει ότι στο ίδιο διάστημα – ακριβώς στην κορύφωση
του Ψυχρού Πολέμου – είχε στρατολογηθεί από τη CIA, είχε εκπαιδευτεί σε ρόλο
«ανεξάρτητου πράκτορα» και είχε εκτελέσει 33 δολοφονικά συμβόλαια…
πατριωτισμού, σε μερικές από τις πιο καυτές περιοχές της Ευρώπης (Βερολίνο και
Βιέννη). Το «γραφείο» διαψεύδει αυτούς του ισχυρισμούς, αλλά ο υπέργηρος
(σήμερα) Μπάρις επιμένει. Έτσι κι αλλιώς όμως η ταινία, μέσα στη δική της
αυτονομία, έχει πλήρως ενσωματώσει και αφομοιώσει τις επιδόσεις του
δισυπόστατου δολοφόνου. Γιατί στο βάθος, στα θεμέλια και στο «κούτελο» αυτής
της ιστορίας (επινοημένης ή αληθινής, εντελώς αδιάφορο) είναι γραμμένη η
πεμπτουσία του american dream. Με λίγα λόγια… death. Με διπλή σημασία. Και η
CIA και η TV σκοτώνουν. Τα συγκοινωνούντα δοχεία της κυρίαρχης, αμερικανικής,
κουλτούρας. Αλήθεια ή ψέματα, περνάς υπέροχα!

Σπουδή στην αρχαία σκουριά

Παντελώς άγνωστος – αλλά πρώτος σε αισθητική ενόραση και τεχνική τελειομανία –
σε ολόκληρο το κοινό της υφηλίου είναι ο Ούγγρος Μπέλα Ταρ. Ο μοναδικός
σημαιοφόρος όλων των ευρωπαϊκών, ανατολικών χωρών, το πιο κρυφό χαρτί της
απόλυτης και «καθαρής» Εικόνας, ο καλλιτέχνης που προκαλεί σεβασμό σε ολόκληρη
την αφρόκρεμα του κινηματογραφικού πλανήτη. Υπερβολές; Αν ξεπεράσετε τους
δισταγμούς σας και αν δρασκελίσετε το κατώφλι της αίθουσας που προβάλλει τις
«Αρμονίες του Werckmeister», θα υποστείτε τις συνέπειες του δόγματος του
Ντόναλντ Ράμσεφλντ. Σοκ και δέος!

Συμβουλή πρώτη: Μην ταλαιπωρήσετε το μυαλό μας προσπαθώντας να
ξεδιαλύνετε τον γρίφο της ιστορίας. Τέτοια ιστορία, όπως την ξέρουμε με τη
συμβατική της σημασία, δεν υπάρχει. Πρόκειται για μια αλληλουχία στιγμών σε
ρεαλιστικούς χρόνους, που εκ πρώτης όψεως μοιάζουν με αλλόκοτα, με εξωφρενικά
περιστατικά, φορτισμένα με αλληγορική σημασία. Σ’ ένα παγωμένο, «άδειο»,
μουντό χωριό, καταφθάνει γιγαντιαία νταλίκα με φορτίο μια… φάλαινα και έναν
«πρίγκιπα». Μπορεί ο σκοτεινός, ακίνητος, γλοιώδης όγκος του κήτους να
παραπέμπει στο θαλάσσιο τέρας της «Γλυκιάς ζωής» του Φελίνι. Μπορεί, ακόμα, ο
«πρίγκιπας» να είναι ο χλευασμός προς το τσίρκο κάθε εξουσίας. Μπορεί όλες
αυτές οι εικόνες να δηλώνουν πολλά πράγματα μαζί. Όμως, σας βεβαιώ. Η δύναμη
του Μπέλα Ταρ δεν είναι η αποκρυστάλλωση του περιεχομένου, αλλά η εικαστική
δύναμη αυτού του αινιγματικού περιεχομένου.

«Οι αρμονίες του Werckmeister»: Ο θρίαμβος και η κατάρα της πρωτοπορίας

Συμβουλή δεύτερη: Αναζητήστε τα υποστηρίγματα αυτής της «κατασκευής».
Θα συναντηθείτε με το εφιαλτικό μεγαλείο του Κάφκα. Η καρδιά της Ευρώπης
τοποθετημένη μέσα σε ένα γοτθικό, παράλογο και σουρεαλιστικό περιβάλλον.
Ανθρώπινες σκιές να διασχίζουν έρημους, σκοτεινούς δρόμους και αφιλόξενες
πλατείες. Καθένας μόνος του, να βηματίζει άσκοπα, να επιτελεί αποστολές
ρουτίνας και να συνδέεται με τον Άλλον, με κεντρικό σημείο αναφοράς το άδειο
κουφάρι αυτής της… νταλίκας.

Συμβουλή τρίτη: Αφεθείτε στην τελειομανιακή τεχνική και αισθητική του
Μπέλα Ταρ. Κάθε ίντσα κάθε πλάνου, κάθε στοιχείο που κυκλοφορεί στο «βάθος
πεδίου», κάθε πηγή φωτός, κάθε πορτρέτο μέχρι και του τελευταίου κομπάρσου και
κάθε ρυθμός έχουν μελετηθεί με την ακρίβεια ψηφιακού μηχανισμού. Όλα τα καρέ
αυτού του μνημειώδους «πονήματος» μπορούν κάλλιστα να αναρτηθούν στις
καλύτερες γκαλερί του κόσμου, για να διακοσμήσουν μια υπέρτατη έκθεση
ασπρόμαυρης φωτογραφίας.

Συμβουλή τέταρτη και τελευταία: Με άλλα λόγια, δεν έχουμε να κάνουμε με
μια τρέχουσα φιλμική παραγωγή, αλλά με μια εξαιρετική σπουδή πάνω σε όλα τα
υλικά που χρησιμοποιούνται για την πραγμάτωση της αρχαίας σκουριάς της 7ης Τέχνης.

Ο «θάνατος» του εμποράκου

Κατά διαβολική σύμπτωση, ο Σπάικ Λι συμφωνεί με τον Τζορτζ Κλούνι. Στην πιο
ώριμη, μεστή και καλύτερα οργανωμένη σκηνοθεσία της καριέρας του, που ακούει
στον τίτλο «25th hour» (25η ώρα), κι αυτός ταυτοποιεί το american dream με τον
θάνατο. Κερδίζει όποιος διακινεί, εμπορεύεται και μεταδίδει death. Αλλά ακόμα
κι αυτός, ο έξυπνος έμπορος λευκού θανάτου, πρέπει να περάσει από τον πάγκο
για να πληρώσει.

Το ομότιτλο μυθιστόρημα του Ντέιβιντ Μπένιοφ (που υπογράφει και το σενάριο)
είναι το εφαλτήριο εκτίναξης του Σπάικ Λι. Με αρετή την πύκνωση του χρόνου,
αλλά και του ανθρώπινου-περιβάλλοντος-χώρου, περιγράφει τις τελευταίες 24
ελεύθερες ώρες ενός νεαρού εμπόρου ηρωίνης, που έχει φτιάξει τη ζωή του σαν να
βγαίνει από το καλούπι ενός εκλεκτού μέλους της Γουόλ Στριτ. Ένας γιάπης με
«καθαρό» πρόσωπο, με διαμέρισμα στο Μανχάταν, με ιδιόκτητη γαργαλιστική Λατίνα
«γαζέλα» και με τα καλύτερα και πιο ακριβά στέκια της πόλης στα πόδια του.
Όμως, ένα απρογραμμάτιστο… κάρφωμα στην Αστυνομία και μία επταετής καταδίκη
πίσω από τα σίδερα της φυλακής τον μετακινούν από το lifestyle στη θέση του
μελλοθανάτου. Το μόνο που του απομένει για να διασκεδάσει την αγωνία του,
είναι να συναντήσει τους δύο κολλητούς του από τα παιδικά του χρόνια και να
προσπαθήσει να μάθει το όνομα του χαφιέ που του έκλεψε επτά χρόνια από το
άνθος της ηλικίας του.

Έτσι, ο ουσιαστικός χρόνος της ταινίας – αυτό το αόρατο ρολόι μνήμης και
βιωματικών εμπειριών – αρχίζει να γυρίζει προς τα πίσω. Και τα ερωτήματα
αρχίζουν να κατρακυλούν βασανιστικά, σαν δηλητήριο, μέσα στις φλέβες των
ηρώων. Δεν είναι πια όπως ήταν. Τίποτα δεν είναι όπως ήταν. Η παιδική φιλία
φλερτάρει με την προδοσία. Το όνειρο με το έγκλημα. Η αξιοπρέπεια με τη
δειλία. Και λίγο πριν από το τέλος, λίγο πριν ο… μελλοθάνατος, γκρεμισμένος,
τσαλακωμένος, αγνώριστος, τους αποχαιρετήσει κατεθυνόμενος προς τη φυλακή, ο
στίχος του Σεφέρη αναβοσβήνει κάπου στο βάθος της εικόνας. Όλα έγιναν για ένα
πουκάμισο αδειανό, για μια Ελένη.

«25η ώρα»: Ο Έντουαρντ Νόρτον στα χνάρια ενός Ρόμπερτ Ντε Νίρο

Όπως και ο Κλούνι, όπως κάθε ταινία που ξεπερνάει το μέτρο της μετριότητας,
έτσι και με την «25η ώρα» του Σπάικ Λι. Η οπτική σύνθεση αποτελείται από τη
συνεύρεση πολλών «χυμών». Ένα κοκτέιλ που κυριαρχείται από τη δραματουργία του
Ντέιβιντ Μάμετ και την αύρα του Σκορσέζε των «Κακόφημων δρόμων». Είναι περίπου
σαν μια δραματική, υπαρξιακή ιστορία δωματίου να διασταυρώνεται με την
κοινωνία και τη… Μαφία. Μια κοινωνία που απειλείται από το φάντασμα των
κατεστραμμένων Δίδυμων Πύργων αλλά και από τον… Σπάικ Λι. Γιατί αυτός ο
λιλιπούτειος (το δέμας) αιρετικός καλλιτέχνης βάλθηκε να σκαλίζει την «ψυχή»
αυτής της πόλης καθώς και την «ψυχή» των προνομιούχων που κατοικούν στο ρετιρέ
της. Με φόντο την γκλαμουριά, τα μοδάτα μπαρ, τους ξέφρενους ρυθμούς στα πιο
in κλαμπ της Νέας Υόρκης, οι χαρακτήρες αναγκάζονται να υποβάλλουν τον εαυτό
τους στο μαρτύριο του (εσωτερικού) στριπτίζ.

Χωρίς μεγάλες ερμηνείες, η ταινία θα ξεφούσκωνε στα πρώτα δέκα λεπτά. Και
χωρίς την προσωπική ερμηνεία του Έντουαρντ Νόρτον το σκάφος θα έμενε χωρίς
πιλότο. Μετά την «Αμερικανική ιστορία», η δεύτερη μεγάλη του επίδοση τον
φέρνει τόσο κοντά στον Ντε Νίρο του ’70, που εγώ στη θέση του θα αισθανόμουν
την ανάσα του στον σβέρκο μου. Όχι απλώς καλός, αλλά τεράστιος. Ό,τι καλύτερο
διαθέτει σήμερα η αμερικανική οθόνη. Το όνομα που οδηγεί την κούρσα της
παράδοσης των αμερικανικών, ρεαλιστικών ερμηνειών. Χωρίς τη «μέθοδο» του
Actor’s Studio, χωρίς δάνεια από Αλ Πατσίνο, Ρόμπερτ Ντε Νίρο, Ντάστιν Χόφμαν.
Χωρίς καν μισή ίντσα επιρροής από Μάρλον Μπράντο. Ο Νόρτον είναι Νόρτον.
Παίζει με δικό του μηχανισμό, με δική του προσωπικότητα, έχει την ανεξίτηλη
υπογραφή του. Και το καλύτερο; Δεν αντιγράφεται!

Δύο του ισογείου, δύο του υπογείου

Τέσσερις ακόμα πρεμιέρες αναζητούν θεατές από τους… εκδρομείς του Πάσχα:

«Johnny English» του Πίτερ Χιουίτ: Επιτέλους, να γελάσει το χειλάκι του
κάθε πικραμένου. Μέχρι στιγμής, η καλύτερη κωμωδία αυτής της αγέλαστης
χρονιάς. Ο Ρόουαν Άτκινσον (Mr. Bean) με ελάχιστες μούτες και με πάμπολλες
καλοχωνεμένες αναφοράς στον Ροζ Πάνθηρα, σε ρόλο πανύβλακα αλλά πρώτου
μυστικού πράκτορα των Βρετανικών Υπηρεσιών. Αναλαμβάνει αποστολή διάσωσης
του… στέμματος της Ελισάβετ και πέφτει πάνω σ’ έναν τρισχαριτωμένο Τζον
Μάλκοβιτς, που παριστάνει τον Γάλλο ζάπλουτο και φίλο της οικογένειας του
Μπάκιγχαμ. Αρκετά ευρήματα, παγωμένο χιούμορ, ελάχιστες μπαλαφάρες, καλά
κουρδισμένο και ενίοτε ξεκαρδιστικό. Το συνιστώ για γελαστική… Ανάσταση!

«Είμαι και έχω» (Etre et Avoir): Ντοκιμαντέρ του Νικολά Φιλιμπέρ. Ο πιο
τρυφερός γερανός που γκρεμίζει το εκπαιδευτικό σύστημα του ελληνικού
υπουργείου Παιδείας. Καθηγητής μονοτάξιου σε ορεινή περιοχή της Γαλλίας
διδάσκει βλαστάρια με την ικανότητα ενός Γληνού και με την καρδιά μιας
αφοσιωμένης μάνας.

«Είμαι και έχω»: Το γαλλικό ντοκιμαντέρ που γκρεμίζει την ελληνική Παιδεία

Το σχολικό περιβάλλον, η τεχνική υποδομή και ο τρόπος διαπαιδαγώγησης σ’ αυτό
το δημόσιο Δημοτικό του χωριού βάζουν κάτω τα πιο ακριβά ιδιωτικά του
Λεκανοπεδίου. Το συνιστώ στη ΝΕΤ καθώς και στον Πέτρο Ευθυμίου. Με τη συμβουλή
να εκδώσει εγκύκλιο υποχρεωτικής προβολής και παραδειγματισμού σε κάθε δάσκαλο
αυτού του τόπου.

«Ονειροπαγίδα» (Dreamcatcher) του Λόρενς Κάσνταν: Από το ομότιτλο
μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ. Ουδείς αλάνθαστος. Κόλαφος για τον Στίβεν Κινγκ
και τον Λόρενς Κάσνταν («Μεγάλη ανατριχίλα», «Έξαψη»). Από τις ταινίες που
προκαλούν ναυτία και απαραιτήτως πρέπει να συνοδεύονται με χαρτοσακούλες, ώστε
ο θεατής να… αδειάζει χωρίς να λερώνει. Παρέα φίλων πέφτει πάνω σε
απροσδιόριστο ιό που μετατρέπει τον άνθρωπο σε… άλιεν. Διαμελισμένα πτώματα,
ασώματες κεφαλές, ποτάμια αίματος και πλήρης αφηγηματική ασυναρτησία. Όποιος
το δει, θα κλάψει τα… euroυδάκια του.

«Baraka»: Ντοκιμαντέρ του Ρον Φρίκε. Θεσπέσιες εικόνες αρχαίων φυλών απ’
όλο τον κόσμο. Σαν εθνολογικό βιντεοκλίπ που προσπαθεί να μιμηθεί το
«Κογιανισκάτσι» του Φίλιπ Ρέτζιο. Ό,τι πρέπει, για όσους ξεφυλλίζουν «National Geographic».

Τα Oscar της εβδομάδας

Αποκάλυψης: «Οι αρμονίες του Werckmeister»

Ταινίας: «Εξομολογήσεις» – «25η ώρα» (εξ ημισείας)

Σάουντρακ: «Εξομολογήσεις» – «25η ώρα» (εξ ημισείας)

Σκηνοθεσίας: Σπάικ Λι (της «Ώρας»)

Πρωτοεμφανιζόμενου: Τζορτζ Κλούνι («Εξομολογήσεις»)

Ανδρικού ρόλου (1): Έντουαρντ Νόρτον (της «Ώρας»)

Ανδρικού ρόλου (2): Σαμ Ρόκγουελ («Εξομολογήσεις»)

Ροζ Πάνθηρα: «Johnny English»

Ντοκιμαντέρ: «Είμαι και έχω»

Ναυτίας: «Ονειροπαγίδα»

Συντριβής: Λόρενς Κάσνταν («Ονειροπαγίδα»)

Οικολογικού βιντεοκλίπ: «Baraka»

Αριθμητικής: Μπέλα Ταρ – Τζορτζ Κλούνι – Σπάικ Λι. Ανάσταση με τρεις

Για τις ακριβείς ημέρες έναρξης προβολής των νέων ταινιών καλό είναι να
συμβουλεύεστε τη στήλη θεαμάτων. Λόγω του Πάσχα άλλες ταινίες θα προβάλλονται
απο Μ. Παρασκευή, άλλες απο Μ. Σάββατο και άλλες από την Κυριακή του Πάσχα