ΝΙΝΑ SΙΜΟΝΕ Μια «καταδικασμένη» κοσμοπολίτισσα

Ούτε οι σπουδές της στην περίφημη Μουσική Σχολή Julliard της Νέας Υόρκης δεν στάθηκαν ικανές για να ανοίξουν τις πύλες των μεγάλων concert halls στη Nina Simone, όπως και για τόσους άλλους Μαύρους καλλιτέχνες. Αν και κοσμοπολίτες, θα τους θεωρούσαν πάντα απλούς διασκεδαστές…

Στις αρχές της δεκαετίας του ’50, όταν η νεαρή Eunice Kathleen Waymon, το ένα
από τα οκτώ παιδιά μιας οικογένειας Μαύρων Μεθοδιστών της Βόρειας Καρολίνας
έκανε τα πρώτα της βήματα στη μουσική, για έναν Μαύρο καλλιτέχνη μια καριέρα
ως σολίστ της κλασικής μουσικής ήταν απλώς αδιανόητη.

Οι σπουδές της στο φημισμένο Julliard School της Νέας Υόρκης δεν αρκούσαν,
όπως ακριβώς πριν από 20 περίπου χρόνια οι τεράστιες καλλιτεχνικές ποιότητες
ενός Art Tatum ή ενός Fats Waller δεν στάθηκαν αρκετές για να τους ανοίξουν
τις πόρτες των μεγάλων concert halls. Εκείνοι ήταν πάντοτε «πιανίστες του
μπαρ», εκεί που η μουσική είναι διασκέδαση και όχι ακρόαση. Ακόμα και στα
μπαρ, όμως, πολλές φορές έπρεπε να κρύψουν το πραγματικό τους όνομα γιατί
είχαν να αντιπαρατεθούν στον συντηρητισμό που η μαύρη οικογένεια – το είδαμε
πάμπολλες φορές να συμβαίνει στην ιστορία της αφροαμερικάνικης κοινότητας –
δανείστηκε από το λευκό αμερικάνικο κατεστημένο.

Πράγματι στα 1954 η Eunice Kathleen Waymon έγινε, σε μια νύχτα, Nina
Simone για να μη μάθει η μητέρα της ότι θα έπαιζε πιάνο και θα τραγουδούσε σε
μπαρ του Atlantic City. Την ίδια στιγμή άρχιζε να ανατέλλει μια μεγάλη
καριέρα. Έκτοτε, η κλασική μουσική θα περνάει πάντα υπαινικτικά από το κλαβιέ
της.

Σε επίπεδο ρεπερτορίου, αλλά κυρίως σε επίπεδο χειρισμού η Nina Simone θα
τραβήξει μοναχικό δρόμο χωρίς ποτέ να νοιάζεται για το πού η μουσική της
εντάσσεται στυλιστικά και μάλιστα σε μια εποχή «στυλιστικής πόλωσης». (Οι
μεγάλες σχολές όπως εκείνη του bebop επισκιάζουν τα πάντα). Θα επιχειρήσει και
θα καταφέρει να ανασυνθέσει τη μαύρη μουσική, μπολιάζοντάς την με στοιχεία εκ
πρώτης όψεως ξένα με αυτήν.

Οι δεκάδες δίσκοι της θα γίνουν μια αέναη μουσική ροή: εκεί το μπλουζ θα
μεταμορφώνει τον Kurt Weill σε τζάζμαν («Pirate Jenny»), ο αντιστικτικός
χειρισμός ενός αυτοσχεδιασμού θα φέρνει τον Μπαχ πιο κοντά στο σουίνγκ («Love
me or leave me»), ο σπαραγμός του Jacques Brel θα πάρει τις πιο blusy
αποχρώσεις του («Ne me quitte pas»), το «Strange fruit» της Billy Holiday θα
βρει τις συνάφειές του με το πιο καταραμένο μπλουζ για τα έξι νεκρά παιδιά από
τη βόμβα των ρατσιστών στην Alabama το 1963 («Mississippi Goddamn»), ή τα
μπλουζ του Sreamin’ Jay Hawkins («Ι put a spell on you») θα συναντηθούν με μια
από τις πιο σοφιστικέ εκδοχές της μουσικής του Τζορτζ Γκέρσουιν («Ι love you
Porgy»). Αυτή η γοητεία της Nina Simone – πολλές φορές επιθετική ακόμα και με
το κοινό που τόσο απλόχερα τής χαρίστηκε σχεδόν από τα πρώτα της βήματα –
έβαλε τη μαύρη μουσική στα σπίτια του μεγάλου ακροατηρίου. Μίλησε για τα πάντα
με δεκάδες διαφορετικούς τρόπους κάνοντας στυλ τη μη κατηγοριοποίηση.

Ήταν – είναι – τελικά η Nina Simone μία από τις μεγάλες κυρίες της τζαζ
φωνητικής τέχνης και μάλιστα μία από τις τελευταίες; Το ερώτημα αν «είναι
τζαζ;» δεν απαντήθηκε όταν ήταν πολύ πιο απλό να απαντηθεί. Σήμερα πια που
κάθε ερώτημα για το «τι είναι;» αποκτά όλο και λιγότερη σημασία, σήμερα που το
«πώς;» κληρονομεί όλες τις σημασίες, μπορούμε να πούμε πως η αυθεντικότητά της
μάς αρκεί για να πούμε ότι πρόκειται για μια μεγάλη κυρία της σύγχρονης μουσικής.

Επιλεγμένη δισκογραφία

1. «My baby just cares for me», 1959

2. «Nina Simone sings the blues», 1966

3. «The best of the coplix years», 1959

4. «Nina Simone at the Village Gate» (live), 1962

5. «Nina Simone – Jazz Masters» (συλλογή), 1964.

INFO

Σε ένα εκκλησάκι, έξω από την Καρί-λε-Ρουέ, κοντά στη Μασσαλία, θα
αποχαιρετήσουν μεθαύριο το πρωί τη Nina Simone καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο,
ανάμεσά τους και η Λίζα Τσελέστε Στράουντ, μοναχοκόρη της Νίνα, γνωστή απλά ως
Σιμόν (που πρωταγωνιστεί στο Μπρόντγουέι στην παραγωγή των Τιμ Ράις και Έλτον
Τζον, «Aida»).