Αποκαθίστασται η τιμή της αρχαίας Κύπρου

Πορτρέτο της Βενετσιάνας Κατερίνα Κορνάρο, τελευταίας βασίλισσας της Κύπρου πριν από την άλωση της Αμμοχώστου από τους Τούρκους το 1571 (έργο από την έκθεση)

Η τιμή της υποβαθμισμένης μέχρι πρόσφατα αρχαίας Κύπρου, ως στρατηγικής
σημασίας σημείου διασταύρωσης των λαών και των πολιτισμών της Ανατολικής
Μεσογείου (Συροπαλαιστίνιων, Φοινίκων, Αιγυπτίων, Μινωιτών, Αχαιών)
αποκαθίσταται στην σφαιρική μελέτη του αρχαιολόγου καθηγητή Βάσου Καραγεώργη,
επί δεκαετίες διευθυντή αρχαιοτήτων.

Πλήθος καινούργια στοιχεία, έρευνες και αποκαλύψεις στη στεριά και αρχαία
ναυάγια, όχι μόνο στην Κύπρο αλλά και στην απέναντι ακτή της Συροπαλαιστίνης,
την Αίγυπτο, την Κρήτη, το Αιγαίο, ως την Κορσική και την Ιβηρική μετατοπίζουν
την Κύπρο από πολύ νωρίς, το 1600 π.Χ., στο κέντρο της Ιστορίας της Ανατολικής
Μεσογείου και την προβάλλουν σαν μια ζωντανή πρωτότυπη παρουσία. Είναι μια
ιστορία πλούτου, έντονης βιοτεχνικής και εμπορικής δραστηριότητας, ανταλλαγής
και συνύπαρξης.

Το μεγάλο κεφάλαιο της Κύπρου από τους πρώιμους χρόνους είναι τα μεταλλεία
χαλκού και η κατεργασία του σε τάλαντα, που εξάγονταν σε όλες τις χώρες της
Μεσογείου κι έφερναν στην Κύπρο τα πιο πολύτιμα και πολυτελή αγαθά. Από το
1600 π.Χ. η Κύπρος είχε τη δική της γραφή, την κυπρομινωική, που δεν έχει
ακόμα αποκρυπτογραφηθεί. Παρήγε τη δική της στιλπνή κεραμική που εξάγονταν
παντού.

Μαζί μ’ αυτήν πιθανολογείται ότι εξήγε αρωματικά έλαια, ρετσίνι και όπιο – ως
παυσίπονο και ως μέσο για τη δημιουργία έκστασης. Είχε μεγάλες πόλεις, ιερά,
οχυρά, ήταν πλούσια.

Ο Βασιλιάς της Αλασίας – της Κύπρου – αντάλλασσε επιστολές και δώρα με τον
«αδελφό του», τον Φαραώ Ακενατών τον 14ο αιώνα. Σ’ αυτήν την εύπορη,
κοσμοπολίτισσα χώρα, έφθασαν οι πρώτοι Αχαιοί περί το 1500 π.Χ. Το 1200 οι
Έλληνες ήταν ήδη εγκατεστημένοι και οχυρωμένοι σε αποικίες, και το 1000 π.Χ. η
ελληνική γλώσσα είχε καθιερωθεί ως η κυρίαρχη στα δέκα βασίλεια του νησιού,
όπου υπήρχε παράλληλα εγκατάσταση και επιρροή Φοινίκων από την απέναντι ακτή.
Η προσπάθεια των Ασσυρίων και ο ανταγωνισμός τους με τους Αιγυπτίους στον
έλεγχο και τελικά την πλήρη υποταγή αυτών των βασιλείων, οδήγησε σε πλήθος
πολέμων κατά την αρχαϊκή εποχή και στην προκατάληψη για την ποιότητα των
πολιτισμών της σαν μια περιφέρεια του αρχαίου κόσμου «που κανείς δεν ήθελε να
την υιοθετήσει, ούτε η Ανατολή ούτε το Αιγαίο».

Από τη νοσταλγία στην προκατάληψη

Νοσταλγία, επιθυμία και προκατάληψη είναι το τρίπτυχο που ενέπνευσε 300
απεικονίσεις της Κύπρου από Ευρωπαίους ταξιδιώτες στη διάρκεια τριών αιώνων
(από τον 18ο έως και τον 20ό αιώνα).

Για τους Ευρωπαίους ζωγράφους, η Κύπρος ήταν ο ειδυλλιακός τόπος γέννησης της
Αφροδίτης, η χώρα όπου είχαν ριζώσει οι σταυροφόροι, με τα γοτθικά μνημεία,
τις εκκλησίες και τα παλάτια να μαρτυρούν την παραμονή τους. Ήταν όμως και η
τουρκοκρατούμενη Ανατολή από το 1571 κ.ε., που και μετέτρεψε την Κύπρο σε χώρα
απολίτιστων και σκλάβων. Έτσι ήθελαν να προβάλλουν το νέο απόκτημά τους οι
Άγγλοι που έφθασαν εδώ μετά την αγορά του νησιού το 1860 από τους Τούρκους, με
την πρόθεση να σώσουν την όμορφη Κύπρο από την αθλιότητα και ν’ αναστηλώσουν
το αρχαίο ευρωπαϊκό της μεγαλείο. Αυτή η εικόνα προκύπτει από τη συλλογή 600
και πλέον σχεδίων, υδατογραφιών, χαρακτικών και πινάκων, που επιχείρησε η
ιστορικός της Τέχνης Ρίτα Σεβέρη και ο Κώστας Σεβέρης. Τα μισά από αυτά τα
έργα, μαζί με κοστούμια και χαρακτηριστικά ή ιστορικά αντικείμενα
παρουσιάζονται τώρα στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας, ενώ τελικός προορισμός
τους είναι τοπαλιό Φρουραρχείο της Λευκωσίας.

INFO

Βάσου Καραγιώργη, «Κύπρος, το σταυροδρόμι της Ανατολικής Μεσογείου», Εκδόσεις
Καπόν, Mondatori Electa, Getty Museum. Τιμή: 60 ευρώ. Έκθεση «Ταξιδιώτες
ζωγράφοι στην Κύπρο 1700 – 1960», Βυζαντινό Μουσείο (Βασ. Σοφίας 22, τηλ.
210-7294.926). Είσοδος ελεύθερη. Κατάλογος: 50 ευρώ.