Αδόκητος, όπως Αξαρλιάν

Δεν υπάρχει θάνατος νέου ανθρώπου που να μην είναι άδικος. Η μοίρα είναι πάντα
σκληρή όταν κόβει το λουλούδι στην άνθησή του κι αυτό ελαχιστοποιεί τη σημασία
που έχουν οι ακριβείς συνθήκες του τέλους. Όχι όμως πάντα: η περίπτωση του
Θάνου Αξαρλιάν, του φοιτητή που σκοτώθηκε «τυχαία» στην απόπειρα της 17Ν κατά
του τότε υπουργού Οικονομικών Ιωάννη Παλαιοκρασσά, ανήκει στις περιπτώσεις που
το δράμα μεγεθύνεται από τον τρόπο που επήλθε, που η οδύνη παγώνει και
διαιωνίζεται μπροστά στην αδυναμία του νου να συλλάβει τον μηχανισμό που
κίνησε τα νήματα και προκάλεσε τη Νέμεση.

Ένα χαρισματικό παιδί, όπως τον περιγράφει η μάνα του, ένας νέος στα χρόνια
και στην ψυχή άνθρωπος, όπως τον νιώθουν όσοι δεν τον γνώριζαν, βρισκόταν ένα
καλοκαιριάτικο μεσημέρι στην Πλατεία Συντάγματος. Θα έκανε ζέστη, φαντάζομαι,
τη στιγμή που από κάπου εκτοξευόταν μια ρουκέτα, αλλά ο Θάνος δύσκολα θα τη
συνειδητοποιούσε, όπως δεν θα προλάβαινε να καταλάβει και τη μεταλλαγή της σε
φωτιά, όταν, λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, θραύσματα ατσαλιού έμπαιναν και
διέλυαν τα σπλάχνα του. Μια ρουκέτα στο Σύνταγμα.

Δεν χρειάζονται άλλες λέξεις στη μάταιη προσπάθεια να ειπωθεί το ανείπωτο. Το
Σύνταγμα είναι η πιο πολυσύχναστη πλατεία της Αθήνας, αλλά και μια έννοια που
παραπέμπει στην αγωνία του ανθρώπου για ελευθερία και δικαιοσύνη. Όπως το
πλήθος δεν προστάτεψε τον Θάνο από τους αθέατους εκτελεστές του, έτσι και οι
έννοιες χάνουν το νόημά τους μπροστά στην απόφασή τους να διαπράξουν αυτή την
ενέργεια, εκείνη την ώρα, σ’ εκείνο το μέρος.

Φυσικά και «στόχος» δεν ήταν ο Θάνος, όπως άλλωστε και κανένας άλλος από τα
παιδιά και τους μεγάλους που βρίσκονταν – άγνωστοι αλλά, τελικά, συνοδοιπόροι
– στις 14 Ιουλίου 1992 στο κέντρο της πόλης. Φυσικά και η «πολιτική» της
οργάνωσης δεν ήταν να σκοτώνει διαβάτες, αφού «αντίπαλός» της, στα λόγια, ήταν
το σύστημα, όχι ο άνθρωπος. Παραείναι, όμως, εύκολη η εκ των υστέρων θεωρία
της «ελαχιστοποίησης της βίας», όταν, τη στιγμή που συζητιόταν και
αποφασιζόταν η βία, επικρατούσε ο συγκεκριμένος σχεδιασμός της συγκεκριμένης
επίθεσης. Υπ’ αυτές τις συνθήκες, ο θάνατος ενός «αθώου» δεν μπορεί, δυστυχώς
για την οργάνωση αλλά και για ολόκληρη την ελληνική κοινωνία, να θεωρηθεί σε
καμία περίπτωση αθώος.

Η θανάσιμη ύβρις των μελών της 17Ν – και ίσως και οι Ερινύες που, αν έχουν
φιλότιμο, θα τους κατατρύχουν σε όλη την υπόλοιπη ζωή τους – έχει το πρόσωπου
ενός νέου που σκοτώθηκε όχι γιατί το θέλησαν, αλλά γιατί νόμισαν ότι μπορούν
να ελέγξουν τα πάντα, ακόμα και τα θύματα μιας επίθεσης με ρουκέτα στην
Πλατεία Συντάγματος. Ή, αν δεν το νόμισαν, που αναδέχθηκαν, στο όνομα των
«ιδανικών» τους, να ενσαρκώσουν την ίδια τη μοίρα ανθρώπων που έτυχε να
περνάνε από κει.

Πρέπει να πω πως αισθάνομαι ότι τα δάκρυα μετάνοιας των κατηγορουμένων, στην
πιο δραματική μέχρι στιγμής ημέρα της δίκης, δεν ήταν κροκοδείλια. Είναι
άνθρωποι και δεν μπορεί παρά να κατάλαβαν πόσο συντριπτικά ξεπέρασαν, σ’αυτή
τουλάχιστον την περίπτωση, το μέτρο της ανθρώπινης δράσης. Όμως, όπως δεν
πρέπει να σβήσει η μνήμη του Θάνου, έτσι και δεν πρέπει να συγχωρηθεί η
ανύψωση της βίας σε ιδεολόγημα και η εκ των υστέρων προσπάθεια το ιδεολόγημα
αυτό να βρει, ελάχιστη έστω, απήχηση.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.