Η αγωνία της μετανάστευσης στη μεγάλη οθόνη

Πολιτικοί εξόριστοι στην Ανατολική Ευρώπη στο «Καλή πατρίδα σύντροφε» του Λευτέρη Ξανθόπουλου… Και η Ελλάδα, άλλοτε χώρα μεταναστών, φιλοξενεί σήμερα πάνω από 1.500.000 μετανάστες

Με τη λήξη της εισβολής των Αμερικανών στο Ιράκ αναμένεται να φουσκώσει κι
άλλο το κύμα των μεταναστών προς τη Δύση. Σύμφωνα με περσινές, μάλιστα,
στατιστικές, το 2005 στη χώρα μας θα υπάρχουν επίσημα, πέρα από τους
λαθρομετανάστες, πάνω από 2.500.000 μετανάστες. Ο ένας κάτοικος της χώρας
στους τέσσερις θα είναι, δηλαδή, μετανάστης!

Παρέμβαση με επίκαιρη σημασία λοιπόν στάθηκε η ημερίδα που οργάνωσε χθες το
υπουργείο Εξωτερικών «Η μετανάστευση στον κινηματογράφο». Ομιλητές ήταν οι
καθηγητές Πανεπιστημίου Κώστας Κωστής, Ευγενία Μπουρνόβα, Λίνα Βεντούρα που
αναφέρθηκαν στο θέμα της εσωτερικής και εξωτερικής μετανάστευσης. Οι
σκηνοθέτες, ιστορικοί και κριτικοί κινηματογράφου Λευτέρης Ξανθόπουλος, Λάκης
Παπαστάθης, Εύα Στεφανή, Ανδρέας Παγουλάτος, Γιώργος Μπράμος, Βασίλης Κεχαγιάς
αναφέρθηκαν στις μορφές με τις οποίες έχει παρουσιαστεί η μετανάστευση στην
ελληνική και ξένη κινηματογραφία. Και οι δημοσιογράφοι Ρένα Θεολογίδου,
Στέλιος Κούλογλου, Παύλος Νεράντζης αναφέρθηκαν στα θέματα της μετανάστευσης,
της προσφυγιάς και του ρατσισμού.

Ενδεικτικό της «αγωνίας» και της σφαιρικής ανάλυσης του φαινομένου της
μετανάστευσης στην ελληνική κοινωνία και στον κινηματογράφο αποτέλεσε η
τοποθέτηση πολλών ομιλητών στην αλλαγή των δεδομένων, που έχουν κάνει σήμερα
την Ελλάδα χώρα υποδοχής μεταναστών, ύστερα από παράδοση αιώνων στη διασπορά
της φυλής σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη. Αν τα τελευταία χρόνια το
μεγάλο κύμα των μεταναστών στη χώρα μας προερχόταν από χώρες της πρώην
Ανατολικής Ευρώπης, τα αμέσως επόμενα χρόνια θα παρουσιάσει αύξηση η παρουσία
μεταναστών από τον αραβικό κόσμο…

Η μεγάλη ελληνική μετανάστευση άρχισε στο 1890 και ακολούθησε το αντίστοιχο
μεταναστευτικό ρεύμα της Ευρώπη. Με τη Μικρασιατική Καταστροφή, όμως, έχουμε
την πρώτη καταγραφή του κινηματογράφου – έστω και ως «επίκαιρα» – από τους
Δημήτρη Γαζιάδη, Γεώργιο Προκοπίου.

«Την περίοδο 1955-1975 μετανάστευσαν 1.300.000 συμπατριώτες μας! Οι
650.000 από αυτούς κατευθύνθηκαν προς την Κεντρική και τη Βόρεια Ευρώπη. Το
’50, πάνω από 350.000 Έλληνες της Κωνσταντινούπολης εξαναγκάζονται να
εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και να μετακινηθούν στην Ελλάδα. Από το σύνολο
αυτών των μεταναστών του 20ού αιώνα, υπολογίζεται ότι το 40% επέστρεψε στη
μητέρα πατρίδα», ανέφερε στην ομιλία του ο Λευτέρης Ξανθόπουλος.

Στο τέλος της χθεσινής ημερίδας προβλήθηκε το νέο αξιόλογο ντοκιμαντέρ του
Κυριάκου Κατζουράκη «Ο δρόμος προς τη Δύση» με μετανάστες στη σημερινή Αθήνα.

Θεία από το Σικάγο, θείος από τον Καναδά

Το θέμα της διασποράς ως κοινωνικό φαινόμενο εμφανίζεται στον ελληνικό
κινηματογράφο, σύμφωνα με την έρευνα του Λευτέρη Ξανθόπουλου, από τα τέλη της
δεκαετίας του ’40. Αλλά αντιμετωπίζεται με επιφανειακό, κωμικό και επιπόλαιο
τρόπο («Η θεία από το Σικάγο», «Δολάρια και όνειρα», «Έχει θείο το κορίτσι»,
«Ο θείος από τον Καναδά» και δεκάδες άλλες φάρσες). «Η τραγωδία του Αιγαίου»
και το «Ελλάς χωρίς κολόνες» του Βασίλη Μάρου στις αρχές του ’60 ήταν από τα
πρώτα ντοκιμαντέρ που ξέφυγαν από την έννοια των «επίκαιρων» και εμφάνισαν την
άποψη του δημιουργού τους. Ακολουθεί το ’65, το ντοκιμαντέρ του Λάμπρου
Λιαρόπουλου «Γράμμα από το Σαρλερουά» για τους Έλληνες μετανάστες στα
ανθρακωρυχεία του Βελγίου. Τα χρόνια περνούν και ανάλογα ντοκιμαντέρ και
φιξιόν («Γράμματα από την Αμερική» του Λάκη Παπαστάθη, «Ελληνική κοινότητα
Χαϊδελβέργης», «Ο Γιώργος από τα Σωτηριάνικα» του Λευτέρη Ξανθόπουλου, «Μέχρι
το πλοίο» του Αλέξη Δαμιανού, «Αναπαράσταση» του Θόδωρου Αγγελόπουλου κ.ά.)
δημιουργούν στην ελληνική κινηματογραφία το αξιόλογο είδος των «ταινιών μετανάστευσης».