Ο λόγος της συμφιλίωσης και η στριγκλιά των όπλων

Κάθε περίπτωση θύματος τρομοκρατικής ενέργειας έχει τη μοναδικότητά της τόσο
από ανθρώπινη άποψη όσο και σε σχέση με την εν γένει δράση της οργάνωσης. Κάθε
περίπτωση κρύβει ένα δράμα με τα δικά του χαρακτηριστικά, που έχει αφήσει τις
δικές του ανοικτές πληγές και τα δικά του αναπάντητα ερωτηματικά. Η περίπτωση
Μπακογιάννη, όμως, πέρα από όλες αυτές τις εγγενείς διαφορές, διαθέτει και μια
ιδιότυπη πολιτική δυναμική, με σημασία τόσο για τη δίκη όσο και για τη νεώτερη
πολιτική ιστορία της χώρας μας. Ευτυχώς, όπως το είχαμε ελπίσει χτες, οι
καταθέσεις των οικείων του στο δικαστήριο στάθηκαν στο ύψος των περιστάσεων
και μας επιτρέπουν να αναλογιστούμε τι αντιπροσώπευε, μέσα από τη δράση και
τις αντιφάσεις του, αυτός ο εκτός κατεστημένου και εκτός εξουσίας άνθρωπος και
τι συνέπειες είχε για τη δημοκρατία μας το βίαιο τέλος του.

Η διαδρομή αυτού του λαϊκής καταγωγής και αντιδεξιάς κουλτούρας άνδρα, που
αντιστάθηκε στη χούντα μέσα από τον δύσκολο δρόμο της δημόσιας έκφρασης και
ενσωματώθηκε στην επίσημη πολιτική σκηνή μέσα από την ακόμα πιο δύσκολη
επιλογή της εθνικής συμφιλίωσης, σκιαγραφήθηκε με συγκίνηση, γλαφυρότητα αλλά
και αξιοπρέπεια από τη σύζυγό του, που είναι βέβαια πλέον κεντρικότερο πρόσωπο
των πολιτικών εξελίξεων από όσο μπόρεσε ποτέ να υπάρξει εκείνος.

Η σημερινή πολιτικός στάθηκε με θαυμασμό αλλά και κάτι σαν νοσταλγία μπροστά
στο οραματικό στοιχείο της πολιτικής δράσης ανθρώπων που, ακριβώς επειδή είχαν
ζήσει τον διχασμό και τις συνέπειές του, θεωρούσαν χρέος της γενιάς τους να
τις εξαλείψει. Ο Μπακογιάννης ήταν κάθε άλλο παρά αιθεροβάμων. Ένας γήινος
άνθρωπος κι ένας πραγματιστής πολιτικός, που ένιωσε την ανάγκη, ή την
επιθυμία, να προσφέρει και που πίστεψε πως ο καλύτερος τρόπος ήταν μέσα από το
ξεπέρασμα των διαχωριστικών γραμμών και του «παραδοσιακού» τρόπου πολιτικής
διαπάλης. Δικαιούται κανείς να αμφιβάλλει για το κατά πόσον αυτό το ξεπέρασμα
θα μπορούσε να υπηρετηθεί με τον καλύτερο τρόπο μέσα από τις γραμμές εκείνου
ακριβώς του κόμματος που είχε υπάρξει ο κύριος δημιουργός του ψυχικού και
πολιτικού σχίσματος μεταξύ των Ελλήνων, όπως και να αναρωτηθεί για το πόσο
πραγματικά προωθούσε τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής πολιτικής ζωής η
προσπάθεια να εμφανισθεί ως ιστορικά νεκρή η διάκριση μεταξύ Δεξιάς και
Αριστεράς.

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, όποιος κοιτά απροκατάληπτα τα γεγονότα δεν μπορεί
παρά να παραδεχτεί ότι πολιτικοί σαν το Μπακογιάννη προσπαθούσαν να διανοίξουν
νέους δρόμους, τότε που ήταν ακόμα δυνατό, χωρίς να καταστρέψουν τη συνέχεια
μιας δημοκρατίας που είχε ήδη κάνει ατελή αλλά καίρια βήματα ωριμότητας. Αυτό
ακριβώς δεν του συγχώρεσαν οι δολοφόνοι του: ότι υπηρετούσε με τον τρόπο του
την αλλαγή νοοτροπίας από τα μέσα, με την πειθώ των λόγων και όχι των όπλων.

Η προσπάθεια «πολιτικής» απάντησης των κατηγορουμένων μέσα από τις προκηρύξεις
της οργάνωσης φανερώνει εδώ, καλύτερα από κάθε άλλη περίπτωση, την άβυσσο που
χωρίζει την αληθινή πολιτική (όσες αντιρρήσεις και να έχει κανείς για
επιμέρους επιλογές) από την ιδεοληψία της βίας. Ο τελικός λόγος στη χθεσινή
φορτισμένη συνεδρίαση ανήκει στην κόρη του θύματος: η καθολική επικράτηση της
λογικής της συμφιλίωσης θα αναιρούσε πράγματι τον λόγο ύπαρξης μιας οργάνωσης
σαν κι αυτή που τον σκότωσε. Όπως, ίσως, σήμερα και η ανάδειξη του
παραλογισμού της δράσης της.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.