Μισός αιώνας στο επιβλητικό κοίλον της Επιδαύρου

Ο Χορός της «εκσυγχρονιστικής» παράστασης της «Ελένης» του Ευριπίδη από τον Γιάννη Χουβαρδά και το Θέατρο του Νότου στην Επίδαυρο (1996)

Η Επίδαυρος και το αρχαίο θέατρό της ετοιμάζονται να δεχτούν, για πεντηκοστό
συνεχές, από το 1954, καλοκαίρι το αρχαίο δράμα. Βέβαια είχε προηγηθεί ο
Σεπτέμβριος του 1938 και η «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή, του Δημήτρη Ροντήρη και του
Εθνικού Θεάτρου. Και το Φεστιβάλ Επιδαύρου επίσημα καθιερώθηκε το 1955, άρα το
2004 είναι που «πενηνταρίζει». Ο τόμος «Επίδαυρος. Το αρχαίο θέατρο, οι
παραστάσεις» που υπογράφουν ο φιλόλογος, κριτικός θεάτρου και επιστημονικός
συνεργάτης του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών Κώστας
Γεωργουσόπουλος, ομάδα θεατρολόγων που αποτελούν οι Έλσα Ανδριανού, Αγγελική
Α. Αποστολοπούλου, Εύα Γεωργουσοπούλου, Αλεξία Παπακώστα, Νατάσα Σιουζουλή,
Κωνσταντίνα Σταθουλοπούλου, Τόνια Τσαμούρη και Νάντια Φώσκολου και ο καθηγητής
του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών και υφηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας του
Πανεπιστημίου της Βιέννης Σάββας Γώγος και που κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις
Μίλητος και το Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου, ήταν όντως μια έκδοση που
έπρεπε να γίνει έστω και χωρίς να συνδέεται με επετείους. Διότι ήταν
απαραίτητος.

Ο τρόπος όμως επιπλέον που «οργανώθηκε» η ύλη του και ο τρόπος που
σχεδιάστηκε, εικονογραφήθηκε και τυπώθηκε, με την επιμέλεια της Θεώνης Σκούρτα
και με καλλιτεχνική επιμέλεια και photo editing του Δημήτρη Πληβούρη τον
καθιστά πολύτιμο – «ένα εργαλείο», όπως τον χαρακτήρισε ο Κώστας
Γεωργουσόπουλος. «Αρκεί να ξεφυλλίσει κανείς τα περιεχόμενα του επιβλητικού
αυτού τόμου για να νιώσει δέος απέναντι στον μόχθο των ανθρώπων που εργάστηκαν
γι’ αυτόν», όπως τόνισε ο κριτικός θεάτρου και ποιητής Γιάννης Βαρβέρης στην
παρουσίασή του.

Ο Αλέκος Αλεξανδράκης και ο Θάνος Κωτσόπουλος στον «Ιππόλυτο» του Δημήτρη Ροντήρη και του Εθνικού Θεάτρου, πρώτη παράσταση αρχαίου δράματος μετά τον πόλεμο, το 1954, στην Επίδαυρο

Ο ογκωδέστατος αλλά καλόγουστος τόμος παρουσιάστηκε στο Βυζαντινό και
Χριστιανικό Μουσείο την απόλυτα ταιριαστή Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου, από τον
υποδιευθυντή του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Χέρμαν Κίναστ επίσης,
την αναπληρώτρια καθηγήτρια Θεατρολογίας Ελένη Φεσσά – Εμμανουήλ και τους
δημιουργούς του Κώστα Γεωργουσόπουλο, Σάββα Γώγο και Έλσα Ανδριανού, εκπρόσωπο
της ομάδας των θεατρολόγων, ενώ μήνυμα χαιρετιστήριο έστειλε και ο σκηνοθέτης
Αλέξης Σολομός. Αποσπάσματα αρχαίων τραγωδιών ερμήνευσαν οι Άννα Συνοδινού,
Αντιγόνη Βαλάκου, Ελένη Χατζηαργύρη, Νικήτας Τσακίρογλου, Ασπασία
Παπαθανασίου, Κώστας Καζάκος και Γιώργος Κιμούλης.

Η έκδοση «βλέπει» σφαιρικά το θέμα «Επίδαυρος – Αρχαίο δράμα». Ο
αρχαιολόγος Σάββας Γώγος αναπτύσσει εξαντλητικά τα θέματα της αρχιτεκτονικής
του θεάτρου του Πολυκλείτου (που είναι «ενταγμένο» στο ευρύτερο συγκρότημα του
Ασκληπιείου της Επιδαύρου και που ανασκάφηκε μεταξύ 1881 και 1882 με την
επιστασία του εφόρου Αρχαιοτήτων Παναγιώτη Καββαδία και ερευνήθηκε συστηματικά
το 1954), της τυπολογίας του, της ακουστικής του, της χρονολογίας του και των
εορτών που γίνονταν εκεί, στο πρώτο μέρος, το οποίο περιλαμβάνει και δύο
γραφικές αναπαραστάσεις της σκηνής του θεάτρου σε τρισδιάστατη ηλεκτρονική
απόδοση από την Ιωάννα Αναγνωστοπούλου.

Στο δεύτερο μέρος εξαντλείται κριτικά η περιπέτεια της αναβίωσης του αρχαίου
ελληνικού δράματος στην Επίδαυρο – το θέατρο είναι σχεδόν απόλυτα συνδεδεμένο
με την αναβίωση του αρχαίου δράματος στην Ελλάδα. Από την άποψη της
υποκριτικής, της σκηνοθεσίας, της σκηνογραφίας, της μετάφρασης, της
ενδυματολογίας, της χορογραφίας και της μουσικής όσο και του θεσμού του
Φεστιβάλ Επιδαύρου.

Στο τρίτο μέρος η ομάδα των θεατρολόγων με την επιστημονική επιμέλεια του
Κώστα Γεωργουσόπουλου καταγράφει τις παραστάσεις που δόθηκαν στην Επίδαυρο από
το 1954 έως και το 2001. Μια καταγραφή πληρέστατη που διορθώνει λάθη τα οποία
είχαν περάσει σε καταγραφές ετήσιων «αλμανάκ» κ.ά. – αναβολές ή ματαιώσεις,
για παράδειγμα, παραστάσεων λόγω απεργιών, κακοκαιρίας, εκτάκτων συνθηκών
κ.λπ. Η καταγραφή συνοδεύεται από κριτικογραφία και από αποσπάσματα κριτικών
που όπως σημειώνεται «αποσκοπούν στη δημιουργία “περιβάλλοντος” από το οποίο
θα αναδύεται το άρωμα της εποχής και του εκάστοτε παραστασιακού εγχειρήματος,
με όλον τον υποκειμενισμό που μπορεί να υπεισέρχεται στην επιλογή».

Η έκδοση κοσμείται με πλουσιότατη εικονογράφηση: ανέκδοτες φωτογραφίες από την
αναστύλωση, αεροφωτογραφίες του αρχαιολογικού χώρου, διακόσιες φωτογραφίες από
παραστάσεις, μακέτες από σκηνικά και κοστούμια κορυφαίων καλλιτεχνών,
παρτιτούρες συνθετών από μουσικές που έγραψαν για παραστάσεις της Επιδαύρου
έως και χειρόγραφα μεταφράσεων.

Σκηνοθετική κιβωτός

Γράφει συμπερασματικά ο Κώστας Γεωργουσόπουλος ο οποίος στην έκδοση
ασχολείται ειδικότερα με το θέμα «Η Επίδαυρος ως σκηνοθετική κιβωτός»: «Η
πείρα απέδειξε πώς δεν υπάρχει μία μόνο βασιλική οδός για την ερμηνεία του
αρχαίου δράματος. Κριτήριο μιας παραδεκτής πρότασης είναι η πειθώ της. Αλλά,
ταυτόχρονα, η πείρα απέδειξε πως υπάρχουν όρια, εσωτερικά, δομικά και
αισθητικά στο αρχαίο δράμα, είτε είναι τραγωδία, είτε κωμωδία, που περιορίζουν
την ερμηνεία και καθορίζουν το βαθμό της πειθούς.

Αν αναζητήσει κανείς τα πάγια γνωρίσματα, τα σταθερά, που περιγράφουν έναν
σοβαρό σκηνοθέτη, ο οποίος κατά κανόνα σέβεται τα ερμηνευτικά όρια και, ως εκ
τούτου, προτείνει πειστικές λύσεις, θα μπορούσε να αναφέρει την ευρεία
παιδεία, την ανθρωποκεντρική φιλοσοφία, την ιστορική συνείδηση, την πολιτική
πείρα και την αίσθηση του μέτρου.

Το αρχαίο δράμα ήταν τέκνο της πόλεως, της δημοκρατίας και της διαλεκτικής
των ιδεών, των αξιών και του ανθρωπιστικού κριτηρίου. Χωρίς αυτές τις
δεσμεύσεις, κανένα ταλέντο, κανένας σκηνοθετικός οίστρος δεν μπορεί να φωτίσει
χωρίς να προδώσει ένα κλασικό αρχαίο θεατρικό κείμενο. Αυτό δίδαξε ο θεσμός
της Επιδαύρου κι όσοι σ’ αυτό το μάθημα υπάκουαν τίμησαν το θεσμό».

INFO

«Επίδαυρος. Το αρχαίο θέατρο, οι παραστάσεις», Εκδόσεις Μίλητος, Σελ. 452,
Τιμή: 104 ευρώ.