Συμπτώσεις επαναλαμβανόμενες…

Ηχθεσινή πρώτη «μεγάλη ανατροπή» κατά τη διαδικασία εξέτασης μαρτύρων – η
ενώπιον του ακροατηρίου υπόδειξη από κατηγορούμενο του εαυτού του και άλλων
κατηγορουμένων ως αυτουργών πράξεων του κατηγορητηρίου – ήταν στην
πραγματικότητα η δεύτερη. Είχε προηγηθεί η επανάληψη ενός γεγονότος
περιφερειακού αλλά δυνητικά κρίσιμου: για δεύτερη φορά, και σε διαφορετική
υπόθεση, μάρτυρας αναγνώρισε στο πρόσωπο κατηγορουμένου τον άνθρωπο που
εμφανίστηκε στο νοσοκομείο και προσπάθησε να εισχωρήσει στο δωμάτιο όπου
νοσηλευόταν «έμμεσο» θύμα των τρομοκρατικών επιθέσεων (οδηγός την πρώτη φορά,
αστυνομικός τώρα).

Ήταν εξαρχής δεδομένο ότι από τον σύνθετο και κάθε άλλο παρά ομοιόμορφο ιστό
που θα συνθέσουν οι καταθέσεις των μαρτύρων, πολλά πράγματα, τα περισσότερα,
θα αποβούν μάλλον άχρηστα για την απόδοση δικαιοσύνης. Γιατί είτε δεν θα
έχουν, είτε δεν θα μπορούν να αναδείξουν, σχέση με την αλήθεια που ενδιαφέρει
το δικαστήριο. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν κυρίως όψιμες και ξεκομμένες από
λοιπά περιστατικά αναγνωρίσεις προσώπων – ιδίως όταν εμφανίζονται υπό τον
αστερισμό της πλήρους βεβαιότητας -, καθώς και ό,τι συνδέεται με τον, σεβαστό
από ανθρώπινη αλλά όχι αξιολογήσιμο από νομική άποψη, πόνο των θυμάτων ή των
πλησίον τους: η δικαιολογημένη έκφραση οδύνης δεν αποτελεί ούτε καν αρχή
απόδειξης ή ενδυνάμωσης υπονοιών. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με μαρτυρίες
γεγονότων που είτε δένουν με άλλα, προσδίδοντάς τους ειδική σημασία ή
αξιοπιστία, είτε εξουδετερώνουν ή λειαίνουν διαδικαστικές και ουσιαστικές
επιφυλάξεις.

Η δημόσια επιβεβαίωση, εκ μέρους κατηγορουμένου, σε αντιπαραβολή μάλιστα με
συγκατηγορούμενό του, ομολογιών επιβαρυντικών για την εκτέλεση συγκεκριμένων
πράξεων, είναι δυνατόν να αξιολογηθεί σε δύο κατευθύνσεις: πρώτον, σε σχέση με
το επιχείρημα ότι όλες οι προανακριτικές ομολογίες ήταν προκατασκευασμένες (σε
τι θα χρησίμευε η «κατασκευή» κάποιων ομολογιών, όταν υπήρχαν άλλες αυθόρμητες
και μη αμφισβητήσιμες;) ή προϊόντα βίας (επιλεκτικής;) ή απλώς ψευδείς (πώς
εξηγείται τότε ότι και οι όψιμα χαρακτηρισθείσες ως τέτοιες δένουν απόλυτα με
εκείνες που δεν ανακλήθηκαν;) και, δεύτερον, σε σχέση με την αξιοπιστία
μαρτυριών τρίτων προσώπων που περιέγραψαν με συναφή τρόπο επίμαχα περιστατικά.

Από την άλλη, η επαναλαμβανόμενη αναφορά – χωρίς να διαψευσθεί κατηγορηματικά,
όπως έγινε σε πολλές άλλες περιπτώσεις αναγνωρίσεων χωρίς ή με εισαγωγικά –
στην πρακτική «παρακολούθησης» ορισμένων θυμάτων ακόμα και στο κρεβάτι του
πόνου τους, είναι ικανή να φωτίσει με νέο φως την όλη «επιχειρησιακή λογική»
της οργάνωσης. Το γεγονός ότι οι «παρακολουθητές» δεν ενέχονται, κατά το
κατηγορητήριο, στις κύριες εγκληματικές πράξεις, καθόλου δεν αποκλείει οι
ρόλοι, σε συγκεκριμένες υποθέσεις, να ήταν διακριτοί, με τον ίδιο τρόπο που
δεν είναι λογικό να ταυτίζεται η έναρξη συμμετοχής στην οργάνωση με τη
συμμετοχή στα ίδια τα χτυπήματά της.

Δεν είναι ίσως επίσης τυχαίο ότι ακριβώς το πρόσωπο που υποδεικνύουν αυτές οι
αναφορές, στην ουσία καταφάσκει τον ρόλο του στην οργάνωση, αλλά και τις
αποδιδόμενες σε αυτήν ενέργειες, ισχυριζόμενος ότι συγκεκριμένο χτύπημα είχε
γίνει «στο πλαίσιο του γενικότερου αντιαμερικανικού κλίματος που επικρατούσε
τότε». Να λοιπόν, που, αντίθετα από ό,τι ισχυρίστηκε συνήγορος – περιέργως ο
ίδιος που είχε την αποτελεσματικότατη ιδέα να δώσει τον λόγο σε μη
ανακαλέσαντα κατηγορούμενο – οι μάρτυρες είναι ικανοί, ιδίως μέσα από τις
αντιδράσεις που γεννούν, να προσφέρουν όχι ασήμαντα πράγματα. Αρκεί βέβαια να
αποδοθεί από το δικαστήριο το βάρος που αρμόζει στην κάθε μαρτυρία.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.