Ο συμπονετικός της φθοράς

«Αναβάλλουμε συνεχώς εκείνη τη στιγμή /

που δεν θα ξανασυναντηθούμε πουθενά /

στο μεταξύ πολλές φορές γελάμε /

μ’ ένα σωρό απ’ αυτά που ζήσαμε /

κάποτε κλαίμε μόνοι μας, κρυφά /

για όσα δεν πρόκειται να ξανάρθουν.»

ΤΙΤΟΣ ΠΑΤΡΙΚΙΟΣ

Δεν συνιστούν βεβαίως αφιέρωμα στον Μάνο Χατζιδάκι τα τέσσερα κείμενα που
δημοσιεύονται στις 25 πρώτες σελίδες του περιοδικού. Εγώ το είδα σαν υπόμνηση
του χρέους που έχει ο νεοελληνικός πολιτισμός όχι μόνο προς τον συνθέτη, αλλά
και προς την ανεξάρτητη σκέψη, την ευαισθησία και την υπερηφάνεια του.

Το πρώτο κείμενο είναι η περίφημη διάλεξη που είχε δώσει ο Χατζιδάκις στο
Θέατρο Τέχνης την τελευταία ημέρα του Ιανουαρίου, το 1949: «Ερμηνεία και θέση
του σύγχρονου λαϊκού τραγουδιού», δηλαδή του ρεμπέτικου.

Δεν γνωρίζω αν έστω και μέρος αυτού του κειμένου περιλαμβάνεται στη διδακτέα
ύλη των σχολείων. Εκείνο πάντως που αντιλαμβάνεται κάποιος, όταν το μελετήσει,
είναι πως αποτελεί μια παρακαταθήκη στην κατανόηση της μουσικής μας παράδοσης
και όχι μόνο.

Για τον Χατζιδάκι γράφουν ακόμα ο Αλέξης Σολωμός, η Μάρω Δούκα και η Αρλέτα.
Θα ήθελα να σταθώ στο γενναίο κείμενο της Μάρως Δούκα, δημοσιεύοντας ένα μικρό
απόσπασμα, για να καταδειχτεί πώς παρουσίες σαν του Μάνου Χατζιδάκι
υπερβαίνουν τις νεανικές μας προκαταλήψεις και κάθε είδους τεχνητά εμπόδια:

«Πώς θα μπορούσα να περιγράψω την ευγνωμοσύνη μου για τον Μάνο Χατζιδάκι; Δεν
ήμουν ποτέ η παθιασμένη θαυμάστριά του. Κι όμως υπήρξαν εποχές που μόνο μέσα
από τη δική του μουσική μπορούσα να παρηγορηθώ. Κυρίως όταν οι καιροί
δυσκόλευαν. Πώς είναι εκείνο το τετράστιχο; Όποιος χωρίς δαιμόνους
δαιμονίζεται, πάει μια δεξιά, μια αριστερά, ποτέ δεν πάει μπροστά. Και τι θα
μπορούσα να γράψω τώρα γι’ αυτόν; Όχι μεγάλα λόγια κι υπερβολές. Ταπεινά μόνο
και, όπως το διεκδικούσε πάντα ο ίδιος από τους ακροατές του, με κατάνυξη. Ότι
είναι ο λυρικός, ο ερωτικός, ο ποιητής, ο παραμυθάς, ο ανθρωπογεωγράφος
μουσικός. Ο συμπονετικός της φθοράς. Ο στοχαστικός, ο μελωδικός, ο αναζητητής.
Ο δάσκαλος. Ο ακριβοδίκαιος. Ο εργατικός, ο εμπνευσμένος ανανεωτής. Ή μήπως ο
ανατροπέας δημιουργός;».

Από την υπόλοιπη ύλη του περιοδικού να σταθώ στην ποιητική προσφορά.
Δημοσιεύονται νέα ποιήματα του Τϊτου Πατρίκιου (ένα από αυτά στην αρχή του
κειμένου), του Κώστα Μόντη, του Λευτέρη Πούλιου και του Μάνου Λουκάκη.

Ένα από τα ποιήματα του Μόντη, «Τω αγνώστω αγίω»:

«Κι ένα μνημείο στον άγνωστο άγιο, κύριοι, /

που δεν τον ήξερε η εκκλησία /

για να τον ανακηρύξει, /

που δεν τον ξέρουμε για να τον τιμάμε.».

«ΦΡΑΣΗ»

Ε όχι, λοιπόν, μη ντρέπεσαι!

Ήρεμη δύναμη στον χώρο του βιβλίου το περιοδικό, με κύριο στοιχείο την
ποιότητα του συνόλου των κειμένων του, είτε για κριτική πρόκειται είτε για
σχόλια είτε για συνεντεύξεις. Για να περιοριστώ στους Έλληνες, διαβάστε Θανάση
Βαλτινό («Στην Ελλάδα έχουμε συνηθίσει να τα λέμε τα πράγματα όχι να τα
δείχνουμε»), Μιχάλη Φακίνο (στο έξοχο μονοσέλιδο «Ακραία καιρικά φαινόμενα»),
Γιάννη Σκαραγκά (το αφήγημα «Οι νύχτες της Ψυχής»), Σοφία Γιαννάτου
(«Χαλκομανία σελήνης»), Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη («Μια μεταμόρφωση») και ένα
ποίημα του Λευτέρη Ξανθόπουλου.

Το περιοδικό αφιερώνει το εξώφυλλο στον καταξιωμένο δημοσιογράφο Στέλιο
Κούλογλου και φιλοξενεί συνέντευξή του στην οποία μιλάει, μεταξύ άλλων, για
την περίοδο της περεστρόικα, όταν ήταν ανταποκριτής στη Μόσχα, για τη δίκη της
17Ν, για το Ιράκ κ.λπ. Θα ήθελα να σταθώ στο σημείο της συνέντευξης, όπου ο
Κούλογλου μιλάει για το σινάφι μας, τους δημοσιογράφους. Ερωτάται από την
Αθηνά Τσερεζόλε:

«… Τώρα τελευταίως το επάγγελμα χειμάζεται… Πώς “εισπράττετε” κάτι
τέτοιο;». Και ο Κούλογλου απαντάει:

«Ντρέπομαι να λέω σε ανθρώπους που δεν με αναγνωρίζουν ότι είμαι
δημοσιογράφος. Λέω ότι είμαι φαρμακοποιός… Τα τελευταία χρόνια μάλιστα αυτό
συμβαίνει όλο και συχνότερα. Το δημοσιογραφικό επάγγελμα χάνει τα μέλη του.
Άλλοι γίνονται επιχειρηματίες, άλλοι εκβιαστές, άλλοι βαποράκια της
Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας…».

Αν δεν γνώριζα τον Κούλογλου, θα έλεγα ότι σνομπάρει αφόρητα. Επειδή τον
γνωρίζω, πιστεύω πως είναι θύμα μιας ανόητης, γενικευμένης κριτικής. Και δεν
είναι δυστυχώς ο μόνος που, νιώθοντας – αναίτια – ενοχοποιημένος,
αποστασιοποιείται παραιτούμενος… Ε, όχι λοιπόν! Ήττα για το επάγγελμά μας
είναι να ντρέπονται να δηλώνουν την ιδιότητά τους ο Κούλογλου και εκατοντάδες
συνάδελφοι σε όλη τη χώρα, που μοχθούν καθημερινά, με επαγγελματική
αξιοπρέπεια και επάρκεια, στις εφημερίδες, στην τηλεόραση, στο ραδιόφωνο.
Σύγκριση ναι. Σύγκρουση, βεβαίως. Η παραίτηση πάντως γνωρίζουμε ποιους ωφελεί.

«ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΥΔΡΟΓΕΙΟΣ»

Η περίφημη «επίδραση CNN»

Πρώτο τεύχος περιοδικής έκδοσης με θέματα από τα πεδία Διεθνών Σχέσεων και
Αμυντικής Σχεδίασης και Στρατηγικής. Έτσι όπως πορεύεται τελευταίως ο κόσμος,
όλα σχεδόν τα θέματά του είναι – δυστυχώς! – επίκαιρα.

Ανάμεσα στα άλλα, προτείνω να διαβαστεί η ανάλυση του επικοινωνιολόγου και
καθηγητή στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης Αθανάσιου Σαμαρά, με τίτλο «CNN
και προπαγάνδα». Ένα από τα ερωτήματα που θέτει ο αρθρογράφος για την περίφημη
«επίδραση CNN», που έχει να κάνει με την αποτελεσματικότητα των διεθνών ΜΜΕ τα
οποία «δρουν» ως μηχανισμοί επιτήρησης του παγκόσμιου συστήματος, αλλά και
κινητοποίησης των ίδιων μέσων σε διεθνείς κρίσεις (καλή ώρα…). Αναρωτιέται,
λοιπόν, ο αρθρογράφος: «Πόσο ορθολογικό είναι να καθορίζεται η παροχή
ανθρωπιστικής βοήθειας και να υπαγορεύεται η δυναμική των στρατιωτικών
επεμβάσεων ανά τον κόσμο από την ανάγκη της τηλεόρασης να παράγει εντυπωσιασμό
και από την εξάρτησή της από το οπτικό στοιχείο;».

Στις πρώτες σελίδες του, το περιοδικό φιλοξενεί άρθρο του υπουργού Εθνικής
Άμυνας Γιάννου Παπαντωνίο, υ με τίτλο «Ασφάλεια στον κυβερνοχώρο και
δικτυοπειρατία», θέμα που, όπως σημειώνει, αφορά «κατ’ εξοχήν την ασφάλεια της χώρας».

«ΠΕΡΙΠΛΟΥΣ»

Ελισάβετ Μαρτινέγκου

Η Ελισάβετ Μουτζάν – Μαρτινέγκου (1801-1832) ήταν μία από τις ελάχιστες
Ελληνίδες του 19ου αιώνα της οποίας το όνομα τυπώνεται στην ιστορία της
ελληνικής λογοτεχνίας εκείνης της εποχής, διεκδικώντας τον τίτλο της «πρώτης
Ελληνίδας πεζογράφου». Ήταν ακόμα μια λόγια με βαθιά θρησκευτικότητα αλλά και
με πρωτοποριακές ιδέες για τη θέση της γυναίκας. Το περιοδικό του Διονύση
Βίτσου δημοσιεύει περιεκτικό αφιέρωμα 54 σελίδων κι έτσι έχουμε την ευκαιρία
να παρακολουθήσουμε τη ζωή και το έργο μιας γυναίκας που είχε την τόλμη να
γράψει εκείνη την εποχή:

«Το σπήτι μας είχε (καθώς και ακόμη έχει) εκείνο το παλαιόν, βάρβαρον και
αφύσικον και απάνθρωπον ήθος, όπου θέλει ταις γυναίκαις ξεχωρισμέναις από την
ανθρωπίνην εταιρίαν».

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

* «Η ΛΕΞΗ»: Διον. Αιγινήτου 46, Αθήνα – 115 28, τηλ. 210-7222.855.

* «ΦΡΑΣΗ»: Καρατζά 9, Αθήνα – 117 41, τηλ. 210-9200.275.

* «ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΥΔΡΟΓΕΙΟΣ»: Σωστράτου 26, Ν. Κόσμος, Αθήνα – 117 43,
τηλ. 210-3835.421.

* «ΠΕΡΙΠΛΟΥΣ»: Σπ. Τρικούπη 20, Αθήνα – 106 83, τηλ. 210-3307.000.