Διαστάσεις Θα αναγνωρίσουν τη χώρα τους;

«Εγώ σας το είπα» (σκίτσο από τον «Νιου Γιόρκερ»)

«Όλα έγιναν ξαφνικά. Ήταν σαν να έπαιζα σε μια ταινία τρόμου», θυμάται ο
συγγραφέας Σαλάμ Αμπούντ, που συνελήφθη το 1973, σε ηλικία 23 ετών. Τότε,
υπήρχαν δύο εγκλήματα για τα οποία μπορούσαν να σε συλλάβουν στο Ιράκ:
κατασκοπεία υπέρ του Ισραήλ και συμμετοχή στο κομμουνιστικό κόμμα Γενική
Διοίκηση. Υπήρχε όμως κι ένα είδος πατριωτικού μετώπου ανάμεσα σε εθνικιστές
και κομμουνιστές, που βοήθησε τον Αμπούντ να διαφύγει στην Υεμένη. Μετά τον
εμφύλιο πόλεμο του 1986, κατέφυγε στη Σουηδία, όπου εξακολουθεί σήμερα να ζει
και να δουλεύει. Κατά την άποψή του, δεν υπάρχει τίποτα χειρότερο από το
καθεστώς του Σαντάμ, εκτός από την απώλεια της βούλησης και της δυνατότητας
επιλογής. Αλλά έχει βαρεθεί τους καβγάδες μεταξύ των Ιρακινών εξορίστων για το
ποιος σκοτώνει περισσότερους αθώους, ο Σαντάμ ή οι Αμερικανοί, και για το
ποιος κλέβει περισσότερο πετρέλαιο.

Δύο εκατομμύρια θύματα, χιλιάδες κρατούμενοι, τέσσερα εκατομμύρια εξόριστοι:
αυτός είναι ο απολογισμός της δικτατορίας του Σαντάμ. Κι αν οι νεκροί δεν
μπορούν να γυρίσουν, οι εξόριστοι ονειρεύονται να ξαναδούν μια μέρα την
πατρίδα τους. «Στις αρχές της δεκαετίας του ’70, όταν ο Σαντάμ ευαγγελιζόταν
ως νέος Βίσμαρκ την αραβική ενότητα, εμείς επιδιώκαμε την ενότητα του
προλεταριάτου και την παγκόσμια επανάσταση», θυμάται ο συγγραφέας Σαλίμ Ματάρ,
που εγκατέλειψε τη χώρα του το 1978 και από τότε ζει στη Γενεύη. «Τελικά, ούτε
ο Βίσμαρκ υλοποίησε την αραβική ενότητα ούτε ο Μαρξ έφερε τον κομμουνιστικό
παράδεισο. Παρά ταύτα, εγώ εξακολουθώ να ονειρεύομαι». Και το αγαπημένο του
όνειρο, το θέμα που κυριαρχεί σε όλα τα γραπτά του, δεν είναι άλλο από τη
χαμένη αραβική ταυτότητα, την ταυτότητα που δεν μπόρεσε να βρει το Ιράκ παρά
τα 6.000 χρόνια της ιστορίας του.

Ο κριτικός και συγγραφέας Καντίμ Τζιχάντ, που ζει από τα 21 του χρόνια στο
Παρίσι μεταφράζοντας Ζενέ, Ρεμπώ, Δάντη και Ντεριντά, δεν μπορεί να καταλάβει
πώς οι μεγάλες δυνάμεις δεν μπορούν τόσα χρόνια να πετύχουν ένα μικρό θαύμα:
να εξοντώσουν τον Σαντάμ Χουσεΐν. Ο ποιητής Αμπντελκαρίν Κασίντ ανησυχεί,
ανησυχεί πολύ, όχι τόσο για το μέλλον της χώρας του, όσο για το παρόν της, για
τον κίνδυνο δηλαδή να χρησιμοποιήσει όπλα μαζικής καταστροφής οποιοσδήποτε από
τους δύο εμπολέμους, σκοτώνοντας χιλιάδες αθώους. Ο ίδιος έχει γνωρίσει όλο
τον κόσμο: χαμένος για επτά ημέρες στην έρημο πάνω σε μια καμήλα, κατάφερε να
βρει τελικά τα σύνορα με τη Σαουδική Αραβία. Από εκεί πέρασε στο Κουβέιτ, στη
συνέχεια πήγε στο Λίβανο, στη Δαμασκό, στο Άντεν, στην Αλγερία, για να
καταλήξει στο Λονδίνο. Εκεί τον υποδέχθηκε ένας φίλος του με τη φράση: «Καλώς
όρισες στη 13η πατρίδα σου!».

Να γυρίσουν, όλοι θέλουν να γυρίσουν: θα αναγνωρίσουν όμως την πατρίδα τους;