ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Δημοκρατία κωφών

Η όψιμη ανακάλυψη – και μάλιστα από Έλληνα εξερευνητή – μιας νέας πολιτικής
ηπείρου δεν θα πρέπει να μας κάνει να παραμελήσουμε τα προβλήματα των παλαιών.
Η δημοκρατία στη «Γηραιά Ευρώπη», όπως την ονόμασε ένας άλλος, Αμερικανός αυτή
τη φορά, ερασιτέχνης φυσιοδίφης, μπορεί να μην κινδυνεύει να εκλείψει,
παρουσιάζει ωστόσο ένα σωρό ανησυχητικά συμπτώματα, τα οποία – και είναι ίσως
ακόμα πιο ανησυχητικό – οι άμεσα ενδιαφερόμενοι δεν δείχνουν να λαμβάνουν
σοβαρά υπόψη τους. Ενώ θεωρητικά η δημοκρατία είναι το πολίτευμα της
ανταλλαγής ιδεών και της, μέσω αυτών, κοινωνικής προόδου, κι ενώ η «επανάσταση
της επικοινωνίας» θα περίμενε κανείς να δώσει φτερά σε αυτή τη φυσική όσο και
απαραίτητη λειτουργία, η πράξη δείχνει ότι συμβαίνει το αντίθετο. Οι
πολιτικοί, και ιδίως εκείνοι που βρίσκονται στην εξουσία, στερούνται την
αυτοπεποίθηση που ίσως τους έδινε η διαχείριση ευδιάκριτων διλημμάτων και
ξεκάθαρης λαϊκής εντολής και προσπαθούν να αντιδράσουν αυτό-προστατευόμενοι,
με περιχαράκωση των τυπικών εκφάνσεων της αυθεντίας τους. Μοιραία καταλήγουν
να αδυνατούν ακόμα και να ακούσουν, πόσο μάλλον να καταλάβουν, τους αντιπάλους
τους και τις ίδιες τις κοινωνίες που υποτίθεται ότι εκπροσωπούν. Κωφεύοντας,
όμως, αποξενώνουν κι αποξενώνονται ολοένα και περισσότερο.

Η πρόσφατη συζήτηση για τη διαφθορά στην ελληνική Βουλή αποτελεί παραστατική
όσο και μελαγχολική εικονογράφηση αυτών των διαπιστώσεων. Αντί για διάλογο,
είχαμε τέσσερις παράλληλους, έγκλειστους μέσα στην αυταρέσκειά τους,
μονολόγους. Κι αν η προχειρότητα, η κενή μεγαλοστομία, ο επικίνδυνος (γιατί
αδίστακτος στη χρήση διχαστικών μέσων) λαϊκισμός της αξιωματικής
αντιπολίτευσης δεν μπορεί πια να εκπλήξει, δεν είναι δυνατό να πούμε το ίδιο
για τον λόγο ενός Πρωθυπουργού που προέρχεται από αδιαμφισβήτητες πολιτικές
επιτυχίες. Η αντιπολίτευση είχε κάθε δικαίωμα – και, στη συγκεκριμένη
περίπτωση, κάθε δίκιο – να φέρει στη Βουλή ένα υπαρκτό πρόβλημα, που απασχολεί
την κοινωνία, έστω κι αν η ίδια έχει συμβάλει τα μέγιστα στη γιγάντωσή του.
Ασχέτως του τρόπου – επαναλαμβάνω: του λαϊκίστικου τρόπου – με τον οποίο
παρουσιάστηκε το εναντίον της κατηγορητήριο, η κυβέρνηση είχε υποχρέωση να
αναλάβει τις ευθύνες που αναλογούν νομοτελειακά στην εξουσία για κάθε
δυσλειτουργία του κρατικού μηχανισμού και να πείσει ότι έχει επίγνωση των
δυσκολιών και έμπρακτη διάθεση να τις αντιμετωπίσει. Κανείς δεν περίμενε άμεση
εξαφάνιση της διαφθοράς, αλλά και κανείς δεν φανταζόταν ότι είναι δυνατόν οι
υπεύθυνοι στη σημερινή Ελλάδα να κάνουν πως δεν καταλαβαίνουν για ποιο πράγμα
γίνεται τόση φασαρία.

Με το πολιτικό, στρατηγικό, επικοινωνιακό, ακόμα και επιστημονικό ατόπημα της
αναφοράς στα δικτατορικά πιστεύω (γιατί η «επανίδρυση του κράτους», ανεξάρτητα
από το αν συμφωνεί κανείς με το περιεχόμενό της, αποτελεί δόκιμο και καθ’ όλα
δημοκρατικό όρο της σύγχρονης πολιτικής σκέψης), χάθηκε οριστικά η δυνατότητα
αντιπαράθεσης επιχειρημάτων, που ωστόσο δεν έλειπαν από πλευράς κυβέρνησης.
Γιατί πράγματι δεν δημιούργησε η ίδια τη διαφθορά στην Ελλάδα, πράγματι πήρε
κάποια μέτρα, ατελή σαφώς, αλλά όχι διαφορετικά στη φιλοσοφία από τα
διατυμπανιζόμενα ως πανάκεια «12 σημεία δράσης» του κόμματος που φιλοδοξεί
αύριο να την αντικαταστήσει.

Φοβούμαι ότι το ίδιο λάθος ετοιμάζεται να πράξει η κυβέρνηση και κατά την
τελική φάση ψήφισης του νομοσχεδίου για το επαγγελματικό ασυμβίβαστο. Μετά τη
συμβολική, αλλά με πολιτικό νόημα, ήττα της στην Επιτροπή, η εγκατάλειψη της
άκαμπτης στάσης, σε επίπεδο επιμέρους ρυθμίσεων, όχι αρχών, και μέσα στα
πλαίσια που επιτρέπει η συνταγματική διάταξη, συνιστά, κατά τη γνώμη μου,
δημοκρατική υποχρέωση. Αν και πάλι κωφεύσει, η κοινωνία θα έχει χάσει αυτή τη
φορά λιγότερα πράγματα, όχι όμως και η κυβερνητική αξιοπιστία.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού
Δικαίου.