Ασπρόμαυρος ύμνος για τους αδύναμους

Για να βγει η φωτογραφία ο Κώστας Μπαλάφας έκρυψε τη μηχανή του μέσα σ’ ένα χαρτονένιο κουτί και φωτογράφισε κρυφά τα κορίτσια σε οίκο ανοχής στην οδό Σωκράτους, το 1957

Ταλέντο πριν απ’ όλα είναι η πίστη σ’ αυτό που κάνεις. Ογδόντα μαυρόασπρες
φωτογραφίες του Κώστα Μπαλάφα εκφράζουν στο Μουσείο Μπενάκη τα καλλιτεχνικά
και κοινωνικά πιστεύω του αυτοδίδακτου 83χρονου σήμερα φωτογράφου, που
εμπνεόμενος από μια αίσθηση αποστολής, φωτογράφισε αλλά ποτέ δεν πούλησε το
φωτογραφικό έργο του και τις ιστορίες των ανθρώπων που κρύβει κάθε φωτογραφία
του.

Η γυναίκα και τα παιδιά, η Γύφτισσα Παναγιά, οι στητές σαν Καρυάτιδες
εργάτριες στις Αλυκές της Λευκάδας, οι υπερήφανοι τσελιγκάδες της Ηπείρου, όλη
η κλίμακα από το άσπιλο παιδικό πρόσωπο ώς το βαθιά χαρακωμένο προσωπείο του
ανθρώπου κυριαρχούν στο έργο του Μπαλάφα, που είναι αφιερωμένο στην ιδέα ότι η
ζωή είναι ένας αγώνας και ότι χρειάζεται μόχθος για να καλυτερέψουν και ν’
αλλάξουν τα πράγματα. Για τον Μπαλάφα, η φωτογραφία λέει την αλήθεια,
τεκμηριώνει και η φωτογραφική τέχνη συνδυάζει τη μαγεία της αλήθειας με την
πραγματικότητα του τεκμηρίου.

Εμβληματικές οι δύο γιγαντοφωτογραφίες: στην είσοδο της έκθεσης η Αγορά
στην Καρδίτσα – γιατί «είναι το μεγαλύτερο σχολείο για να πάρετε στοιχεία για
τη ζωή». Στο τέρμα της έκθεσης – «Ο αγώνας της ζωής» – μια γυναίκα σκυμμένη
μέσα στον λασπωμένο δρόμο της ανέχειας που κουβαλάει στην πλάτη της ένα
τεράστιο δεμάτι με προμήθειες.

«Ο θάνατος της αγελάδας»: Η μαυροντυμένη μάνα από την Κόνιτσα, το 1968,
με ένα από τα εφτά παιδιά της στην αγκαλιά κοιτάζουν περίλυποι τη νεκρή
αγελάδα. «Αν μου πέθαινε ένα παιδί, με την αγελάδα θα ζούσα τα υπόλοιπα», είπε
η γυναίκα στον φωτογράφο.

Αντίσταση: Η μοναδική φωτογραφία από την Αντίσταση – στο βάθος της
αίθουσας αριστερά ξεχωρίζει από τον χοντρό κόκκο στο χαρτί. Δείχνει τρεις
μαυροντυμένες γυναίκες, που θρηνούν καθώς έχουν μόλις αποκαλυφθεί θαμμένα σε
αμμωρυχείο έξω από τα Γιάννινα τα πτώματα τριών πατριωτών που συνελήφθησαν από
την Ασφάλεια και παραδόθηκαν στους Γερμανούς που τους εκτέλεσαν. Τα παλικάρια
που δεν βλέπουμε ήταν ο Ιωάννης Φίλιος, ο Χρήστος Τσάρας και ο Κωνσταντίνος
Τάτσης που ηγήθηκαν σε διαμαρτυρία για να μοιρασθούν στον κόσμο τα τρόφιμα του
Ερυθρού Σταυρού.

Η δύναμη των αδυνάτων. «Κανένα παιδί, καμιά γυναίκα δεν πρόδωσε, ενώ
πολλοί μεγαλόσχημοι λύγισαν στην πίεση».

Δωρεά: «Το Μουσείο Μπενάκη είναι το μόνο που αγκάλιασε τη φωτογραφία
σαν τέχνη. Καμιά Εθνική Πινακοθήκη δεν άνοιξε τις πόρτες της στη φωτογραφία»,
είπε ο Κώστας Μπαλάφας και ανακοίνωσε ότι δωρίζει τις ογδόντα επίλεκτες
φωτογραφίες της έκθεσης στο φωτογραφικό αρχείο του Μουσείου Μπενάκη.

Όνειρο. Χιλιάδες φωτογραφίες και αμέτρητα φιλμ, που κανένας δεν
γνωρίζει το περιεχόμενό τους, διατηρεί στην κατοχή του ο Κώστας Μπαλάφας. Το
περισσότερο υλικό είναι από τη γενέτειρά του την Ήπειρο και τους ανθρώπους του
μόχθου. Πολύ θα ήθελε να αφήσει όλο αυτό το υλικό σ’ ένα μουσείο φωτογραφίας
στα Γιάννινα.

Γιατί δεν βλέπουμε πια τέτοιες εικόνες στην ύπαιθρο; «Δεν βλέπουμε
τέτοιες εικόνες κι ένας λόγος είναι ότι δεν έχουμε προδιάθεση να τις δούμε.
Λείπει η καλλιέργεια».

Συμβουλή προς νέους φωτογράφους: «Διαβάστε λογοτεχνία, σπουδάστε την
ποίηση. Έτσι θ’ ανοίξει ο νους σας και θα δείτε τον κόσμο με άλλο μάτι».

«Είμαι δέσμιος με τη μοίρα, αλυσοδεμένος με το ταλέντο. Για να
ανεβάσεις τη ζωή έχεις υποχρέωση να ξεπληρώσεις το χάρισμα. Αν κάποιος πονάει,
ο καλλιτέχνης πονάει δυο φορές για να δώσει τον πόνο του».

Ντοκιμαντέρ. Ψηφιακό ντοκιμαντέρ του Γιάννη Σκοπετέα με τίτλο «Ο
φωτογράφος, ο άνθρωπος και ο τόπος του» 20λεπτης διάρκειας προβάλλεται στο
αμφιθέατρο. Ακούγεται ο φωτογράφος να μιλά για την εποχή, την τέχνη, τη
φωτογραφία και το έργο του.

INFO

«Φωτογραφικές μνήμες από τη σύγχρονη Ελλάδα». Μουσείο Μπενάκη, Κουμπάρη 1,
τηλ. 210-3612.694. Διάρκεια έως 2 Μαρτίου. Ωράριο: Δευτ., Τετ., Παρ., Σάβ. 9
π.μ. – 5 μ.μ. Πέμπ.: 9 π.μ. – μεσάνυχτα. Κυρ. 9 π.μ. – 3 μ.μ. Τρίτη κλειστό.
Είσοδος 3 ευρώ.