Πρόσωπα Και πάλι ελεύθερος να μιλάει

Δεν ζήτησε συγγνώμη ούτε έδωσε υποσχέσεις για να απελευθερωθεί. Ο Αγιατολάχ
Χοσεΐν Αλί Μονταζερί εξακολουθεί να ζητάει πλουραλισμό, πολιτικές ελευθερίες
και ανεκτικότητα στο Ιράν.

Αγιατολάχ Μονταζερί. Κάλεσε τις ιρανικές αρχές «να έρθουν στα συγκαλά τους»

Ο άνθρωπος που προοριζόταν κάποτε να γίνει ο ανώτατος πνευματικός ηγέτης της
Ισλαμικής Δημοκρατίας και διάδοχος του ιδρυτή της, του Αγιατολάχ Χομεϊνί, για
να γίνει τελικά ένας από τους πιο απερίφραστους επικριτές της, απελευθερώθηκε
την περασμένη εβδομάδα έπειτα από πέντε χρόνια κάθειρξης κατ’ οίκον στην ιερή
πόλη Κομ. Και ξανάρχισε να κάνει αυτό για το οποίο καταδικάστηκε – να μιλάει.

Ο 80χρονος Αγιατολάχ μίλησε σε βουλευτές και σε απλούς πολίτες, κουβέντιασε με
φοιτητές, συγγενείς πολιτικών κρατουμένων, δημοσιογράφους που τον
επισκέφθηκαν. «Με κράτησαν πέντε χρόνια απομονωμένο από την κοινωνία και
σπατάλησαν πέντε χρόνια από τη ζωή μου», δήλωσε. «Ήταν απάνθρωπο. Θα μπορούσα
να είμαι χρήσιμος, δίνοντας συμβουλές, αλλά μου το στέρησαν. Αυτό είναι
καταπίεση». Ζήτησε να καταργηθούν τα δύο ειδικά δικαστήρια που έχει
εγκαθιδρύσει το θρησκευτικό κατεστημένο (ένα για πολιτικούς ακτιβιστές, ένα
για κληρικούς) και κάλεσε τις αρχές να «έρθουν στα συγκαλά τους» και να
απελευθερώσουν όλους τους πολιτικούς κρατούμενους. Ο ανώτατος ηγέτης της
χώρας, ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ, «δεν είναι αλάθητος», τόλμησε ακόμη να πει. «Το να
φωνάζουμε θάνατος σ’ αυτό και θάνατος σ’ εκείνο δεν είναι τρόπος να διοικείται
μια χώρα. Έχουμε χάσει το κύρος μας στον κόσμο».

Ο Αγιατολάχ Μονταζερί ανήκει στο στρατόπεδο των μεταρρυθμιστών του προέδρου
Μοχαμάντ Χαταμί. Αλλά ενώ ο τελευταίος είναι συμφιλιωτικός, ο Μονταζερί είναι
ανοικτά εχθρικός προς το συντηρητικό κληρικό κατεστημένο. Τον απελευθέρωσαν
μόνο και μόνον επειδή η υγεία του επιδεινωνόταν και θα έβλαπτε το καθεστώς να
πεθάνει φυλακισμένος ο άνθρωπος που είχε φυλακίσει ο σάχης ως αρχηγό της
θρησκευτικής αντιπολίτευσης στο καθεστώς του και τον οποίο ο Αγιατολάχ Χομεϊνί
αποκαλούσε «ο καρπός της ζωής μου». Ο τελευταίος τον είχε ορίσει μάλιστα
διάδοχό του, αλλά το 1989 το πήρε πίσω. Στο μεταξύ ο Μονταζερί είχε
καταδικάσει τις μαζικές εκτελέσεις εκατοντάδων πολιτικών αντιπάλων, είχε
καταγγείλει την κυβέρνηση ότι δημιουργεί ελλείψεις και πληθωρισμό και είχε
αρνηθεί να υπογράψει τη φάτουα για τον φόνο του συγγραφέα Σαλμάν Ρούσντι. Η
κράτηση κατ’ οίκον τού επιβλήθηκε επ’ αόριστον το 1997, όταν είπε πως ο
κληρικός που τελικά διαδέχθηκε τον Χομεϊνί, ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ, δεν διαθέτει
τα απαραίτητα θρησκευτικά διαπιστευτήρια για τη θέση του ανώτατου ηγέτη.

Σύμφωνα με τον Ρόμπερτ Φισκ, η απελευθέρωση του Μονταζερί πιθανόν να είναι η
πρώτη σαφής ένδειξη πως η εξουσία των θεοκρατών εξασθενεί στο Ιράν. Ο ίδιος ο
80χρονος αγιατολάχ επικαλέσθηκε ένα αραβικό ρητό: «Όλα τα πράγματα έχουν ένα
όριο και καθετί που υπερβαίνει το όριό του αυτοκαταστρέφεται».