Μισθούς και απολύσεις χωρίς όρια θέλει η Ευρώπη

Σχετικά υψηλό βρίσκει το κατώτατο ημερομίσθιο στην Ελλάδα η Ευρωπαϊκή
Επιτροπή, ενώ παράλληλα θεωρεί αυστηρή τη νομοθεσία για την προστασία της
απασχόλησης, δηλαδή τον περιορισμό στις απολύσεις και τις υψηλές αποζημιώσεις.
Μάλιστα, πιστεύει ότι αυτά τα χαρακτηριστικά της αγοράς εργασίας ευθύνονται,
μεταξύ άλλων, για τα υψηλά ποσοστά μακροχρόνιας ανεργίας από τα οποία πάσχει η
Ελλάδα, υποδεικνύοντας έτσι – εμμέσως πλην σαφώς – την τροποποίησή τους.

Οι επισημάνσεις αυτές περιέχονται, μεταξύ άλλων, στο κεφάλαιο για την Ελλάδα
της έκθεσης της Επιτροπής για τις διαρθρωτικές αλλαγές στην ευρωπαϊκή
οικονομία και έρχονται να προστεθούν στις όλο και συχνότερες επισημάνσεις των
διεθνών οργανισμών για παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας.

Τόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε όλες τις τελευταίες εκθέσεις της για την Ελλάδα,
συμπεριλαμβανομένων των γενικών κατευθύνσεων οικονομικής πολιτικής, όσο και το
Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, αντιπροσωπεία του οποίου επισκέφθηκε την Αθήνα την
περασμένη εβδομάδα, αναδεικνύουν την απελευθέρωση της αγοράς εργασίας, μαζί με
το Ασφαλιστικό, σε κορυφαίες προτεραιότητες πολιτικής.

Η κυβέρνηση, όμως, έχει διαφορετική άποψη και είναι αποφασισμένη να προχωρήσει
με προσεκτικά βήματα σε παρεμβάσεις στον ευαίσθητο αυτό χώρο της αγοράς
εργασίας.

Προκλήσεις

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτηρίζει «πρόκληση-κλειδί» για την Ελλάδα «την
αντιμετώπιση του υψηλού επιπέδου διαρθρωτικής ανεργίας και την αύξηση των
ποσοστών απασχόλησης». Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιέχει η έκθεσή της, το
ποσοστό απασχόλησης στην Ελλάδα περιορίζεται στο 55,4% του ενεργού της
πληθυσμού, ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 64% και στις
ΗΠΑ 73,1%.

Οι μακροχρόνια άνεργοι, εξάλλου, αντιπροσωπεύουν στην Ελλάδα ποσοστό 5,4% του
εργατικού δυναμικού, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι 3,2%.

Για τη σημερινή κατάσταση, σημειώνει η Επιτροπή, ευθύνεται η έλλειψη ευελιξίας
στην αγορά εργασίας, στην οποία, αυτή τη φορά, δίνει… ονοματεπώνυμο, αφού
λέει ότι έχει τα εξής χαρακτηριστικά:

* Σχετικά υψηλό κατώτατο μισθό.

* Ανεπαρκή διαφοροποίηση μεταξύ των μισθών.

* Αυστηρή νομοθεσία προστασίας της απασχόλησης.

* Ανεπάρκειες στο σύστημα εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Συγκεκριμένα, αναφερόμενη στο θέμα του μισθού, η Επιτροπή σημειώνει κατ’ αρχάς
ότι οι αυξήσεις που συμφωνήθηκαν στο πλαίσιο της συλλογικής σύμβασης του 2002
σηματοδοτούν απομάκρυνση από τη μετριοπάθεια των περασμένων χρόνων, κάτι που
χαρακτηρίζει ιδιαιτέρως «ατυχές», καθώς οι αυξήσεις αυτές ενισχύονται συνήθως
περισσότερο σε επίπεδο κλάδου και επιχείρησης.

Πράγματι, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει, η αύξηση των ονομαστικών
μισθών το 2002 ήταν 6,5%, ενώ το 2001 ήταν 5,4%. Αντίθετα, στην Ευρωπαϊκή
Ένωση οι ονομαστικοί μισθοί αυξήθηκαν κατά 3,4% το 2001 και κατά 3,1% το 2002
και στις ΗΠΑ κατά 2,9% και 2,4%, αντίστοιχα.

Επιπλέον, όμως, η Επιτροπή θεωρεί προβληματικό το γεγονός ότι δεν εφαρμόζονται
οι δυνατότητες που δίνουν τα Τοπικά Σύμφωνα Απασχόλησης για διαφοροποίηση των
μισθών, σε περίπτωση που κάτι τέτοιο υπαγορεύεται από τις τοπικές συνθήκες.

Η Επιτροπή παρατηρεί, όχι χωρίς επικριτική διάθεση, ότι αυτό οφείλεται στη
νοοτροπία που επικρατεί, ενώ από την άλλη πλευρά, οι επιχειρηματίες καλύπτουν
τις ανάγκες τους με παράνομες μορφές απασχόλησης.

Έτσι, ουσιαστικά λέει ότι αυτοί που πληρώνουν τελικά το τίμημα της έλλειψης
ευελιξίας δεν είναι οι επιχειρηματίες, αλλά οι άνεργοι.

Ανάλογη είναι η κατάσταση στο θέμα της μερικής απασχόλησης, αφού, σύμφωνα με
την Κομισιόν, η νοοτροπία αποτρέπει την αξιοποίηση των σχετικών διατάξεων που
περιέχει ο νόμος Γιαννίτση, με αποτέλεσμα οι επιχειρηματίες να «βολεύονται»
μέσω της άτυπης οικονομίας.

Σε ό,τι αφορά την προστασία της απασχόλησης, δηλαδή τη νομοθεσία που
περιορίζει τις απολύσεις, η Επιτροπή σημειώνει ότι δεν έχουν ληφθεί νέα
νομοθετικά μέτρα. Ωστόσο, με τη συλλογική σύμβαση του 2002 οι κοινωνικοί
εταίροι συμφώνησαν να εξομοιώσουν τα επίπεδα αποζημίωσης, σε περίπτωση
απόλυσης των εργατών, με αυτά των υπαλλήλων, που είναι υψηλότερα.

Το Ασφαλιστικό

Αλλά και για το Ασφαλιστικό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει να καταλογίσει στην
Ελλάδα ότι «δεν κάνει πολλά για να συνδέσει το επίπεδο των εισφορών με τα
ωφελήματα», δηλαδή δεν ενισχύει την ανταποδοτικότητα του συστήματος. Έτσι, δεν
παρέχει κίνητρα για μεγαλύτερη συμμετοχή στην αγορά εργασίας, ιδίως των
μεγαλύτερων εργαζομένων.

Επίσης, η Επιτροπή παρατηρεί ότι οι εισφορές κοινωνικής ασφάλισης είναι γενικά
πολύ υψηλές.

Σε ό,τι αφορά, εξάλλου, τη δημοσιονομική πτυχή του Ασφαλιστικού, η Κομισιόν
δεν διστάζει να μιλήσει για μελλοντικούς κινδύνους, χαρακτηρίζοντας ως
αισιόδοξες τις κυβερνητικές προβλέψεις. Αναφέρει χαρακτηριστικά: «Οι
υποθέσεις, στις οποίες βασίστηκε η μεταρρύθμιση και ιδιαίτερα η επίπτωση του
“παράθυρου ευκαιρίας” που προσέφεραν τα δημογραφικά αποτελέσματα της
τελευταίας απογραφής στις δημοσιονομικές προβλέψεις, ενδέχεται να έχουν
υποεκτιμήσει τα μεσοπρόθεσμα προβλήματα».

Επιφυλακτική η κυβέρνηση

Η κυβέρνηση, μολονότι αποφεύγει να σχολιάσει τις σχετικές παρατηρήσεις των
διεθνών οργανισμών, έχει ασχοληθεί με το θέμα και έχει καταλήξει στο ότι δεν
πρέπει να προχωρήσει σε βεβιασμένες κινήσεις, οι οποίες θα έχουν, ενδεχομένως,
μεγάλο πολιτικό κόστος.

Τα μόνα βήματα που σκέπτεται να ακολουθήσει σε ό,τι αφορά την αγορά εργασίας,
είναι:

1. Η καθιέρωση της μερικής απασχόλησης στο Δημόσιο. Αυτή η πρωτοβουλία
ήδη προωθείται.

2. Η καθιέρωση ενός συστήματος σύνδεσης της αμοιβής με την
παραγωγικότητα στο Δημόσιο, πιθανώς μέσω του νέου μισθολογίου, που θα αρχίσει
να συζητείται το επόμενο διάστημα.

Στο θέμα του κατώτατο ημερομισθίου είναι κατηγορηματική ότι δεν συζητά θέμα
μείωσής του, καθώς θεωρεί ότι είναι μάλλον χαμηλό και όχι μάλλον υψηλό, όπως
λέει η Επιτροπή.

Βεβαίως, δέχεται να εφαρμοσθούν οι δυνατότητες που δίνουν τα Τοπικά Σύμφωνα
Απασχόλησης για χαμηλότερους μισθούς εισόδου στην αγορά εργασίας, σε περίπτωση
που το επιβάλουν οι συνθήκες.

Επίσης δεν συζητά, τουλάχιστον επί του παρόντος, θέμα αλλαγής τής νομοθεσίας
σε ό,τι αφορά το όριο των απολύσεων αλλά και το ύψος των αποζημιώσεων.

Στις αποφάσεις αυτές κατέληξε έπειτα από ανταλλαγή απόψεων αλλά και γραπτών
εισηγήσεων μεταξύ των συναρμόδιων υπουργείων και του γραφείου του
Πρωθυπουργού, πριν από λίγους μήνες. Αυτός ο προβληματισμός κρατήθηκε, φυσικά,
κρυφός, για να μην προκληθούν οποιεσδήποτε αντιδράσεις.

Άλλωστε, ακόμη και αυτές οι αποφάσεις στις οποίες κατέληξε, δηλαδή η προώθηση
της μερικής απασχόλησης και της σύνδεσης της αμοιβής με την παραγωγικότητα στο
Δημόσιο δεν αποκλείεται να σκαλώσουν στην πράξη στον σκόπελο των αντιδράσεων
των εργαζομένων. Αντιδράσεις, οι οποίες αποκτούν βαρύνουσα σημασία εν όψει
εκλογών.